II SA/Rz 151/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie NSA Małgorzata Wolska /spr./ WSA Elżbieta Mazur - Selwa Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2019 r. sprawy ze skargi W. D. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy materialnej w postaci stypendium rektora dla najlepszych studentów -skargę oddala- Przedmiotem skargi W. D.j (dalej: "wnioskodawczyni"; "skarżąca") jest decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] (dalej: "OKS" lub "Komisja") odmawiająca przyznania stypendium Rektora dla najlepszych studentów w roku akademickim 2018/2019. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia organ powołał się na art. 104 K.p.a., Regulamin przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu z dnia 1 maja 2018 r. stanowiący załącznik do Zarządzenia nr 7/2018 Rektora Uniwersytetu z dnia 26 marca 2018 r. oraz art. 270 ust. 1, art. 273 ust. 1 i 2 oraz art. 275 ust. 1 ustawy z 3 lipca 2018 r. – Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1669). Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że w dniu [...] września 2018 r. W. D., studentka Wydziału Medycznego Kierunek" Fizjoterapia, zwróciła się do Rektora z wnioskiem o przyznanie stypendium dla najlepszych studentów w roku akademickim 2018/2019. Komisja, decyzją z dnia [...] października 2018 r. nr [...] odmówiła przyznania wnioskowanego stypendium. Organ powołując się na art. 181 ust. 1 i art. 186 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, a także na zał. nr 10 do Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu z 1 maja 2018 r. wskazał, że przy ocenie wniosku zastosował metodę punktową. Komisja ustaliła, że łączna liczba uzyskanych przez wnioskodawczynię punktów wyniosła 52,80 (średnia ocen – 49,80; osiągniecia naukowe – 3; osiągnięcia artystyczne – 0; osiągniecia sportowe – 0). Nadto działając zgodnie z § 18 Regulaminu ustaliła listę rankingową studentów kierunku Fizjoterapia i na jej podstawie wyłoniła grupę 10% najlepszych studentów kierunku. Organ wskazał, że łączna liczba uzyskanych punktów oraz pozycja na liście rankingowej nie uprawniała do przyznania wnioskowanego stypendium. Przedstawione osiągnięcia i uzyskana liczba punktów nie kwalifikowały wnioskodawczyni do grupy 10% najlepszych studentów. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła W. D. podnosząc, że biorąc pod uwagę wysoką średnią ocen, osiągnięcia naukowe oraz aktywną pracę w Samorządzie Studenckim, wydana decyzja jest dal niej krzywdząca. Zawnioskowała o pozytywne załatwienie sprawy i uwzględnienie dołączonych dokumentów. Wskazała, że wniosek został rozpatrzony na podstawie Regulaminu z 1 maja 2018 r., który różni się istotnie w zakresie kryteriów od zapisów Regulaminu z 1 maja 2016 r. Nowy regulamin, a tym samym i sposób określenia grupy uprawnionych do uzyskania stypendium i sposób oceny całorocznej pracy w roku 2017/2018, został określony tuż przed zakończeniem roku akademickiego. Powyższe uniemożliwiło odpowiednie ukierunkowanie aktywności w obszarach branych pod uwagę przy ocenie. Nowe regulacje działają wstecz, co jest niezgodne z prawem i logiką, a przyznawana punktacja (w starym i nowym systemie) jest rozbieżna. Stary regulamin w sposób bardziej precyzyjny określał najlepszych studentów. W dalszej części wnioskująca zakwestionowała przyznaną ilość punktów za działalność w Samorządzie Studenckim (tylko 3 pkt na max. 15 pkt). Zwróciła uwagę, że ocena uzyskana w poprzednim roku zmotywowała ją do podnoszenia osiągnięć związanych z działalnością naukową. Zrezygnowała z treningów i uczestnictwa w wydarzeniach sportowych, by poświęcić się nauce. Zmiana Regulaminu i sposobu wyłaniana osób uprawnionych do stypendiów spowodowała brak premiowania nauki w pełni. Stwierdziła, że gdyby znane jej były nowe warunki udzielania wnioskowanego stypendium, to zmieniłaby priorytety. Tymczasem priorytet podnoszenia wyników nauczania okazał się niekorzystny w porównaniu do osiągnięć sportowych. To zaś nie motywuje jej do dalszej nauki. W roku akademickim 2016/2017 osiągnęła średnią ocen 4,85, w kolejnym roku 2017/2018 uzyskała najlepszą średnią ocen – 4,98 ten fakt oraz okoliczność zdania egzaminów w pierwszym terminie, a także osiągnięcia naukowe winny zostać docenione. Końcowo zwróciła uwagę na sytuację rodzinną i materialną wskazując, że stypendium pozwoliłoby jej na zakup materiałów dydaktycznych i na bieżące opłaty związane ze studiami. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. Organ wyjaśnił, że Rektor w porozumieniu z Zarządem Uczelnianej Rady Samorządu Studentów [...] ustalił szczegółowe kryteria przyznawania stypendium Rektora dla najlepszych studentów – rozdział I-II, V i VII-XI Regulaminu. Cytując § 16 Regulaminu zaznaczył, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie obowiązujących przepisów prawa, po podjęciu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a także na podstawie wniosku studenta, który stanowił całokształt dokumentacji poświadczającej spełnienie kryteriów oceny wniosku. Komisja zaznaczyła także, że postanowiła uwzględnić dodatkowe osiągnięcia wskazane przez studenta we wniosku o ponowne rozpatrzenia sprawy (nie wskazano ich w pierwotnym wniosku) i przyznać dodatkowe punkty, tj. 6 pkt za czynny udział w konferencjach naukowych, sympozjach, sesjach naukowych – wystąpienie ustne (referat), wystąpienie z posterem, komunikatem lub prezentacją multimedialną. Pozostałe osiągnięcia przedstawione w pierwotnym wniosku zostały ocenione prawidłowo. Łączna liczba przyznanych punktów, po ponownym rozpatrzeniu wniosku, wyniosła 58,80. Organ podał, że zgodnie z art. 186 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym podstawą rozstrzygnięć podmiotów decydujących o przyznaniu stypendium rektora dla najlepszych studentów są nie tylko przepisy ustawy prawo szkolnictwie wyższym, ale także przepisy wydanego przez rektora regulaminu, będącego aktem wykonawczym mającym umocowanie w ww. ustawie. Tryb przydzielania stypendium reguluje § 18 ust. 3 Regulaminu, zaś w zał. nr 10 do Regulaminu określono szczegółowe zasady oceny merytorycznej wniosków o stypendium Rektora dla najlepszych studentów. Natomiast zgodnie z § 19 ust. 1 Regulaminu Rektor [...] przekazuje OKS środki z Funduszu Pomocy Materialnej dla 10% najlepszych studentów poszczególnych kierunków studiów na wypłatę świadczenia w danym roku akademickim, a po ustaleniu przez OKS list rankingowych podaje do wiadomości studentów informacje o ich rozdysponowaniu. Zgodnie z informacją Rektora z 6 listopada 2018 r. o rozdysponowaniu środków na kierunku Fizjoterapia I-stopnia środki FPM przeznaczone na stypendia Rektora dla najlepszych studentów w roku akademickim 2018/2019 zostały już rozdysponowane. Komisja po ponownym rozpatrzeniu sprawy stwierdziła, że wnioskodawczyni spełnia kryteria do przyznania stypendium Rektora dla najlepszych studentów w roku akademickim 2018/2019. Jednakże ze względu na to, że środki z dotacji przeznaczone na stypendium Rektora dla najlepszych studentów dla 10% liczby studentów kierunku Fizjoterapia zostały rozdysponowane, brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. W skardze złożonej do WSA w Rzeszowie W. D. zawnioskowała o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Wskazała, że biorąc pod uwagę średnią ocen, osiągnięcia naukowe i aktywną pracę w Samorządzie Studenckim wydana decyzja jest krzywdząca. Zarzuciła naruszenie przepisów Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu z 1 maja 2018 r. oraz Przepisów wprowadzających ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. W rozwinięciu zarzutów skarżąca podtrzymała argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy raz jeszcze podkreślając, że zmiana Regulaminu (z dniem 1 maja 2018 r.) miała istotny wpływ na określenie grupy docelowej studentów. Ilość 10% osób uprawnionych została określona w stosunku do wszystkich roczników danego kierunku a nie w stosunku do danego rocznika. To spowodowało ograniczenie ilości osób mogących otrzymać pomoc materialną. Zmiana ta nastąpiła pod koniec roku akademickiego, co do którego zastosowano nowe wytyczne. Warunki otrzymania stypendium nie były znane od początku okresu, którego dotyczyły i na podstawie którego oceniano osiągnięcia naukowe. Zwróciła także uwagę, że dokumenty poświadczające jej dodatkową aktywność, a które złożyła wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, powinny być znane organowi z urzędu, gdyż są dokumentami wewnętrznymi Uniwersytetu. W jej ocenie postępowanie odwoławcze ma tylko i wyłącznie charakter formalny i z góry zakłada, że odwołania będą załatwione odmownie. W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w kwestionowanej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśniła, że zgodnie z § 17 ust. 1 lit c i § 24 ust. 7 Regulaminu do obowiązków studenta należy dołączenie do wniosku zaświadczeń potwierdzających uzyskane osiągnięcia oraz terminowe złożenie wniosku i prawidłowe skompletowanie dokumentów niezbędnych do otrzymania świadczeń pomocy materialnej. Składając wniosek student oświadcza, że dołączone dokumenty stanowią komplet dokumentacji niezbędnej przy ubieganiu się o wnioskowane świadczenia a dane w nich zawarte są zgodne ze stanem faktycznym. To na skarżącej ciążył obowiązek przedstawienia odpowiednich dokumentów, a nie na organie. Komisja nie ma obowiązku domniemywania czy wnioskodawczyni mogła hipotetycznie przedłożyć inne dokumenty. Tym bardziej, że pierwotny wniosek nie zawierał nawet informacji o możliwości istnienia takich dokumentów (aktywne uczestnictwo w konferencji jest działalnością dobrowolną i organ nie ma możliwości sprawdzenia takich informacji w dostępnych źródłach, tym bardziej, że skarżąca złożyła oświadczenie o kompletności przedłożonej dokumentacji). Organ zaznaczył, że zgodnie z § 19 ust. 4 Regulaminu w przypadku złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym student wnosi o uwzględnienie dodatkowych osiągnięć nie wykazanych w pierwotnym wniosku, świadczenia przyznaje się w przypadku spełnienia kryteriów o których mowa w § 16, o ile OKS nie rozdysponowała środków FPM przeznaczonych na ten cel. W rozpoznawanej sprawie organ II instancji mimo przyznania skarżącej, w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, dodatkowych 6 punktów za czynny udział w konferencji, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, z uwagi na rozdysponowanie środków przeznaczonych na ten cel. Organ nie zgodził się z zarzutem, że Regulamin "działa wstecz". Regulamin obowiązujący na Uniwersytecie ma zastosowanie jedynie do wniosków składanych po jego wejściu w życie, a zmiany w regulaminie zostały wprowadzone zgodnie z zasadami legislacyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sądy administracyjne, jak stanowi art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107 sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kierując się zatem kryterium legalności dokonują kontroli zgodności zaskarżonego aktu (tu decyzja) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości i wykładni norm prawa materialnego. Przy rozpatrywaniu konkretnej sprawy Sąd nie bada zatem celowości, ani słuszności zaskarżonego rozstrzygnięcia, a ogranicza się do stwierdzenia, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne było wydanie przedmiotowej decyzji. Przy czym, jak wynika z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej "P.p.s.a." Sąd orzeka na podstawie akt sprawy i w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest jednak do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 P.p.s.a.). Oceniając zaskarżoną decyzję w omówionym zakresie, tj. co do jej zgodności z prawem Sąd nie stwierdził naruszenia prawa i dlatego skarga, zgodnie z art. 151 P.p.s.a., podlegała oddaleniu. Stypendium Rektora dla najlepszych studentów jest formą pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa, o którą student może się ubiegać na podstawie art. 173 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm.). Z przepisów art. 181 ust. 1 i art. 186 ust. 1 tej ustawy wynika, że stypendium Rektora dla najlepszych studentów może otrzymywać student, który uzyskał za rok studiów wysoką średnią ocen lub posiada osiągnięcia naukowe, artystyczne lub wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym. Szczegółowy regulamin ustalania wysokości przyznawania i wypłacania oświadczeń pomocy materialnej dla studentów, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, wzory wniosków o przyznanie świadczeń pomocy materialnej, wzór oświadczenia o niepobieraniu świadczeń na innym kierunku oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta ustala Rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu terytorialnego. Z mocy zaś art. 174 ust. 4 powyższej ustawy wysokość środków z dotacji celowej przeznaczonych na stypendia rektora dla najlepszych studentów ograniczona została ustawowo do poziomu "nie więcej niż 10% liczby studentów każdego kierunku studiów prowadzonego na uczelni oraz nie więcej niż 60 % środków przeznaczonych łącznie na stypendia socjalne oraz zapomogi. Z przedstawionych regulacji ustawowych wynika zatem, że z jednej strony środki przeznaczone na stypendia dla najlepszych studentów są limitowane z woli ustawodawcy, a z kolei wyrazem zagwarantowanej w art. 70 ust. 5 Konstytucji RP autonomii szkół wyższych jest uprawnienie rektora (art. 186 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r.) do ustalenia szczegółowego regulaminu, które daje możliwość skonkretyzowania kryteriów przyznawania stypendiów dla najlepszych studentów. W kontrolowanej sprawie niesporne jest, że skarżąca (studentka Uniwersytetu [... ]Wydziału Medycznego Kierunek "Fizjoterapia") wniosek o przyznanie stypendium dla najlepszych studentów w roku akademickim 2018/2019 złożyła w dniu [...] września 2018 r. Wówczas to obowiązywał Regulamin przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] z dnia 1 maja 2018 r., stanowiący załącznik do zarządzenia nr 7/2018 Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 26 marca 2018 r. w sprawie wprowadzania Regulaminu w/w, wydanego na podstawie art. 186 ust. 1 ustawy przywołanej wyżej i z wejściem w życie z dniem 1 maja 2018 r. (§ 4 zarządzenia). Słusznie więc wniosek skarżącej rozpoznany został w myśl regulacji zawartych w Regulaminie w/w. Stosownie do § 2 Regulaminu świadczenia pomocy materialnej może otrzymać student, który spełnia warunki określone w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i w niniejszym Regulaminie. Regulacje dotyczące przyznawania stypendium rektora dla najlepszych studentów zawarte zostały w § 16 – 19 Rozdziału V Regulaminu. Z powyższych przepisów wynika w szczególności, że stypendium Rektora dla najlepszych studentów może otrzymać nie więcej niż 10 % wszystkich studentów danego kierunku studiów, a w przypadku gdy liczba studentów na kierunku jest mniejsza niż dziesięć, stypendium Rektora dla najlepszych studentów może być przyznane jednemu studentowi (§ 16); szczegółowe zasady oceny merytorycznej wniosków o przyznanie stypendium Rektora dla najlepszych studentów, a także punktację za średnią ocen oraz poszczególne osiągnięcia określa zał. 10 do Regulaminu (§ 18 ust. 1), na podstawie liczby punktów przyznanych przez Komisję sporządza się listy rankingowe na danym kierunku studiów, w kolejności od najwyższej do najniższej (§ 18 ust. 2); Rektor UR przekazuje OKS środki z FPM dla 10% najlepszych studentów poszczególnych kierunków studiów na wypłatę świadczenia w danym roku akademickim, a po ustaleniu przez OKS list rankingowych podaje do wiadomości studentów informacje o ich rozdysponowaniu (§19 ust. 1), w przypadku złożenia wniosku o przyznanie stypendium Rektora dla najlepszych studentów po terminie porządkowym lub wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym student wnosi o uwzględnienie dodatkowych osiągnięć nie wykazanych w pierwszym wniosku (rozstrzygniętym zaskarżoną decyzją), świadczenia przyznaje się w przypadku spełnienia kryteriów, o których mowa w § 16, o ile OKS nie rozdysponowała środków FPM przeznaczonych na ten cel (§ 19 ust. 4). Niesporne jest, w świetle materiału aktowego sprawy, że w wyniku ponownego rozpoznania sprawy i przyznania skarżącej dodatkowo 6 punktów za czynny udział w konferencjach naukowych (co zostało przez nią udokumentowane dopiero na etapie złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy), oznacza, iż skarżąca spełnia kryteria do przyznania stypendium Rektora dla najlepszych studentów w roku akademickim 2018/2019 (uzyskując 58,80 punktów). Z akt sprawy wynika również, że środki FPM przeznaczone na stypendium Rektora dla najlepszych studentów w roku akademickim 2018/2019 zostały już rozdysponowane (pismo Rektora z dnia [...] listopada 2018 r.). W ocenie Sądu, uzasadnienie skarżonej decyzji w sposób dostatecznie klarowny wskazuje przyczyny odmowy, a w istocie wydania negatywnej dla skarżącej decyzji i są to przyczyny przewidziane w Regulaminie. Nie można więc zarzucić organowi działania wbrew regulacjom tegoż Regulaminu, ani tym bardziej dowolności. Nie może być skuteczne żądanie przyznania świadczenia mimo spełnienia kryteriów do jego uzyskania, gdy nie ma już środków na jego realizację. W orzecznictwie również nie wyklucza się takiego powodu powodu odmowy przyznania stypendium (zob. wyrok NSA z dnia 5 grudnia 2006 r., I OSK 646/06, Lex nr 213865). Raz jeszcze należy podkreślić, że wyczerpanie środków przeznaczonych na przedmiotowe świadczenie przekreśla możliwości uwzględnienia skargi. Nie podziela Sąd zarzutów skarżącej, iż dokumenty dołączone przez nią do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy winny być znane organowi "z urzędu". Argumentacja zawarta w odpowiedzi na skargę, odwołująca się jednocześnie do regulacji Regulaminu (§ 17 ust. 1 lit. c, § 24 ust. 7), nadto akcentująca złożenie przez skarżącą oświadczenia o kompletności przedłożonej dokumentacji (przy składaniu pierwotnego wniosku) zasługuje natomiast na akceptację Sądu. W rezultacie nie znajduje Sąd powodów do przypisania organowi zaniedbania obowiązków procesowych, czy też naruszenia przepisów prawa materialnego o wpływie na wynik sprawy. Z tych przyczyn skarga została oddalona na podstawie art. 151 P.p.s.a.