II SA/Rz 1539/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SNSA Małgorzata Wolska po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 stycznia 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1539/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 5 stycznia 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1539/15, wydanym przez referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, po rozpoznaniu wniosku T. K. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od wpisu od kosztów sądowych, odmówiono wyżej wymienionemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, na brak wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności warunkujących pozytywne rozpoznanie wniosku. Sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia złożył T. K. wskazując, że jest niesprawiedliwe. Również jako takie ocenił zawarte w uzasadnieniu stwierdzenie, że pomaga mu matka (która jak oświadczył pobiera "marną" emeryturę), że jego dochód jest znacznie wyższy niż zadeklarowana kwota 1300 zł. Wyjaśnił, że w okresie letnim pracuje dorywczo, a zarobione pieniądze przeznacza na spłatę pożyczek zaciągniętych od znajomych pracodawców w okresie zimowym – "by razem z synem móc przeżyć". Wobec tego, że samotnie wychowuje syna (zawozi i odbiera go ze szkoły) nie może podjąć stałej pracy (musiałby być "dyspozycyjny 24/h"). Na pomoc może liczyć jedynie dwa razy w miesiącu, gdy wykonuje "kurs do G.B.". Dodatkowo oświadczył, że za kwotę 200 zł opłaca obiady syna (za dwa miesiące), opłaty za internet to kwota 50 zł/mc, za telefon 50 zł/mc. Ponosi opłaty z tytułu uczęszczania syna na basen w ramach zajęć szkolnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności podkreślić należy, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658). Postępowanie sądowe w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte skargą wniesioną po tej dacie, dlatego zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - określanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a."), stosuje się w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Zgodnie z tym przepisem rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie zaznaczenia wymaga, że w niniejszej sprawie wniosek o udzielenie pomocy prawnej dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych, tj. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z treścią art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego i może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Stanowi o tym art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, że mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Sąd rozpoznający taki wniosek obowiązany jest interpretować ściśle przesłanki zastosowania omawianej instytucji. Na podstawie złożonego przez skarżącego wniosku na urzędowym formularzu PPF oraz informacji zawartych w dodatkowym oświadczeniu i sprzeciwie Sąd ustalił, że T. K. osiąga dochód – jak oświadczył - w wysokości 1300 zł. Utrzymuje się z prac dorywczych (pracuje na "czarno") a w okresie zimowym zaciąga pożyczki, które w okresie letnim spłaca. Pracuje jako kierowca w różnych firmach, nadto dwa razy w miesiącu "wykonuje kurs do G.B.". Nie posiada żadnego majątku, jakichkolwiek oszczędności, udziałów ani obligacji, jak też żadnych wartościowych przedmiotów. Zamieszkuje wraz z synem u matki, przy czym "nie korzysta" z jej emerytury. Ma na utrzymaniu dziesięcioletniego syna, płaci też alimenty na drugie dziecko w wysokości 650 zł Wydatki na zakup żywności, koniecznej odzieży i utrzymanie mieszkania to "prawie 1400 zł". Natomiast wydatki na internet to kwota 50 zł/mc, na telefon 50 zł/mc, opłaty za obiady syna w szkole to 200 zł za dwa miesiące. Ponosi także opłaty za basen syna na który uczęszcza w ramach zajęć szkolnych. Nie posiada rachunków bankowych, pojazdów mechanicznych. Dodatkowo spłaca kredyt zaciągnięty na "realizację Komunii świętej syna". Po dokonaniu analizy zawartych w aktach sprawy informacji, Sąd uznał, że nie potwierdzają one spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, a sam wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonywujący, że spełnia wymogi pozwalające na skorzystanie ze zwolnienia od kosztów sądowych. Zatem referendarz sądowy prawidłowo uznał, że strona nie wyjaśniał wszystkich okoliczności umożliwiających pozytywne rozpoznanie wniosku. W ocenie Sądu przedstawione dane o wysokości uzyskiwanych dochodów są niewiarygodne. Wnioskodawca oświadcza, że osiąga dochód w wysokości ok. 1300 zł. Zsumowanie wskazanych we wniosku i dodatkowym oświadczeniu i sprzeciwie wydatków ponoszonych na utrzymanie siebie i mieszkania daje łącznie kwotę ok. 2250 zł (bez uwzględnienia rat kredytu i opłaty za basen). Jak wynika z powyższego zestawienia kwota ta przekracza osiągany co miesięcznie dochód. Oznacza to, że wnioskodawca albo zawyżył ponoszone comiesięczne wydatki lub też nie wskazał wszystkich składników majątkowych czy też nie wskazał faktycznie osiąganego dochodu. Powyższe zaś miało na celu pozytywne dla wnioskodawcy rozpoznanie przez Sąd prawa pomocy. Zauważyć przy tym należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym względzie zasadami słuszności. Bada jedynie stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. W rozpoznawanej sprawie przedstawiona sytuacja majątkowa T. K. nie pozwala stwierdzić, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym uszczerbek o którym mowa musiałby dotyczyć jedynie najbardziej podstawowych potrzeb tj. potrzeby zaspokojenia głodu, uzyskania lekarstw czy też potrzeby mieszkania. Te zaś potrzeby, w ocenie Sądu na bieżąco są zaspokajane. Przedstawiona przez stronę sytuacja majątkowa, dawała referendarzowi sądowemu podstawę do odmowy przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Stanowisko zawarte w orzeczeniu referendarza sadowego z dnia 5 stycznia 2016 r. Sąd w pełni podziela. Z tych względów na mocy art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.