II SA/Rz 153/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Paweł Zaborniak Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności wypłaconych tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokat M. M. wynagrodzenie w kwocie 295 zł 20/100 /słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł /słownie : dwieście czterdzieści złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 55 zł 20/100 /słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/. Decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] (dalej: SKO lub Kolegium), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej: K.p.a.) oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm., dalej: ustawa), po rozpatrzeniu odwołania J. W. od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2014 r. Nr [...] w sprawie odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu świadczeń wypłaconych osobom uprawnionym z funduszu alimentacyjnego - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że odmowa umorzenia J. W. należności w wysokości 51 611,47 zł wynikała z uznania, że nie zachodzą po jego stronie okoliczności, o których mowa w art. 30 ust. 2 ustawy, tj. nie przemawia za tym jego sytuacja dochodowa i rodzinna, a on sam wykazuje bierną postawę w zakresie zaspokajania potrzeb bytowych rodziny oraz roszczeniową w zakresie zapewnienia mu pracy przez Wójta Gminy, zaś ze swej strony nie przejawia działań zmierzających do podjęcia jakiejkolwiek pracy. W odwołaniu J. W., wnioskując o uchylenie decyzji organu I instancji i umorzenie należności podniósł, że z uwagi na trudną sytuację życiową i finansową, w tym pozostawanie bez pracy, nie jest w stanie zwrócić wypłaconych z funduszu świadczeń. Zasądzone wyrokami sądowymi kwoty rat alimentacyjnych są za wysokie w stosunku do jego możliwości płatniczych. Opiekuje się niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, ponadto 24 czerwca 2014 r. uległ wypadkowi przy pracy w należącym do niej gospodarstwie rolnym, w związku z czym pozostaje w leczeniu i uczęszcza na zabiegi rehabilitacyjne. Opisaną na wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Wskazało, że wg przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego, J. W. prowadzi wspólne z matką gospodarstwo domowe. Jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku z tego tytułu. Źródłem utrzymania jest świadczenie rentowe matki w kwocie 880 zł i dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 118 zł miesięcznie. Wydatki wynoszą ok. 1000 zł/m-c, obejmując należności za energię elektryczną - ok. 320 zł/2 m-ce oraz wodę i ścieki – ok. 150 zł, zakup: gazu butlowego – ok. 140 zł, leków – ok. 200 zł i opału – 2000 zł/rok, ubezpieczenie budynków – ok. 300 zł, podatek rolny – ok. 120 zł, wywóz śmieci – ok. 192 zł. W 2011 i 2012 r. skarżący był zatrudniany w ramach robót publicznych organizowanych przez Wójta Gminy [...]. Nie jest zainteresowany spłatą zadłużenia alimentacyjnego, wykazując roszczeniową postawę wobec Wójta Gminy. Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Decyzja wydawana w tym trybie zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ może umorzyć należności lub odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi. W ocenie SKO, dłużnik alimentacyjny pomimo problemów rodzinnych, ma możliwość spłaty zadłużenia alimentacyjnego, gdyż jest w stanie podjąć pracę zarobkową, choćby dorywczą lub w warunkach pracy chronionej. Z akt sprawy nie wynika jednak, by podejmował jakiekolwiek kroki zmierzające do zmiany swojej sytuacji i wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego, który czasowo przejęło za niego Państwo. W tej sytuacji zasadnie organ I instancji uznał, że w sytuacji skarżącego, jakkolwiek trudnej, nie zaistniały szczególne i niespodziewane okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie należności z tytułu wypłaconych na rzecz osób uprawnionych świadczeń alimentacyjnych, a tym samym przerzucanie na ogół podatników obowiązku utrzymania jego dzieci. W skardze J. W. podniósł, że obciążające go zadłużenie jest skutkiem pozostawania od ponad 10 lat bez pracy i dochodów. Przy stałej wysokości alimentów (1360 zł/m-c), zatrudnienie go przez Wójta Gminy [...] w 2010 r. za 284 zł /m-c i w 2011 r. za 1100 zł/m-c miało charakter sezonowy. Z powyższych przyczyn nie ma żadnej możliwości jego spłaty. Sytuację pogarsza zły stan zdrowia jego matki, wymagającej stałej opieki, przez co brakuje im na życie. Skarżący zarzucił organom administracji dowolność w ramach tzw. uznania administracyjnego, zwłaszcza że jak zwróciło uwagę Kolegium, przy dochodach jego i matki wynoszących ok. 1000 zł, niewiele mniej wynoszą "konieczne wydatki rachunków domowych", nie uwzględniające wydatków na przeżycie. Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o uchylenie decyzji SKO z dnia [...] listopada 2014 r. i umorzenie obciążającego go zadłużenia w trybie art. 30 ust. 2 ustawy. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest nieuzasadniona. I. Stan faktyczny jest następujący: decyzjami z dnia [...] lipca 2012 r., [...] września 2012 r., [...] października 2012 r., [...] listopada 2013 r. i [...] października 2014 r., Wójt Gminy [...], na podstawie art 27 ust. 1 ustawy, zobowiązał skarżącego do zwrotu, z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych dla A. W., A. W. i B. W., łącznej kwoty 51 611,47 zł. W dniu 1 października 2014 r. organ ten zawiadomił zobowiązanego o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu wypłaconych świadczeń. Wnioskiem z dnia 6 października 2014 r. skarżący wystąpił o umorzenie zadłużenia alimentacyjnego. Zawiadomieniem z 24 października 2014 r. organ I instancji wszczął postępowanie w tym przedmiocie i po jego przeprowadzeniu, decyzją z dnia [...] listopada 2014 r., odmówił umorzenia w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zgodnie z zaświadczeniem z dnia 12 sierpnia 2014 r. wydanym przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...]. Na skutek odwołania zobowiązanego od tej decyzji, Kolegium decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję i rozstrzygnięcie to stanowi przedmiot skargi. II. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 30 ust. 2 ustawy, wedle którego organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z przepisu tego wynika, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w tym przedmiocie oznacza, że organ orzekający może ale nie musi umorzyć należności, jednakże decyzje wydane w tym zakresie nie mogą być dowolne. W szczególności decyzje odmowne powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a., aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych oraz nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego /por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 13 marca 2014 r., sygn. II SA/Sz. 1220/13, LEX 1453061/. III. W rozpoznawanej sprawie organy nie naruszyły wskazanego powyżej przepisu, o czym świadczy zgromadzony materiał dowodowy i poczynione na tej podstawie ustalenia faktyczne, których skarga nie kwestionuje. Zatem przypomnieć należy, że skarżący prowadzi wspólne z matką gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku z tego tytułu. Źródłem utrzymania jest świadczenie rentowe matki w kwocie 880 zł i dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 118 zł miesięcznie. Jeśli chodzi o wydatki, to wynoszą one ok. 1000 zł w skali miesiąca i obejmują należności za energię elektryczną, wodę i ścieki, zakup gazu butlowego oraz leków. Na wydatki ponoszone składają się jeszcze zakupy opału, ubezpieczenie budynków, podatek rolny i wywóz śmieci. Jeśli chodzi natomiast o inne, niż wskazane powyżej dochody, to skarżący w 2011 i 2012 r. był zatrudniany w ramach robót publicznych organizowanych przez Wójta Gminy [...]. W tym stanie faktycznym odmowa umorzenia zaległości alimentacyjnych prawa nie narusza, skoro, jak wynika z akt administracyjnych, skarżący od wielu lat nie jest zainteresowany podjęciem jakiegokolwiek zatrudnienia i nie jest zainteresowany spłatą zadłużenia alimentacyjnego. Wskazać w tym miejscu należy na wywiad środowiskowy w którym odnotowano, że w przypadku propozycji pracy, oczekiwania skarżącego co do wynagrodzenia to "minimum 3.000 zł miesięcznie na rękę" (K. 2/2 akt adm.). Zatem trafne jest stwierdzenie organów, że skarżący wykazuje jedynie roszczeniową postawę, co w żadnym wypadku nie przemawia za umorzeniem zaległości. Umorzenie należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy jest bowiem instytucją wyjątkową, a zatem tylko zaistnienie po stronie dłużnika alimentacyjnego wyjątkowych okoliczności uzasadnia zastosowanie przedmiotowego przepisu. Końcowo zaznaczyć wypada, że skarżący jest w sile wieku (liczy 44 lata) i przy zaangażowaniu jest w stanie znaleźć chociażby sezonową pracę z wynagrodzeniem odpowiadającym posiadanym kwalifikacjom, niekoniecznie za "minimum 3.000 zł miesięcznie na rękę". IV. Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, że kontrola sądu administracyjnego sprowadza się do badania zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), przy czym zgodnie z przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją w całości lub w części, jeśli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy. Ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób wyżej wskazany, dlatego skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Orzeczenie o wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy uzasadnia art. 250 P.p.s.a., w zw. z § 18 ust. pkt 1 lit. c i § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 roku, poz.461).