II SA/Rz 153/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Robert Sawuła Sędziowie NSA Ryszard Bryk /spr./ WSA Zbigniew Czarnik Protokolant st. sekr. sąd. Maria Kołcz po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 14 października 2008 r. sprawy ze skargi H.B. i B.W. na decyzję Wojewody z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości -skargę oddala- II SA/Rz 153/08 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżoną decyzją z dnia [...].12.2007 r. Nr [...], Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołań H.B., Z.B. i B.W. – uchylił decyzję Starosty [...] z dnia [...].09.2007 r., Nr [...] umarzającą postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr 4206/1 o pow. 0,0255 ha i nr 4206/3 o pow. 0,0591, które w wyniku modernizacji ewidencji gruntów weszły w skład działki nr 2037/1 oraz działki nr 4213/1 o pow. 0,0482 ha, która weszła w skład działki nr 2037/14 położonej w S. w obrębie ewidencyjnym [...] i odmówił zwrotu działek będących przedmiotem wniosku. W podstawie prawnej decyzji wymienił art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 9a i art. 229 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603, z późn. zm./. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podał, ze decyzją Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego [...] z dnia [...].02.1989 r. Nr [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa m. innymi działki nr, nr 4206/1, 4206/3 i 4213/1, stanowiące współwłasność H.B. i J.B. Zwrotu tych działek dochodzi poprzedni współwłaściciel H.B. oraz spadkobiercy J.B. Spadek po J.B. nabyli: żona M.B., córka B.W. i syn Z.B./postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia 29.03.1989 r., sygn. akt [...]/. Natomiast spadek po M.B. nabyła B.W. /postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia 30.06.2003 r., sygn. akt [...]. Działka nr 2037/1, w skład której wchodzą dawne działki nr, nr 4206/1 i 4206/3 oraz działka 2037/14 w skład której wchodzi dawna działka nr 4213/1 są własnością Gminy [...] w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]". Ustanowienie użytkowania wieczystego nastąpiło aktem notarialnym z dnia 10.05.1990 r., Rep. A Nr [...], czyli przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami i jest wpisane w księdze wieczystej. W odwołaniu wnioskodawcy podnieśli, że niezbyt dokładnie wyjaśniono historię działki o dawnym numerze 4213/1, która obecnie zdaniem odwołujących się wchodzi w skład działki nr 2030, a nie 2037/14. Organ odwoławczy nie podzielił tego zarzutu i wyjaśnił, że z wykazu zmian dla działki nr 2030 położonej w S. w obrębie [...] wynika, że działka ta powstała z działki nr 4214/1, a ta z kolei z podziału działki 4214, której właścicielem był M.S. Umową sprzedaży z dnia 20.01.1973 r. sporządzoną w formie aktu notarialnego w PBN [...] Rep. A Nr [...] w/w sprzedał działkę nr 4214 Skarbowi Państwa, zatem działka nr 2030 nie może być przedmiotem sprawy. Odnosząc się do drugiego zarzutu zawartego w odwołaniu, iż działki wywłaszczone nie zostały zagospodarowane w okresie 7 lat od wywłaszczenia wyjaśnił, iż w decyzji organu I instancji nie stwierdzono, że działki zostały w tym okresie zagospodarowane. Zarzut ten jednak nie ma istotnego znaczenia w sprawie ze względu na unormowanie zawarte w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który uniemożliwia zwrot wywłaszczonej nieruchomości w przypadku jej sprzedaży lub oddania w użytkowanie wieczystej jeżeli osoba nabywcy lub użytkownik wieczysty zostali ujawnieni w księdze wieczystej, a taki fakt zaistniał w przedmiotowej sprawie. Tym samym już na marginesie zasygnalizował, że wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło na potrzeby zakładowego spółdzielczego budownictwa mieszkaniowego "[...]", w ramach realizacji osiedla mieszkaniowego "[...]". Wydanie decyzji reformatoryjnej w rozumieniu art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. motywował tym, że wystąpienie okoliczności o jakich mowa w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego o zwrot nieruchomości, bo sa to negatywne przesłanki zwrotu nieruchomości, zatem nie było podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego, lecz należało odmówić zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. W skardze skarżący H.B. reprezentowany przez pełnomocnika M.B. /brat skarżącego/, B.W. reprezentowana przez pełnomocnika E.M. /córka skarżącej/ i Z.B. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o obciążenie kosztami skargi Wojewodę i zarzucili, że organ odwoławczy dokonał błędnej interpretacji art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Rozwijając ten zarzut podnieśli, iż przedmiotowe działki nie zostały zagospodarowane na cel określony w decyzji w okresie 7 lat od wywłaszczenia. Oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste nie jest trwałym rozporządzeniem, bo Gmina [...] jest nadal właścicielem przedmiotowych nieruchomości. Użytkownik wieczysty nie wystąpił o przekształcenie tego użytkowania w prawo własności. Wojewoda wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje rozstrzygnięcie i motywy zawarte w zaskarżonej decyzji. Prawomocnym postanowieniem z dnia 19.05.2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił skargę Z.B., bowiem wymieniony mimo stosownego wezwania Sądu nie podpisał skargi /k. 49, 51-52 akt sądowych/. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga H.B. i B.W. nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy nawiązać do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm./, z którego wynika, że wojewódzki sąd administracyjny kontroluje zaskarżoną decyzję pod względem zgodności z prawem procesowym i materialnym. Z tej zasady ustrojowej jednocześnie wynika, iż przy tej kontroli sąd bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Wynika to także z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1270, ze zm./, zwanej dalej skrótem P.p.s.a., który stanowi, że sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy /chodzi tu przede wszystkim o akta sprawy administracyjnej/. Reasumując ten wątek należy stwierdzić, że sąd administracyjny I instancji sprawdza czy stan faktyczny ustalony przez organy był wystarczający do wydania decyzji i czy ustalone fakty są zgodne z dowodami znajdującymi się w aktach administracyjnych, a następnie sprawdza czy organy dokonały prawidłowej subsumcji stanu faktycznego z przepisami prawa. Wynik tak określonej kontroli decyduje m. innymi o zasadności skargi. Z akt administracyjnych wynika następujący stan faktyczny: Decyzją Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego [...] z dnia [...].02.1989 r. Nr [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa m. innymi działki o numerach: a) 4206/1 o pow. 2a 55 m2, b) 4206/3 o pow. 5a 91 m2, zabudowane drewnianym parterowym budynkiem mieszkalnym, c) 4213/1 o pow. 4a 82 m2 – niezabudowana. Wskazane działki były położone w S. w rejonie ul. L. Celem wywłaszczenia było przeznaczenie tych działek pod realizację przez Zakładową Spółdzielnię Budownictwa Mieszkaniowego "[...]" kolejnego etapu budowy osiedla "[...]". Działki te były objęte księgą wieczystą Kw [...] prowadzoną przez PBN [...], w której jako współwłaściciele po połowie byli wpisani: H.B. s. S. i M. oraz J.B. s. M. i A. J.B. zmarł 9.02.1989 r., a spadek po nim nabyli na podstawie ustawy: wdowa M.B., córka B.W. i syn Z.B. po 1/3 części /postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia 29.03.1989 r., sygn. akt [...]/. M.B. zmarła 5.02.2003 r., a spadek po niej na podstawie własnoręcznego testamentu z dnia 10.09.2000 r. nabyła w całości córka B.W. /postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia 30.06.2003 r., sygn. akt [...]/. Z wykazu zmian gruntowych z dnia 14.06.2007 r. wynika, że działki 4206/1 i 4206/3 weszły w skład działki nr 2037/1, zaś działka nr 4213/1 weszła w skład działki nr 2037/14. Taki stan rzeczy ilustrują wyrysy z mapy ewidencji gruntów w skali 1:1000 z dnia 14.06.2007 r. Z odpisu księgi wieczystej nr [...] /według stanu na dzień 20.06.2007 r./., prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] wynika, że działki oznaczone numerami 2037/1 i 2037/14, położone w obrębie ewidencyjnym [...] stanowią własność Gminy [...] /Mienie Komunalne [...]/ w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]". Umowa użytkowania wieczystego była zawarta w dniu 10.05.1990 r. /k. 29 akt adm. organu I instancji/. Wskazane działki zostały oddane w użytkowanie wieczyste do dnia 10.05.2089 r. Prawo użytkowania zostało ujawnione w księdze wieczystej w 1990 roku /najpierw w Kw [...], a następnie w [...]/. Miasto [...] nabyło własność działek nr 4206/1, 4206/3 i 4213/1 z zachowaniem użytkowania wieczystego na rzecz Zakładowej Spółdzielni Mieszkaniowej [...] na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...].04.1994 r., Nr [...]/k. 31-32 akt adm. organu I instancji/. Zakładowa Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]" przy Fabryce [...], uchwałą Zebrania Przedstawicieli z dnia 27.07.1995 r., w przyjętym nowym statucie, zmieniła nazwę na Spółdzielnię Mieszkaniową "[...]" /odpis z Rejestru Spółdzielni ARS Nr [...] i odpis z Krajowego Rejestru Sądowego k. 18 oraz 21-23 akt adm. organu I instancji/. Przedstawiony stan faktyczny w zasadniczej części jest zbieżny z ustaleniami orzekających organów i był wystarczający do wydania stosownej decyzji. Stosownie do art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami /tekst jednolity Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603, z późn. zm./, weszła w życie z dniem 1.01.1998 r., zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części mogą żądać poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy. W przedmiotowej sprawie z takim żądaniem wystąpili były współwłaściciel H. B. oraz spadkobiercy drugiego współwłaściciela J.B., tj. Z.B. i B.W. /k. 71-72 i 75-76 akt adm. organu I instancji/. Oceniając zaskarżoną decyzję pod względem prawnym, Sąd in merito podzielił stanowisko organu odwoławczego, iż w przedmiotowej sprawie zaistniała negatywna przesłanka określona w art. 229 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, która wyklucza możliwość zwrotu wywłaszczonych działek, nawet i wtedy kiedy istnieją pozytywne przesłanki wymienione w art. 136 ust. 3 i art. 137 w/w ustawy /zbędność wywłaszczonej nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu/. Art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W aktach administracyjnych organu I instancji znajduje się umowa użytkowania wieczystego zawarta w dniu 10.05.1990 roku w formie aktu notarialnego, na mocy której Skarb Państwa oddał m. innymi działki 4206/1, 4206/3 i 4213/1 w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" do dnia 10.05.2089 roku. Prawo użytkowania wieczystego po zawarciu w/w umowy zostało ujawnione w księdze wieczystej Kw nr [...] i figuruje w nowej księdze [...]. W takim stanie rzeczy trafne jest stanowisko orzekających organów, iż zaistnienie powyższego zdarzenia prawnego /powstanie użytkowania wieczystego i ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej/ przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami – stanowi przeszkodę do zwrotu wywłaszczonych działek. Z tego względu organ I instancji przyjął, że postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stało się bezprzedmiotowe i na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. – umorzył postępowanie administracyjne w tej sprawie. Organ odwoławczy nie podzielił tego poglądu i przyjął, iż wskazana przeszkoda stanowi negatywną przesłankę restytucji prawa własności i w związku z tym reformatoryjną decyzją /art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a./ - odmówił zwrotu działek będących przedmiotem wniosku. Zasygnalizowana rozbieżność jest skutkiem przeciwstawnych poglądów istniejących w piśmiennictwie i w orzecznictwie. Wedle pierwszego poglądu ustawodawca zdefiniował przesłanki zbędności jedynie w powołanym art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a contrario oznacza to, że w każdej innej sytuacji, nie określonej w tym przepisie, ustawodawca uznał nieruchomość za normatywnie niezbędną na cel wywłaszczenia. Nie wydaje się zatem uzasadnione twierdzenie, aby przesłankę niezbędności na cel wywłaszczenia definiował także art. 229 w/w ustawy, skoro odmowa zwrotu może nastąpić jedynie z przyczyny niespełnienia jednej z przesłanek wyliczonych w art. 137 tej ustawy – co przemawia m. innymi za stosowaniem art. 105 § 1 k.p.a. /por. Marian Wolanin – Bezprzedmiotowość, a bezzasadność roszczenia o zwrot nieruchomości wywłaszczonej – Przegląd sądowy Nr 7-8/2000, str. 24/. Pogląd odmienny zaprezentował Ludwik Żukowski /Glosa do wyroku NSA z dnia 25.01.2000 r., I SA 276/99 – OSP 2001/5/80/ i wyjaśnił, że w przepisie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami /u.g.n./ nie chodzi o jakiekolwiek roszczenie w znaczeniu cywilistycznym, lecz o żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego w tym znaczeniu, w jakim używa go chociażby art. 61 § 1 k.p.a. Powołany przepis odwołuje się do art. 136 ust. 3 u.g.n., który mówi o żądaniu zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części. Przepis art. 229 powinien być odczytywany w powiązaniu z art. 136 ust. 3 u.g.n., co prowadzi do wniosku, że żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli w toku postępowania administracyjnego okaże się, iż przed dniem wejścia w życie u.g.n. /1.01.1998 r./ nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Nie jest trafne zapatrywanie jakoby żądanie zwrotu nieruchomości w przypadku określonym w art. 229 u.g.n. nie powodowało wszczęcia postępowania, zaś wszczęte podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Przeciwnie postępowanie takie powinno zostać wszczęte w celu ustalenia przeszkód uniemożliwiających zwrot nieruchomości. Art. 229 u.g.n. ustanawia negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości w postaci sprzedania albo oddania w użytkowanie wieczyste przed dniem 1.01.1998 r. W konkluzji skonstatował, że ustalenie przeszkód, o jakich stanowi art. 229 u.g.n. powinno prowadzić do odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Za poglądem, że okoliczności określone w art. 229 u.g.n. stanowią negatywną przesłankę do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, opowiedział się także J.S. /Gospodarka nieruchomościami – Komentarz, Wydanie 3, Wydawnictwo Prawnicze "Lexis-Nexis", W-wa 2003 r., str. 540 pkt 4/. Sąd in merito podzielił ten pogląd i tym samym zaaprobował stanowisko organu odwoławczego. Zdaniem Sądu zarzuty podniesione w skardze nie są zasadne. Pogląd skarżących, że skoro oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej nie jest trwałym rozporządzeniem przedmiotem wywłaszczenia, gdyż właścicielem jest nadal Gmina [...], nie da się pogodzić z jasnym unormowaniem zawartym w art. 229 u.g.n. Zaistnienie przesłanki określonej w tym przepisie powoduje, że badanie przesłanek określonych w art. 137 u.g.n. było zbyteczne. Z przedstawionych względów i na podstawie art. 151 P.p.s.a. – Sąd skargę oddalił.