II SA/Rz 1510/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2017 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K.F. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 lipca 2017 r. sygn. akt II SA/Rz 1510/16 w zakresie pkt II o odmowie ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie w zakresie pkt II Wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę K.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego Po otrzymaniu odpisu tego orzeczenia skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazała, że nie pobiera żadnego dochodu. Opiekuje się bowiem niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, sama również jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Rodzina, w skład której wchodzi jeszcze bezrobotny syn wnioskodawczyni utrzymuje się jedynie z renty jej męża wynoszącej 1084 zł. Skarżąca podniosła, że nie jest w stanie ponosić wszystkich niezbędnych wydatków związanych z utrzymaniem, leczeniem i mieszkaniem, bowiem brak stosownych środków. W związku z powyższym zalega z opłatami mieszkaniowymi. Na lekarstwa i środki opatrunkowe wydaje co miesiąc ok. 350 zł. Wydatek na czynsz to 950 zł, zaś na energię elektryczną 110 zł. W odpowiedzi na wezwanie o podanie dodatkowych informacji wskazała, że jej syn nie podejmuje żadnych prac dorywczych, w związku z czym nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów. Mąż skarżącej uzyskuje zaś oprócz renty zasiłek pielęgnacyjny (153 zł), zaś skarżąca pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy (520 zł). Comiesięczne wydatki na telefon wynoszą od 30 do 50 zł, natomiast w przypadku syna jest to kwota od 40 do 70 zł. Aktualna wysokość zadłużenia związanego z mieszkaniem to 19 982 zł. Skarżąca zaznaczyła, że miesięcznie jest w stanie zapłacić jedynie kwotę ok. 430 zł tytułem czynszu. Budżet domowy obciąża także rata za zakupioną pralkę wynosząca 120 zł. Koszt utrzymania psa to zaś od 40 do 70 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 20 lipca 2017 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sadzie Administracyjnym w Rzeszowie w pkt I umorzył postępowanie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych, a w pkt II odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie ustanowenia adwokata. Motywując swoje rozstrzygnięcie wskazał, że wprawdzie wstępna i pobieżna analiza wniosku skarżącej mogłaby prowadzić do jego uwzględnienia z uwagi na stosunkowo niewysoki dochód, jednak niepodanie wszystkich dochodów we wniosku, a dopiero na wezwanie Sądu świadczy o chęci ukrycia faktu ich uzyskiwania celem otrzymania wsparcia w ramach instytucji prawa pomocy. Referendarz uznał, że fakt, iż syn skarżącej jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku nie może przemawiać za uwzględnieniem żądania strony, tym bardziej że we wniosku nie podano powodów dla których nie podejmuje on zatrudnienia. Wyjątkowość prawa pomocy przesądza więc o tym, że nie może być ono nadużywane, bowiem ilość środków, z których jest ono finansowane jest ograniczona. Końcowo podkreślono, że niniejsza sprawa jest już trzecią z kolei, która dotyczy odmowy przyznania skarżącej dodatku mieszkaniowego i to z tej samej przyczyny tj. przekroczenia normatywnej powierzchni lokalu mieszkalnego (poprzednie sprawy są oznaczone sygnaturami: II SA/Rz 155/16, II SA/Rz 994/15). W takiej sytuacji, wnoszenie przez stronę kolejnych skarg na tego rodzaju rozstrzygnięcia nie może zostać uznane za chęć rzeczywistej obrony swoich praw. W sprzeciwie od wskazanego wyżej postanowienia ograniczonym do pkt II skarżąca wniosła o zmianę krzywdzącego ją postanowienia z dnia 20 lipca 2017 r. i przyznanie jej prawa pomocy poprzez ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. W uzasadnieniu zarzuciła nieuwzględnienie nadesłanych przez nią dokumentów obrazujących jej trudne położenie w jakim znalazła się wraz z mężem. Zasiłek pobierany przez nią i męża został przyznany dopiero od kwietnia 2017 r. Natomiast specjalny zasiłek opiekuńczy w kwocie 520 zł przyznany został na krótko bo do października 2017 r. Aby go pobierać w dalszym ciągu będzie musiała złożyć wiele dokumentów i spełnić określone warunki. Zasiłki i dodatek nie są dochodem w dosłownym tego słowa znaczeniu dlatego nie uwzględniła ich w formularzu PPF. Ponadto całość zadłużenia wobec PSM wynosi w chwili obecnej 47 120, 22 zł. W kwestii zatrudnienia syna podniosła, że mimo wyższego humanistycznego wykształcenia i wielu starań nie znalazł on pracy, natomiast nie może podejmować prac dorywczych z uwagi na swój stan zdrowia. Wobec kilkakrotnego złamania kończyn górnych nie może podejmować cięższych prac. Pomaga natomiast skarżącej i jej mężowi w zakupach i porządkach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej "P.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Ustanowienie pełnomocnika w osobie m.in. adwokata lub radcy prawnego przy jednoczesnym ustawowym zwolnieniu od kosztów sądowych objęte jest zakresem całkowitego prawa pomocy którego przyznanie w przypadku osób fizycznych uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Wymóg spełnienia tej przesłanki ciąży na osobie wnioskującej, która ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji usprawiedliwiającej przyznanie prawa pomocy. K.F., mimo powoływania się na trudną sytuację finansową i materialną warunku tego nie spełniła, a wskazane przez nią okoliczności nie jawią się jako spójne i wiarygodne. Podane informacje wprawdzie same w sobie mogłyby potencjalnie uzasadniać uwzględnienie wniosku skarżącej, jednak postrzegane przez pryzmat pozostałych okoliczności prowadzą do odmiennego uznania. Wnioskodawczyni nie podała wszystkich swoich dochodów w pierwotnie złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy, co jak słusznie podniósł referendarz sądowy wpływa na ocenę wiarygodności podawanych przez nią informacji. Nie może przy tym zostać uwzględniona nie poparta żadną argumentacją prawną polemika ze stanowiskiem referendarza, jakoby specjalny zasiłek opiekuńczy i zasiłek pielęgnacyjny nie stanowiły dochodu w "dokładnym i precyzyjnym" tego słowa znaczeniu, podobnie jak wyjaśnienia powodów niepodejmowania pracy przez syna. Doświadczenie życiowe i znajomość sytuacji na [....] rynku pracy w istocie pozwala na zrozumienie obiektywnych trudności w znalezieniu zatrudnienia, co jednak samo w sobie nie przemawia za uwzględnieniem tej okoliczności przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy na korzyść skarżącej, tym bardziej, że skarżąca nie przedstawiła żadnych orzeczeń potwierdzających niepełnosprawność syna, a podejmowane prace dorywcze mogą mieć charakteru prac ciężkich. Skoro bowiem rodzina skarżącej znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, to jej członkowie winni podjąć maksimum starań, by sytuację tę poprawić, podczas gdy przedstawione przez skarżącą argumenty odnośnie powodów niepodejmowania pracy przez syna potwierdzają tezę przeciwną. Za odmową uwzględnienia wniosku przemawia także fakt, że rodzina skarżącej, mimo wykazywania trudnej sytuacji finansowej jest w stanie wygospodarować środki na pokrycie wydatków nie służących zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych w łącznej wysokości od 70 – 120 zł miesięcznie na telefon oraz w wysokości 40 – 70 zł miesięcznie na utrzymanie. Wreszcie, słusznie podkreślił referendarz, że niniejsza sprawa jest już trzecią z kolei, która dotyczy odmowy przyznania skarżącej dodatku mieszkaniowego i to z tej samej przyczyny tj. przekroczenia normatywnej powierzchni lokalu mieszkalnego (poprzednie sprawy są oznaczone sygnaturami: II SA/Rz 155/16, II SA/Rz 994/15). W takiej sytuacji, wnoszenie przez stronę kolejnych skarg na tego rodzaju rozstrzygnięcia nie może zostać uznane za chęć rzeczywistej obrony swoich praw, zaś ubieganie się w nich o przyznanie prawa pomocy może nosić znamiona "nadużycia prawa". Skoro zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, to korzystanie z instytucji prawa pomocy powinno mieć miejsce wyłącznie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy strona nie nadużywa swych uprawnień procesowych, czyli nie inicjuje szeregu postępowań sądowych w celu innym niż ochrona swych praw i gdy zgromadzenie przez nią funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu jest obiektywnie niemożliwe. Podmiot występujący na drogę postępowania sądowego powinien mieć również świadomość, że to on w pierwszej kolejności zobowiązany jest do ponoszenia kosztów swojego udziału postępowaniu sądowym. Zatem decydując się na wszczęcie każdej sprawy sądowej, powinien poprzez swoje działanie zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków, prowadząc działalność skargową i przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien wykazać się niezbędną zapobiegliwością i przezornością oraz zapewnić sobie środki na ten cel. Skoro skarżący środków tych nie zabezpieczył, nawet jeżeli w jego ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie może automatycznie powodować, że należy stronie bezwzględnie przyznać prawo pomocy. Konieczność ponoszenia kosztów sądowych powinna sprzyjać rozwadze przy podejmowaniu decyzji o skorzystaniu z możliwości wniesienia skarg, od których uiszcza się wpis sądowy. Domaganie się przez skarżącą, by koszty każdego zainicjowanego przez nią postępowania zostały przerzucone na Państwo, którego budżet wypracowany jest przez ogół obywateli, jest sprzeczny z ratio legis instytucji prawa pomocy oraz może być kwalifikowane jako przejaw dążeń do nadużywania tego prawa (por. postanowienie NSA z dnia 26 listopada 2015 r. I OZ 1537/15, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę. Biorąc zatem powyższe pod uwagę zasadnie odmówiono ustanowienia na rzecz skarżącej profesjonalnego pełnomocnika. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. w art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w zakresie pkt II w mocy.