II SA/Rz 1498/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Małgorzata Wolska Sędziowie WSA Ewa Partyka /spr./ WSA Paweł Zaborniak Protokolant sekretarz sądowy Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 lutego 2015 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] września 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku dla opiekuna -skargę oddala- Podaniem z dnia 9 lipca 2014 r. M.H. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w [.] o przyznanie zasiłku dla opiekuna z tytułu sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem MH. Decyzją z dnia [.] sierpnia 2014 r. nr [.], Burmistrz [.] odmówił wnioskodawcy przyznania żądanego świadczenia uznając, że nie spełnia on przesłanek określonych w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekuna. Nie zrezygnował bowiem z prowadzenia gospodarstwa rolnego i z tego tytułu podlega również ubezpieczeniu społecznemu rolników. W odwołaniu od decyzji MH zakwestionował ustalenie organu, jakoby nie był uprawniony do uzyskania zasiłku dla opiekuna. Od 2007 r. opiekuje się bowiem niepełnosprawnym ojcem, który od lipca 2010 r. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności wydanym na stałe. Od sierpnia 2010 r. pobierał świadczenie pielęgnacyjne przyznane mu na stałe, które utracił z dniem 1 lipca 2013 r. na skutek zmiany stanu prawnego. Uprawiane gospodarstwo rolne przejęte od ojca stanowi zaś jedyne źródło utrzymania rodziny i pracuje w nim wraz z żoną. Decyzją z dnia [.] września 2014 r. nr [.], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [.] (dalej: SKO w [.] lub Kolegium), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając w całości ustalenia organu I instancji. W toku postępowania ustalono bowiem, że poza sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem prowadzi on nadal gospodarstwo rolne i z tego tytułu podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie MH, domagając się zmiany zaskarżonej decyzji poprzez uznanie, że jest on uprawniony do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem oraz wypłaty zaległego świadczenia za okres od 1 lipca 2013 r., ewentualnie uchylenie wydanych w sprawie decyzji, zarzucił naruszenie przez organ: 1. art. 2, art. 2 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 3 oraz art. 10 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów poprzez ich niezastosowanie i nie przyznanie mu żądanego zasiłku wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 1 lipca 2013 r. pomimo, że spełniał on warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w rozumieniu przepisów Uśr w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r., 2. art. 3 pkt 22 w zw. z art. 17 ust. 1 Uśr poprzez przyjęcie, że osoba będąca rolnikiem pracująca w gospodarstwie rolnym jest osobą zatrudnioną lub wykonującą inną pracę zarobkową, 3. art. 17 i 23 Uśr poprzez ich niezastosowanie i błędne przyjęcie, że nie spełnia on przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego na mocy przepisów w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r., 4. art. 8 Kpa poprzez brak pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa i dowolne przyjęcie, że fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego wyklucza uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący podkreślił, że do dnia 1 lipca 2013 r. pobierał bezterminowo świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki sprawowanej nad ojcem. Jedynym źródłem obecnego utrzymania rodziny jest gospodarstwo rolne przejęte od ojca, które prowadzi wraz z żoną. Fakt posiadania gospodarstwa rolnego nie może jednak w jego ocenie stanowić przeszkody w uzyskaniu żądanego świadczenia, jeżeli nie wykonuje on w tym gospodarstwie pracy zarobkowej. Dotychczas nie było ograniczeń w ubieganiu się o świadczenie pielęgnacyjne przez rolników, a takie wprowadzono dopiero jako jedną z negatywnych przesłanek do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Tak więc, skoro na dzień 31 grudnia 2012 r. był uprawniony do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, które wszak pobierał, to powinien zostać mu przyznany również zasiłek dla opiekuna. W odpowiedzi na skargę SKO w [.] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Poza sporem pozostaje, że skarżący faktycznie sprawuje opiekę nad swym niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem oraz, że z tego tytułu do dnia 30 czerwca 2013 r. pobierał świadczenie pielęgnacyjne przyznane mu bezterminowo. Świadczenie to utracił w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r. poz. 1548 zwanej dalej ustawą zmieniającą). Z mocy art. 11 ust. 3 tej ustawy z dniem 30 czerwca 2013 r. wygasły bowiem decyzje przyznające takie świadczenia. W ocenie Sądu bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje okoliczność, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. akt K 27/13 zakwestionował zgodność z art. 2 Konstytucji RP przepisów art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej, gdyż wyrażona w art. 2 Konstytucji zasada dotyczy ochrony praw słusznie nabytych. Tymczasem wbrew stanowisku skarżącego rolnik nie był w świetle ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 1456 dalej zwaną Uśr) uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego. Znalazło to odzwierciedlenie w uchwale 7 sędziów Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. I OPS 5/12 (ONSA i WSA z 2013 r., nr 3 poz. 40), zgodnie z którą prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2013 r. poz. 1456 z późn. zm. zwanej Uśr). Według stanu prawnego na dzień 31 grudnia 2012 r. podstawową przesłanką warunkującą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w myśl w/w przepisu była rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zgodnie zaś z art. 3 pkt 22 Uśr ilekroć w ustawie tej jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkowstwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Mimo, że świadczenie pielęgnacyjne zostało skarżącemu przyznane bezterminowo, to prowadząc gospodarstwo rolne i podlegając z tego tytułu ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy nie spełniał on na dzień 31 grudnia 2012 r. ustawowych przesłanek do przyznania mu takiego świadczenia. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (dalej u.w.z.d.o.), zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r. Stosownie do art. 3 ust. 1 u.w.z.d.o. w przypadku gdy o zasiłek dla opiekuna ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników lub domownicy, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r. poz. 1403, 1623 i 1650) świadczenie to przysługuje odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Według ust. 2 tego przepisu zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Pomijając już okoliczności złożenia przez skarżącego niezgodnego z prawdą oświadczenia, o którym mowa w art. 3 ust. 2 u.w.z.d.o., nie jest sporne, że nie potwierdza ono – jak tego wymaga wyżej przytoczony przepis ustawy – zaprzestania przez niego prowadzenia gospodarstwa rolnego. Fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego ustalony w toku postępowania potwierdza sam skarżący zarówno w odwołaniu jak i w skardze. Wobec tego organy, zgodnie z art. 6 k.p.a. działając na podstawie przepisów prawa nie mogły przyznać skarżącemu zasiłku dla opiekuna i to niezależnie od zmiany treści wniosku, o której pisze on w skardze. Złożenie oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego było wymagane przez przepisy ustawy i niezależnie od przekonań skarżącego w tym zakresie, miało ono potwierdzać, że rolnik ubiegający się o zasiłek zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Tymczasem skarżący sam wskazuje, że je prowadzi i bez znaczenia w takim razie jest okoliczność dlaczego tak jest. Także art. 10 u.w.z.d.o. niczego w sprawie nie zmienia. Jeszcze raz podkreślić należy, iż fakt, że skarżący prowadził gospodarstwo rolne wcześniej i prowadzi je nadal stanowił przeszkodę tzw. negatywną przesłankę do przyznania zarówno świadczenia pielęgnacyjnego według stanu na dzień 31 grudnia 2012 r. zgodnie z art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 Uśr, jak również do przyznania zasiłku dla opiekuna w myśl cytowanych przepisów tej ustawy. Zasadnie więc organy odmówiły skarżącemu przyznania wnioskowanego przez niego świadczenia. Nie naruszyły przy tym żadnego ze wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego ani procesowego. Nie może uzasadniać zarzutu naruszenia art. 8 k.p.a. wcześniejsze pobieranie przez skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego, skoro nie zostały spełnione przesłanki ustawowe do uwzględnienia wniosku o przyznanie zasiłku dla opiekuna. Z tych powodów skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.