II SA/Rz 153/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H. P. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 153/17 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie stosunków wodnych na gruncie - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Referendarz sądowy, po rozpoznaniu wniosku H. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, postanowieniem z dnia 20 listopada 2017 r. sygn. II SA/Rz 153/17 odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, że nie dano wiary twierdzeniom strony, że prowadzi ona samodzielne gospodarstwo domowe. Brak ujawnienia sytuacji finansowej córki wnioskodawczyni uniemożliwia dokonanie właściwej oceny możliwości płatniczych strony. W zakreślonym terminie do wniesienia środka zaskarżenia H. P. złożyła sprzeciw. Podniosła, że prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Z pomocy córki korzysta by "wyjechać do lekarza". Nie może obecnie jej obciążać dodatkowymi kosztami, gdyż spłaca ona (córka) kredyt zaciągnięty na budowę ogrodzenia. Sytuacja materialna córki pobierającej wynagrodzenie ok. 2000 zł brutto nie pozwala na pokrycie pomocy prawnej. Wyjaśniła nadto, że córka do pracy dojeżdża samochodem, gdyż nie ma innej możliwości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1, § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Ustanowienie adwokata (czego domaga się skarżąca) objęte jest zakresem częściowego prawa pomocy, które może być przyznane osobie fizycznej po wykazaniu przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Należy podkreślić, że prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest instytucją szczególną, mogącą mieć zastosowanie w sytuacjach wyjątkowych. Ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Przyznanie prawa pomocy musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Jak wyżej wskazano, żądanie wnioskodawczyni odnosi się do ustanowienia na jej rzecz zawodowego pełnomocnika. Po przeanalizowaniu wniosku, dodatkowych oświadczeń oraz sprzeciwu Sąd uznał, że zawarte tam informacje nie potwierdzają spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim z uwagi na fakt, że Sąd nie uznał twierdzeń skarżącej jakoby prowadziła ona odrębne od swej córki gospodarstwo domowe. Na podstawie złożonego przez H. P. wniosku ustalono, że pobiera ona świadczenie emerytalne w wysokości 1106,58 zł. Mieszka w domu o pow. 112 m2, jest właścicielką nieruchomości rolnej o pow. 1,2373 ha. Na ponoszone przez nią wydatki składają się opłata za: gaz – 48,79 zł, energię elektryczną – 210,66 zł, kanalizację – 72,33 zł, media – 67 zł, lekarstwa – 250 zł, "polisa PZU" – 57,60 zł. W dodatkowym oświadczeniu, złożonym na wezwanie referendarza sądowego, wskazała, że wydatki na żywność to kwota 300-350 zł, natomiast koszty opału, utrzymania samochodu oraz "pozostałe wydatki" pokrywa córka, która świadczy pracę na podstawie umowy zlecenia (w złożonym sprzeciwie strona podała, że wynagrodzenie córki z tytułu umowy zlecenia to kwota 2000 zł brutto). Wnioskodawczyni podkreślała przy tym, że córka prowadzi odrębne od niej gospodarstwo domowe, a ona "nie wnika w jej koszty". Wyjaśniła, że nie otrzymała decyzji z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na 2017 r. Poza tym, środków otrzymanych z tego tytułu nie wlicza się dochodu. Zwróciła także uwagę, że jest osobą niedosłyszącą. Zbiera fundusze na zakup aparatu słuchowego. Natomiast polisa PZU dotyczy jej ubezpieczenia. Do sprzeciwu wnioskodawczyni dołączyła wydruk z rachunku bankowego córki z saldem początkowym na 1 listopada 2017 r. – 2 377,53 zł (saldo końcowe na dzień 29 listopada 1017 r. – 17,62 zł). Wyjaśniła także, że nie może obciążać swojej córki dodatkowymi kosztami związanymi z ochroną jej nieruchomości, nadto córka spłaca kredyt, który wzięła na budowę ogrodzenia. Jak wyżej zaznaczono instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy. Przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do skorzystania z prawa pomocy Sąd bierze pod uwagę wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów oraz jej stan majątkowy. Zwrócić także należy uwagę, że w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym niedopełnienie przez wnioskodawcę obowiązku przedstawienia na podstawie art. 255 P.p.s.a. dodatkowych wyjaśnień odnośnie swojej sytuacji majątkowej, gdy ta w oparciu o przedłożone dotychczas informacje jest uznawana za niepełną bądź budzącą wątpliwości (niewiarygodną), uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ocena ta znajduje uzasadnienie w stwierdzeniu, że orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie postępowania prawa pomocy nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. Strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2006 r. sygn. I OZ 1551/05). W niniejszej sprawie Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego w zakresie w jakim stwierdził, że wnioskodawczyni nie prowadzi samodzielnego gospodarstwa domowego. Jak wynika z akt sprawy mieszka ona wraz z córką w domu należącym do skarżącej. Nadto w dodatkowym oświadczeniu sama skarżąca wskazała, że "wszelkie koszty wydatków podała w formularzu, koszty opału, utrzymania samochodu oraz pozostałe wydatki pokrywa córka". W ocenie Sądu córka wnioskodawczyni partycypuje zatem w kosztach utrzymania gospodarstwa domowego. Dodatkowo sfinansowała koszty budowy ogrodzenia (kwota ok. 7000 zł) na nieswojej przecież nieruchomości (aktualnie spłaca kredyt). Trudno uznać, że ten znaczny nakład na cudzej nieruchomości (matki) można by zaliczyć do świadczeń alimentacyjnych córki względem matki. Nakładu tego nie można zresztą zaliczyć jako koniecznego wydatku dla siebie i rodziny. Nie przedstawiono także jakichkolwiek dokumentów świadczących o tym, że córka wnioskodawczyni opłaca odrębne rachunki za instalacje takie jak: elektryczna czy gazowa, wodno-kanalizacyjna. Sąd przyjął zatem, że skarżąca H. P. wraz z córką prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Brak natomiast ujawnienia rzeczywistej sytuacji majątkowej córki – dopiero na etapie złożenia sprzeciwu wnioskodawczyni podała, że córka osiąga dochód z tytułu umowy zlecania w wysokości ok. 2000 zł brutto – powodowało, że zasadnie referendarz uznał, że nie jest możliwe należyte rozpoznanie wniosku. Skarżąca ogranicza się jedynie do ogólnikowych stwierdzeń, odmawiając jednocześnie dokładnego określenia zarówno źródeł jak i wysokości uzyskiwanych dochodów przez córkę i podania dokładnych wydatków ponoszonych przez nie obie. Nadto nie ujawniła wysokości środków uzyskiwanych od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (wskazując jedynie, że nie otrzymała decyzji), nie przedłożyła wyciągów z własnych rachunków bankowych. Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja materialna kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia na rzecz skarżącej pełnomocnika. Dlatego też Sąd rozstrzygnięcie referendarza sądowego uznał za zasadne i stanowisko wyrażone w orzeczeniu z dnia 20 listopada 2017 r. w pełni podziela. Z tych względów na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.