II SA/Rz 152/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak WSA Piotr Godlewski Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2016 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego -skargę oddala- Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze ( dalej: "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta ( dalej: "organ I instancji") z dnia [...] listopada 2015 r., Nr [...] odmawiającą S. P. przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zwrot kosztów poniesionych na zakup leków ziołowych na kwotę 97 zł. Odmawiając przyznania zasiłku celowego organ I instancji ustalił, że Skarżący zajmuje trzypokojowe mieszkanie własnościowe, na bieżąco reguluje opłaty mieszkaniowe, nie pracuje zawodowo, nie podejmuje prac dorywczych, nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, ze względu jak twierdzi, na stan zdrowia. Jest w trakcie odwołania od decyzji ZUS, na podstawie której stwierdzono, że nie jest osobą niezdolną do pracy. Korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej w formie zasiłku okresowego oraz gorących posiłków w Restauracji [...]", jak również z innych form pomocy w ramach zgłaszanych potrzeb. Organ I instancji wskazał, że Skarżący poza powoływaniem się na zły stan zdrowia nie przedstawił aktualnego zaświadczenia lekarskiego, z którego wynikałoby, na jakie schorzenia aktualnie cierpi i jakiego leczenia wymaga. Przedstawił wyłącznie faktury na zakup preparatów ziołowych, którymi według oświadczenia się leczy. Odmawiając przyznania wnioskowanej pomocy organ I instancji stwierdził, że pomimo spełnienia przesłanki kryterium dochodowego, zgłoszone potrzeby nie mają przymiotu niezbędności i nie można przyjąć, że są niezaspokojone. W odwołaniu Skarżący podnosi, że dotychczas otrzymywał zwrot za faktury na zakup leków ziołowych, w związku z powyższym odmawianie zwrotu w identycznej sytuacji faktycznej uważa za niezgodne z prawem. Wskazał, że cierpi na zwłóknienie płuc, jego stan zdrowia został stwierdzony w 1980 r. przez "wojsko". Jest to schorzenie nieuleczalne związane ze służbą wojskową. Nie przedłożył stosownych zaświadczeń ponieważ, jak twierdzi, lekarz B. N. od 2001 r. sporządzała zaświadczenia oparte na fałszu, niezgodne z orzeczeniem wojskowym. Pomimo trwałego inwalidztwa nie przewrócono mu renty inwalidzkiej, której dochodzi aktualnie przed sądem. Wskazuje, że zakupywane przez niego leki ziołowe zapobiegają infekcjom. Organ odwoławczy nie podzielił powyższych zarzutów i wspomnianą na wstępie decyzją utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazał, że warunkiem niezbędnym do powstania uprawnienia do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej jest uprzednie wykorzystanie własnych środków, możliwości i przysługujących uprawnień. Organ II instancji zauważył, że Skarżący wielokrotnie korzystał z pomocy Ośrodka: w okresie od 1 października do 21 stycznia 2016 r. korzystał z zasiłku okresowego w wysokości 317 zł miesięcznie, w październiku również otrzymał zasiłek celowy w łącznej kwocie 150 zł w tym: 40 zł na zakup ziół, 50 zł środków czystości, 60 zł – żywności, a w listopadzie 50 zł na zakup środków czystości. W skardze do Sądu Skarżący powołuje się na naruszenie Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności – art. 13 – prawo do skutecznego środka odwoławczego, art. 2, art. 67 pkt 1, 2 Konstytucji, art. 34 Karty Praw Unii Europejskiej. Zarzucił sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych ze zgromadzonym materiałem dowodowym i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz "zasądzenie należnego świadczenia". W opozycji do ustaleń organu dotyczących nie przedstawienia stosownych zaświadczeń powołał się na orzeczenia lekarskie z 1980 r., 1998 r., 1999 r. i 2000 r. W dalszej kolejności powołując się na definicje słownikowe wskazał na czym polegają schorzenia, na które cierpi. Podobnie jak w odwołaniu stwierdził, że zaświadczenia wydawane po 2001 r. nie odpowiadają prawdzie. Zaprzeczył by korzystał systematycznie z pomocy MOPS. Pod koniec ubiegłego roku odebrano mu jakąkolwiek pomoc pozostawiając jedynie gorące posiłki. Wskazał, że decyzje organów, raz przyznające, raz odmawiające przyznania wnioskowanej pomocy wskazują na to, że organ działa na zasadzie widzi mi się. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, czyli uzupełniający własne środki, możliwości i uprawnienia osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Nie oznacza to, że pomoc powinna pokrywać wszystkie potrzeby osób i rodzin wnioskujących o udzielenia takiej pomocy. Wyznacznikami przyznawania pomocy są: sytuacja materialna, cel, na który przyznawane są środki, możliwości finansowe organu oraz potrzeby innych osób znajdujących się w zasięgu działania. Ponadto przyznawanie zasiłku uzależnione jest od uznania administracyjnego. Sytuacja finansowa Skarżącego choć trudna nie może, zdaniem organu, prowadzić do zaspokojenia każdej jego potrzeby w satysfakcjonującym go zakresie. Jak podkreśla, pomoc celowa ma być jedynie wsparciem i nie może być podejmowana jako stałe źródło dochodów. Ustawa o pomocy społecznej nie stanowi podstawy do formułowania roszczeń i żądań ukierunkowanych na uzyskanie pieniędzy bez własnego działania w celu zapewnienia środków do życia. W kierowanym do Sądu piśmie procesowym z dnia 5 października 2016 r. Skarżący powołując się na decyzję [...] z dnia [...] października 2015 r. którą przyznano mu zasiłek okresowy wskazał na niekonsekwencje organu, który w aktualnie dochodzonej przez niego pomocy odmawia jej. W jego ocenie jest to wyraz zemsty organu za odwoływanie się od decyzji. Podnosi, że został pozbawiony możliwości uzyskania dochodów a aktualnie również zabezpieczenia społecznego, w związku z czym do czasu przyznania mu renty wojskowej, o którą się ubiega, pozbawiony jest wszelkich środków na utrzymanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") sądy administracyjne badają, czy kwestionowana decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy albo dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Ponadto badają, czy organ administracji nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością decyzji. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej zakreślonych granicach Sąd nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji. Przedmiotem kontroli Sądu jest tzw. decyzja uznaniowa – odmowa przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zwrot kosztów poniesionych na zakup leków ziołowych na kwotę 97 zł. Na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, ( Dz.U. z 2015 r., poz.1058 ze zm.; dale: "u.p.s." ) stanowiącego materialną podstawę wydania zaskarżonej decyzji: w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. To właśnie użycie przez ustawodawcę zwrotu "może" świadczy o tzw. uznaniowym charakterze rozstrzygnięcia. Z woli ustawodawcy pewna sfera decyzyjności organów administracji publicznej została pozostawiona swobodzie rozstrzygania. Nie oznacza to jednak dowolności. Nie można zapominać o treści art. 7 K.p.a., zgodnie z którym: w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zatem uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia organów od obowiązku wszechstronnego i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. Rodzaj rozstrzygnięcia w tych sprawach pozostaje poza kontrolą Sądu o ile przeprowadzone postępowanie czyni zadość tym wymogom. W ocenie Sądu przeprowadzone przez organ postępowanie odpowiada obowiązującym zasadom. Podstawowym dowodem w tych sprawach jest wywiad środowiskowy – art. 106 ust. 4 u.p.s. W sprawie dowód ten został przeprowadzony i odpowiada wymogom przewidzianym w rozporządzeniu Ministra Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. poz. 712), co w sprawie nie było kwestionowane. Na jego podstawie ustalono, że Skarżący jest osobą samotnie zamieszkującą trzyosobowe mieszkanie, którego jest właścicielem, wyposażone w standardowy sprzęt gospodarstwa domowego, nie pracuje i nie osiąga żadnych dochodów. W dacie sporządzania wywiadu środowiskowego utrzymywał się z zasiłku okresowego w wysokości 317 zł, zasiłku celowego w wysokości 150 zł, a także miał zapewnione darmowe posiłki. W świetle powyższego stwierdzić należy, że organ wywiązał się z obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, a wyciągnięte wnioski usprawiedliwiają wydaną w ramach uznania administracyjnego odmowę przyznania wnioskowanej pomocy. Zgodzić należy się z organem, że Skarżący ma zaspokojone zarówno potrzeby mieszkaniowe jak również bytowe. Nie ponosi kosztów związanych z wyżywieniem, które zaspokajane są z uzyskanych na ten cel środków z funduszu opieki społecznej. Sąd podziela również wnioski organu, że aktualnie wnioskowana pomoc – zakup leków ziołowych nie mieści się w pojęciu niezbędnych potrzeb bytowych. Nie wnikając w ocenę zasadności leczenia na własną rękę przy pomocy preparatów zielarskich, wskazać należy, że brak jest podstaw do stwierdzenia ich niezbędności. Dowodem na niezbędność mogłaby być chociażby wypisana przez specjalistę recepta na ich zakup, której Skarżący nie przedstawił. Nie przedstawił również zaświadczenia potwierdzającego jego aktualny, co słusznie podkreślił organ, stan zdrowia. Dowodem na to nie mogą być zaświadczenia z 1980 r., 1998 r. i 2000 r. Nie jest pozbawiona sensu argumentacja organu, który przeczy niezbędności poniesienia przez Skarżącego kosztów na zakup tych leków, tym, że Skarżący już je poniósł. O ile zdaniem Sądu można byłoby przyjąć, że w niektórych przypadkach, fakt uprzedniego poniesienia kosztów na zakup leków, nie musiałby wykluczać złożenia wniosku o przyznanie środków na ten cel, np. w sytuacji zakupu leków ratujących życie, o tyle trudno przyjąć, że taki charakter ma zakup ziół kwiatu głogu, korzenia omanu, kwiatu pierwiosnka czy kwiatu dziewanny. Prawidłowości decyzji nie pozbawia również to, że poprzednio złożony wniosek w takim zakresie został rozpoznany pozytywnie. Skarżący nie może oczekiwać, że otrzyma każdą wnioskowaną pomoc. Zgłaszane potrzeby Skarżącego mogą być różnie oceniana w różnych okresach czasu, co usprawiedliwia uznaniowy charakter decyzji. Jak już wcześniej wskazano wydając decyzje organ uwzględnia nie tylko słuszny interes obywateli, ale również interes społeczny, w tym stan finansów organu, który w różnym okresie czasu może różnie się kształtować. Fakt wydania w stosunku do Skarżącego pozytywnych decyzji w zakresie przyznania pomocy może przemawiać, czego Skarżący wydaje się nie dostrzegać na jego niekorzyść, przy ocenie przesłanki interesu społecznego. Korzystanie przez Skarżącego ze środków pomocy społecznej może stawiać go w przypadku kolejnego wniosku w gorszej sytuacji od tych, którzy znajdując się w podobnej sytuacji ubiegają się o pomoc po raz pierwszy, a finanse organu nie pozwalają na zaspokojenie wszystkich zgłoszonych potrzeb, co także usprawiedliwia decyzje organu. W świetle powyższego stwierdzić należy, że decyzja odpowiada prawu, w związku z czym zarzut naruszenia zasady demokratycznego państwa prawa – art. 2 Konstytucji jest bezzasadny. Wbrew zarzutom nie sprzeciwia się również treści art. 67 Konstytucji, który gwarantując obywatelom prawo do zabezpieczenia społecznego odsyła do ustawy o pomocy społecznej, której jak wyjaśniono przepisy nie zostały naruszone, ani też art. 34 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej ( Dz.U.UE.C.2007.303.1), który również odsyła do ustawodawstw krajowych w tym zakresie. Całkowicie chybiony jest zarzut naruszenia art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Obywatel ( Dz.U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ) zapewniający prawo do skutecznego środka odwoławczego. Procedura gwarantowała Skarżącemu prawo do wniesienia odwołania, a następnie skargi do Sądu, z których to środków Skarżący skorzystał, a użyty w przepisie zwrot "skutecznego" nie oznacza, co oczywiste konieczności wydania rozstrzygnięcia na korzyść. Podsumowując stwierdzić należy, że przeprowadzone przez organ postępowanie dowodowe, usprawiedliwia wydaną przez organ decyzję, a jej uzasadnienie świadczy o tym, że nie jest ona dowolna lecz jest wyrazem wyważenia zarówno słusznego interesu obywateli jak też interesu publicznego. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 P.p.s.a.