II SA/Rz 1483/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Małgorzata Wolska /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa WSA Maciej Kobak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS -skargę oddala- Przedmiotem skargi J. N. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, (dalej "SKO" lub "Kolegium") z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] wydana w przedmiocie odmowy zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt R. L. w Domu Pomocy Społecznej (dalej "DPS") i jednocześnie ustalająca kwotę tej odpłatności. W podstawie prawnej SKO powołało art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm. – zwana dalej "u.p.s."). Z akt administracyjnych sprawy wynika, że na podstawie decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. ([...]) R. L. została umieszczona w Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...] w R. Natomiast decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. ([...]) Prezydent Miasta [...] ustalił opłatę za pobyt ww. w DPS. Zobowiązanymi do jej ponoszenia zostali R. L. oraz jej mąż W. L. Do ponoszenia pozostałej kwoty opłaty zobowiązana została Gmina Miasto [...]. W związku z aktualizacją sytuacji dochodowej mieszkańców domów pomocy społecznej oraz osób zobowiązanych do pokrywania kosztów pobytu członków rodziny w DPS, w dniu [...] marca 2016r. MOPS w [...] skierował do W. L., B. N. oraz J. N. pisma o przedłożenie oświadczeń wskazujących obecną sytuację dochodową. J. N. wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2016 r. zwróciła się o zwolnienie jej z ponoszenia opłat za pobyt babci w DPS, gdyż jest osobą samotnie wychowującą dziecko a opłata znacznie przewyższa jej możliwości finansowe. Decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. Prezydent Miasta [...] zmienił decyzję z [...] czerwca 2013 r. ([...]) w ten sposób, że: - skreślił pkt 2 decyzji zobowiązujący W. L. do wnoszenia opłaty za pobyt R. L. w DPS w [...] przy ul. [...]; - dodał pkt 2a, na podstawie którego odmówił J. N. całkowitego zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt R. L. w Domu Opieki Społecznej i ustalił kwotę odpłatności w wysokości 1 352,63 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wskazał, że J. N. jest osobą zobowiązaną do ponoszenia opłaty za pobyt babci w DPS w [...] na podstawie art. 61 ust. 2 pkt. 2b u.p.s. Spełnia określone przepisami prawa kryterium dochodowe, co w konsekwencji kwalifikuje ją do ponoszenia przedmiotowej opłaty. Organ zaznaczył też, że w związku ze śmiercią W. L. należało skreślić pkt 2 decyzji nakładający na niego obowiązek ponoszenia opłaty. Odwołanie od tej decyzji złożyła J. N., zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych, a w konsekwencji niesłuszną odmowę całkowitego zwolnienia jej z ponoszenia odpłatności za pobyt babci w DPS z jednoczesnym ustaleniem tej kwoty. Zarzuciła, że nie jest prawdą, jakoby nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Wskazała, że jest matką samotnie wychowującą dziecko, a z uwagi na trudną sytuację finansową, nie może bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i dziecka uiścić opłaty, którą na nią nałożono. Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy w uzasadnieniu przytoczył treść art. 60 oraz art. 61 ust. 1 u.p.s. regulujący zasady ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS, w tym kolejność osób zobowiązanych do wniesienia takich opłat. Wyjaśnił, że dla każdego mieszkańca ustala się opłatę odpowiadającą średniemu kosztowi utrzymania a następnie określa się kwotę, którą jest on w stanie ponieść - maksymalnie 70% jego dochodu. W przypadku niemożności uiszczenia pełnej opłaty przez pensjonariusza cały lub częściowy koszt pobytu w domu pokrywają: małżonek, zstępni i w ostatniej kolejności wstępni, pod warunkiem spełnienia kryterium dochodowego. Obowiązek wnoszenia opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 u.p.s. Obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w ustawie. Ponadto, z obowiązku tego zwolnieni są małżonek, zstępni i wstępni, których dochód nie przekracza 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Ponadto kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium (odpowiednio osoby samotnie gospodarującej lub osoby w rodzinie). Kolegium podało, że z przeprowadzonego wywiadu dotyczącego osób lub rodzin korzystających ze świadczeń pomocy społecznej sporządzonego w dniu [...] marca 2016 r. aktualny dochód R. L. za miesiąc luty 2016 r. wyniósł 1407,47 zł, natomiast za miesiąc marzec 2016r. – 1411,09 zł. Pensjonariuszka nie jest w stanie pokryć samodzielnie kosztów jej utrzymania w DPS. Natomiast B. N. (córka R. L.) jest osobą samotnie gospodarującą, której dochód miesięczny na osobę w rodzinie nie przekroczył 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. J. N. osiąga natomiast miesięczny dochód na osobę w rodzinie w wysokości 2894,62 zł. Z uwagi na śmierć W. L. organ odstąpił od ustalenia jego dochodu. W ocenie Kolegium powyższe ustalenia pozwoliły organowi I instancji do wydania w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s. zaskarżonego rozstrzygnięcia. Przepis ten stanowi, że decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Kolegium podało, że organ I instancji prawidłowo ustalił, że dochód odwołującej się, ustalony na podstawie art. 8 ust. 3 u.p.s., pozwala na obciążenie jej obowiązkiem ponoszenia odpłatności za pobyt babci w domu pomocy społecznej w kwocie wskazanej w zaskarżonej decyzji. Dodał, że na wysokość uzyskiwanego przez nią dochodu nie ma wpływu kwota zaciągniętego przez nią kredytu. Katalog obciążeń pomniejszających dochód jak i przychodów odliczonych od dochodu, na gruncie ustawy o pomocy społecznej jest katalogiem zamkniętym i nie pozwala organowi by priorytetowo potraktować inne wydatki, nawet konieczne, osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty za pobyt w DPS. SKO podało, że wbrew stanowisku odwołującej się organ I instancji dokonał poprawnego ustalenia dochodu jej rodziny. Decyzja wydana w przedmiocie zwolnienia w całości lub w części z odpłatności, jest decyzją uznaniową. Nie może zostać wydana bez współdziałania osoby zobowiązanej. Tymczasem z akt sprawy wynika, że J. N. odmówiła przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, nie zgłosiła się również osobiście do MOPS celem przeprowadzenia jego aktualizacji. Ponadto, nie podpisała umowy w sprawie ustalenia opłaty ponoszonej osobę zobowiązaną za pobyt babci R. L. w DPS w [...]. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie J. N. zawnioskowała o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. Kwestionowanej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, brak podjęcia kroków do wszechstronnego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Zarzuciła wydanie decyzji w oparciu o wybiórczy materiał dowodowy i nie ustalenie faktycznej sytuacji materialnej i osobistej skarżącej oraz zbadania czy zachodzą przesłanki do zwolnienie jej od ponoszenie opłaty za pobyt R. L. w DPS. Zarzuciła nadto brak przeprowadzenie przez pracownika MOPS w [...] procedury niezbędnej do zastosowania art. 64 u.p.s. czy też przeprowadzenia wywiadu na podstawie art. 107 u.p.s. celem ustalenia jej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz nieustosunkowanie się do twierdzeń skarżącej w tym zakresie. Skarżąca wskazała także na naruszenie art. 136 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nieprzeprowadzenie przez organ procedury wyjaśniającej, czy spełnia ona przesłanki z art. 64 u.p.s. i nieprzeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz naruszenie art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niedokonanie właściwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i stwierdzenie, że brak jest przesłanek do odmowy zwolnienia z opłaty za pobyt w DPS oraz pominięcie faktu, że jest matką samotnie wychowującą dziecko, ponosi całość opłat związanych z utrzymaniem domu i dziecka oraz posiadanego kredytu. Skarżąca kwestionowanej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 64 ust. 4 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie, art. 61 ust. 2 pkt 2b u.p.s. w zw. z art. 8 ust. 3 u.p.s. poprzez nieprawidłowe ustalenie miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie skarżącej, a także brak uwzględnienia, że jako matka samotnie wychowująca dziecko, utrzymuje się wyłącznie z zasiłku macierzyńskiego, przyznanego do [...] grudnia 2016 r. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że ocenie w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sąd przy rozpoznawaniu konkretnej sprawy nie bada zatem celności, ani słuszności zaskarżonego rozstrzygnięcia (tu decyzja), a ogranicza się do stwierdzenia, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego sprawy oraz obowiązującego stanu dopuszczalne było wydanie przedmiotowej decyzji. Przy czym, jak wynika z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." sad orzeka na podstawie akt sprawy i w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest jednak do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a. Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach. Oceniając zaskarżoną decyzję w omówionym wyżej zakresie, Sąd nie stwierdził przy jej wydaniu naruszenia prawa i dlatego skarga, zgodnie z art. 151 P.p.s.a. podlegała oddaleniu. Przede wszystkim nie jest trafny zarzut skargi, jakoby zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem szeregu przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., jak i trafną nie jest przytoczona w niej argumentacja mająca wspierać te zarzuty. Trzeba w związku z tym przypomnieć, że naruszenie przepisów postępowania może polegać w szczególności na niedopełnieniu wynikających z tych przepisów obowiązków organu lub uniemożliwieniu stronie skorzystania z przysługujących jej uprawnień procesowych albo też błędnej wykładni tych przepisów. Treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. jednoznacznie stanowi, że warunkiem uwzględnienia skargi z tego powodu jest ustalenie, iż stwierdzone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez możliwość istotnego wpływania na wynik sprawy należy rozumieć prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji (postanowienia), a więc na ukształtowanie w nich stosunku administracyjnoprawnego materialnego lub procesowego (zob. T. Woś, H. Knysiak – Molczyk "Postępowanie sądowoadministracyjne:, Wyd. Prawnicze LexisNexis, W – wa 2004 r., s.305). Postępowanie sądowe nie dostarczyło podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia prawa w zakresie wskazanym w cyt. wyżej art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Zebrany w sprawie niniejszej materiał dowodowy nie daje żadnych podstaw do uznania, że nie zostały wyjaśnione wszystkie istotne okoliczności sprawy, ani też by nie były w toku postępowania respektowane reguły rzetelnej procedury zawarte w art. 7 K.p.a. (legalizmu, prawdy obiektywnej, wyważania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli). Postępowanie dowodowe przeprowadzone zostało z zachowaniem wymogów określonych w art. 75 i nast. K.p.a., co pozwoliło organom na ocenę zebranego materiału dowodowego zgodną z regułami art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. i w konsekwencji – przy prawidłowym ustaleniu stanu faktycznego sprawy – na prawidłowe zastosowanie norm prawa materialnego. Sąd nie dopatrzył się także naruszenia art. 107 § 3 K.p.a., który nakłada na organy administracji publicznej obowiązek uzasadnienia faktycznego i prawnego wydawanych decyzji. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji, wbrew zarzutom skargi, szczegółowo wyjaśnia motywy, jakimi kierował się organ odwoławczy utrzymując w mocy wydaną w pierwszej instancji decyzję z dnia [...] lipca 2016 r. Jednocześnie w sposób dostatecznie klarowny i również szczegółowy przedstawia okoliczności – z przywołaniem regulacji zawartych w art. 60 i art. 61 ustawy o pomocy społecznej – wykazujących, iż skarżąca należy do kręgu osób obowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej swojej krewnej (babci). Nie budzi jakichkolwiek wątpliwości Sądu, w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, że w rzeczywistości skarżąca jest jedyną osoba (oprócz babci – mieszkańca domu pomocy społecznej) obowiązaną do wnoszenia takiej opłaty, gdyż osiąga miesięczny dochód na osobę w rodzinie w wysokości 2 894,62 zł, a więc wyższy niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, przy czym kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie jest niższa niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, co jest zgodne z regulacją z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. Tych warunków nie spełnia B. N. – matka skarżącej, natomiast ponoszący wcześniej opłatę za pobyt żony w domu pomocy społecznej W. L. zmarł. Błędnie zarzucono w skardze nieprawidłowe ustalenie miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie skarżącej. Argument skarżącej, iż spłaca kredyt mieszkaniowy w żaden sposób nie dyskwalifikuje ustaleń organów w tym zakresie. Dochód ten został prawidłowo ustalony na podstawie art. 8 ust. 3 u.p.s., który to przepis nie pozwala na pomniejszenie dochodu o spłacany kredyt i uzasadnia (przy zachowaniu wymogów z art. 61 ust. 2 pkt 2b) obciążenie skarżącej obowiązkiem ponoszenia opłaty za pobyt babci w domu pomocy społecznej, w wysokości ustalonej w zaskarżonej decyzji. Zastosowanie zatem w warunkach rozpoznawanej sprawy art. 106 ust. 5 u.p.s., wprowadzające zmianę wcześniejszej decyzji Prezydenta [...] (z dnia [...] czerwca 2013 r.)nie narusza prawa. Nie jest trafny zarzut skargi podnoszący "brak przeprowadzenia przez pracownika MOPS w [...] procedury niezbędnej do zastosowania art. 64 u.p.s., jak i zarzut naruszenia art. 64 pkt 4 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie". Z art. 64 pkt 4 u.p.s. wynika, że osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko. Z cyt. wyżej unormowania wynika uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie, co trafnie zaakcentowano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Do swobodnego zatem uznania organu pozostawione zostało uwzględnienie wniosku, o jakim mowa w tym przepisie lub jego odmowa, co wymaga bez wątpienia uprzedniego zbadania sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy. Skarżąca, jak wynika w sposób nie budzący wątpliwości z akt sprawy, nie wyraziła zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (notatka z dnia 25 maja 2016 r. pracownika socjalnego), nie zgłosiła się również do MOPS w [...] celem przeprowadzenia wywiadu (nie podjęła awizowanego wezwania). Stąd też słusznie organy obu instancji uznały, że brak współdziałania skarżącej w wyjaśnieniu jej sytuacji życiowej, w szczególności czy istniejąc przesłanki do całkowitego lub częściowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt babci w domu pomocy społecznej nie pozwalał na podjęcie pozytywnego w tym zakresie dla skarżącej rozstrzygnięcia. Materiał dowodowy zebrany w sprawie nie daje żadnych podstaw do przypisania organom w tym zakresie zaniedbania obowiązków proceduralnych, tym bardziej skutkujących naruszeniem prawa materialnego o wpływie na wynik sprawy (co zarzucono w skardze). Mając powyższe na uwadze i na podstawie art. 151 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.