II SA/Rz 153/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2017 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku H. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi H. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie stosunków wodnych na gruncie - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 13 czerwca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę H. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie stosunków wodnych na gruncie. Po otrzymaniu odpisu powyższego orzeczenia H. P. wniosła o ustanowienie adwokata celem sporządzenia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaznaczyła, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, bowiem utrzymuje się ze skromnej emerytury w wysokości 1106,58 zł. Dlatego też nie jest w stanie bez uszczerbku koniecznego dla swojego utrzymania ustanowić pełnomocnika. Wnioskodawczyni podała, że mieszka w domu o pow. 112 m.kw. Jest także właścicielką nieruchomości rolnej o pow. 1,2373 ha. Jako swoje wydatki strona wskazała: gaz – 48,79 zł, energia elektryczna – 210,66 zł, kanalizacja – 72,33 zł, media – 67 zł, lekarstwa – 250 zł, "polisa PZU" – 57,60 zł. W tym miejscu należy wskazać, że postanowieniem z dnia 30 marca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zmienił postanowienie referendarza sądowego z dnia 28 lutego 2017 r. i odmówił przyznania prawa pomocy. Sąd ustalił w oparciu o okoliczności sprawy, że H. P. – wbrew jej twierdzeniu – nie prowadzi samodzielnego gospodarstwa domowego, a z córką E. K., która mieszka z matką w jednym domu i która sfinansowała budowę (remont) ogrodzenia na działce zabudowanej tym obiektem, przeznaczając na ten cel kwotę 7000 zł. W związku z powyższym, celem uzyskania dodatkowych informacji odnośnie do sytuacji finansowej skarżącej, wezwano ją do ich wskazania, precyzując w wezwaniu jego zakres. W odpowiedzi H. P. podniosła, że pozostaje na diecie, a jej średnie wydatki na żywność wynoszą od 300 do 350 zł. Odnosząc się do pytania o wyszczególnienie comiesięcznych wydatków na utrzymanie domu, skarżąca wyjaśniła, że przedstawiła je już we wniosku, natomiast koszty opału, utrzymania samochodu oraz "pozostałe wydatki" pokrywa córka, która świadczy pracę na podstawie umowy zlecenia. Zaznaczyła, że córka prowadzi odrębne od niej gospodarstwo domowe, a ona "nie wnika w jej koszty". Skarżąca podniosła, że nie otrzymała decyzji z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na 2017 r. Poza tym, środków otrzymanych z tego tytułu nie wlicza się dochodu. Zwróciła ponadto uwagę, że jest osobą niedosłyszącą. Zbiera fundusze na zakup aparatu słuchowego. Z części zaoszczędzonych na ten cel pieniędzy uiściła dotychczasowe koszty w niniejszej sprawie. Strona wskazała też, iż podana we wniosku "polisa PZU" dotyczy jej ubezpieczenia. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: H. P. ubiega się o częściowe prawo pomocy. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej następnie "P.p.s.a.", ustanowienie pełnomocnika mieści się właśnie w wymienionym zakresie prawa pomocy. Jest ono zaadresowane do osoby, która nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o czym stanowi art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Ten ostatni przepis jednocześnie jasno wymaga, aby to podmiot domagający się wsparcia wykazał, że rzeczywiście go potrzebuje. Powyższe, a więc nałożenie ciężaru dowodu na wnioskującego o pomoc, związane jest z obowiązującą na gruncie postępowania sądowego zasadą wyrażoną w art. 199 P.p.s.a. Stanowi on, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Oznacza to, że regułą jest, iż to osoby biorące udział w danym postępowaniu sądowym winny ponieść łączące się z nim wydatki. Dopiero zaś, gdy z obiektywnych względów jest to niemożliwe, mogą się one zwrócić o dofinansowanie przez Państwo. Przy czym wówczas, jak wyżej zaznaczono, ich obowiązkiem jest udowodnienie, że żądana pomoc jest rzeczywiście wymagana. W tym celu wnioskodawca powinien przedstawić wszelkie istotne z tego punktu widzenia okoliczności. Jeśli zaś zostanie wezwany do ich uzupełnienia, ewentualnie do przedłożenia stosownej dokumentacji na ich poparcie, jego zadaniem jest pełne zastosowanie się do treści takiego wezwania. Od tego bowiem, co przedstawi i jakie dokumenty nadeśle zależy de facto rozstrzygnięcie w przedmiocie złożonego przez niego wniosku. Przechodząc do analizy żądania H. P. należy wskazać przede wszystkim, że nie dano wiary, iż prowadzi ona samodzielne gospodarstwo domowe. Jak wynika z akt sprawy, w należącym do niej domu mieszka bowiem wraz z córką, czego zresztą nie kwestionuje, podając jednak, że córka ta nie wchodzi do wspólnego z nią gospodarstwa domowego. Twierdzenie to trudno jednak uznać za wiarygodne w sytuacji, gdy E. K. sfinansowała budowę ogrodzenia (koszt powyższego to 7000 zł). Poza tym, jak podała skarżąca, wymieniona ponosi wydatki na opał i "pozostałe wydatki", których wnioskodawczyni nie sprecyzowała, a które najprawdopodobniej odnoszą się do kosztów utrzymania domu, na co wskazuje fakt, że ujęła je w miejscu, w którym udzieliła odpowiedzi na pytanie wezwania odnoszące się właśnie do tychże kosztów. W powyższej sytuacji, należyte rozpoznanie wniosku strony, bez podania przez nią danych odnoszących się do sytuacji finansowej córki (brak przesłania wyciągów z jej rachunków bankowych), nie jest możliwe, bowiem nie odpowiadałoby rzeczywistości, która nie jest znana, bowiem nie została do końca ujawniona. Oprócz tego, że wnioskodawczyni nie przedstawiła informacji odnośnie do sytuacji materialnej jej córki, nie przedłożyła również wyciągów z własnych rachunków bankowych. Należy także zaznaczyć, że podanego we wniosku wydatku na ubezpieczenie nie można uznać za konieczny w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W świetle tego przepisu, tylko zaś wydatkom związanym z niezbędnym utrzymaniem można przyznać pierwszeństwo przed koniecznością pokrycia kosztów postępowania sądowego. Biorąc więc powyższe pod uwagę, orzeczono o odmowie ustanowienia na rzecz skarżącej pełnomocnika - adwokata. Prawo pomocy to instytucja wyjątkowa, co zaznaczono już wyżej. A zatem interpretacja przesłanek jej zastosowania może być tylko ścieśniająca. Ponadto, trudno dokonać rzetelnej analizy wniosku strony, gdy jest on niekompletny, bowiem nie zawiera wystarczającej ilości danych potrzebnych w tym zakresie. Skoro zaś ustalono, że córka skarżącej E. K. prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe, to nieujawnienie sytuacji finansowej tej ostatniej uniemożliwia dokonanie właściwej oceny możliwości płatniczych strony. Stąd koniecznym stała się odmowa uwzględnienia żądania H. P., o czym orzeczono na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.