II SA/Rz 1548/16

Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2017 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie z dnia 29 listopada 2016 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego A Sp. z o. o. z siedzibą w [...], dalej "Spółka", wezwana została do uiszczenia wpisu w kwocie 400 zł od skargi na opisaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Celnej (DIC) w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry. W odpowiedzi wniosła o zwolnienie od tej opłaty wskazując, że nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych. Prowadzone są wobec niej postępowania egzekucyjne. Wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 5 000 zł. Do wniosku załączono m.in. skierowane do Spółki pismo DIC z dnia [...] sierpnia 2016 r. informujące o prowadzeniu wobec niej postępowania egzekucyjnego na podstawie szesnastu tytułów wykonawczych, z których wynika zadłużenie Spółki na łączną kwotę 211 868,9 zł, zeznanie podatkowe (podatek dochodowy od osób prawnych) za 2015 rok, wskazujące na stratę w wysokości 19 687,41 zł, zeznanie podatkowe (podatek dochodowy od osób prawnych) za 2014 r., wskazujące dochód w wysokości 3 625,77 zł, oświadczenie prezesa zarządu Spółki datowane 26 października 2015 r. o ilości wymierzonych kar pieniężnych (15, w tym jedna w wysokości 36 000 zł oraz pozostałe w kwotach po 12 000 zł), oświadczenie prezesa zarządu Spółki datowane 26 października 2015 r. wskazujące, że umowa Spółki nie przewiduje obowiązku czynienia na rzecz Spółki dopłat przez wspólników i takich od momentu powstania Spółki nie było, sprawozdanie finansowe za okres obrotowy od 15 kwietnia do 31 grudnia 2014 r., rachunek zysków i strat na dzień 31 grudnia 2014 r. wykazujący zysk w wysokości 2 936,77 zł, rachunek zysków i strat na dzień 31 lipca 2015 r. wykazujący stratę w wysokości 33 064,25 zł, bilans na dzień 31 grudnia 2014 r. wykazujący aktywa i pasywa w takiej samej wysokości tj. 8 717,92 zł, wyciągi z rachunku bankowego Spółki z saldem na dzień 1 kwietnia 2016 r. wynoszącym 0 zł, protokoły zajęcia i odbioru ruchomości – automatów do gier, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Postanowieniem z dnia 29 listopada 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzasadniając takie stanowisko wyjaśnił, że prawo pomocy jest instytucja wyjątkową, a w myśl art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami), zwanej dalej "P.p.s.a." może być przyznane osobie prawnej jeśli wykaże ona, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tymczasem nadesłane przez Spółkę dokumenty nie obrazują dostatecznie aktualnej sytuacji finansowej, tym bardziej, że Spółka mimo wykazywanej straty za 2015r. nadal prowadzi działalność gospodarczą, której prowadzenie jest nieodłącznie związana z ryzykiem ponoszenia różnego rodzaju kosztów, w tym także i tych związanych z udziałem w postępowaniach sądowych. W sprzeciwie od opisanego wyżej postanowienia Spółka reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zarzuciła błędną wykładnię i w rezultacie niewłaściwe zastosowanie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że nie wykazano spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. co miało istotny wpływ na wynik sprawy w postaci odmowy przyznania prawa pomocy podczas gdy obiektywne okoliczności przemawiały za jego przyznaniem. Wyjaśniła, że prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane w sytuacji gdy osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie Spółki nie dysponuje ona właśnie takimi wystarczającymi środkami, a wypłata kwoty związanej z koniecznością pokrycia kosztów postępowania mogłaby nadwerężyć budżet Spółki. Na ocenę sytuacji finansowej Spółki składają się takie okoliczności jak: niski kapitał zakładowy, nałożenie na nią 15 kar w wysokości po 12 000, 00 zł, zaprzestanie wykonywania zobowiązań finansowych. Tych okoliczności referendarz należycie nie ocenił. To, że Spółka ciągle obraca środkami i nie zawiesiła działalności ani nie ogłosiła upadłości nie oznacza jeszcze, że jej stan finansowy pozwala na partycypację w kosztach sądowych, a co więcej jej stan finansowy mimo starań nie dostarcza możliwości poniesienia tychże kosztów. Spółka zakwestionowała możliwość pozyskania środków na pokrycie kosztów bądź z bieżących przychodów bądź poprzez zażądanie dopłat od wspólników. Bieżące dochody nie są bowiem stałe, koszty zaś działalności pokrywa Prezes z własnych środków, a umowa spółki nie przewiduje dopłat. W ocenie Spółki nie można wymagać, aby w normalnych warunkach obrotu gospodarczego Spółka zakładała apriorycznie że jednym z jej skutków będzie konieczność prowadzenia spraw sądowych i zabezpieczała na ten cel środki finansowe. W ocenie Spółki wykazała ona w sposób jasny i precyzyjny brak środków na poniesienie kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie dlatego też zaskarżone postanowienie utrzymano w mocy na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. Przewiduje on, że rozpoznając sprzeciw Sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu, argumenty przedstawione przez referendarza sądowego dotyczące oceny możliwości finansowych Spółki są prawidłowe. Wbrew zatem twierdzeniom strony, nie zostały przedstawione żadne wyjątkowe okoliczności, które przemawiałyby za uwzględnieniem jej żądania. Pomimo obiektywnie niewysokiego dochodu wynoszące 3. 625, 27 zł w 2014 r. oraz straty za rok obrachunkowy 2015, jak też pomimo egzekucji nałożonych na nią kar pieniężnych, Spółka nadal pozostaje w obrocie gospodarczym, kontynuując prowadzoną działalność. Przy ocenie rozmiaru prowadzonej działalności gospodarczej i jego zdolności finansowych kluczowe znaczenie, oczywiście w zestawieniu z innymi okolicznościami, ma wysokość przychodu uzyskanego przez Spółkę, który w 2015 r. wyniósł 453 957, 52 zł. To tylko potwierdza, że strata sama w sobie jako wynik porównania przychodów i kosztów ich uzyskania nie jest miarodajna dla oceny rzeczywistej kondycji finansowej podmiotu gospodarczego. Podmiot ten posiada bowiem legalne instrumenty równoważenia tych dwóch pozycji celem zminimalizowania obciążeń podatkowych. Ponadto, co słusznie podkreślił referendarz sądowy, nadesłane przez Spółkę dokumenty nie obrazują jej aktualnej sytuacji finansowej. Zwrócenia uwagi wymaga także, iż pomimo, że saldo rachunku bankowego strony na dzień 2 marca 2016 r. wynosiło 0 zł, to miarodajne dla oceny kondycji finansowej Spółki jest także i ta okoliczność, że Spółka ponosi koszty obsługi prawnej w licznych toczących się przed tutejszym Sądem sprawach w przedmiocie tożsamym z przedmiotem niniejszej sprawy. Na podstawie wyciągu z rachunku bakowego Spółki zalegającego w aktach sprawy II SA/Rz 296/16 ustalono, że Spółka reguluje na bieżąco swojej zobowiązania z tytułu obsługi prawnej (kwoty po 1200 zł przekazane na konto pełnomocnika w kwietniu, maju, wrześniu, październiku i grudniu 2015 r., co). Trudno więc w takiej sytuacji przyjąć, że nie jest ona w stanie uiścić dodatkowo kwoty 400 zł tytułem wpisu od złożonej w niniejszej sprawie skargi. Sąd podziela poglądy orzecznictwa sądowego, z którego wynika, że koszty postępowania sądowego stanowią normalny koszt prowadzonej działalności gospodarczej, a zatem od podmiotu działalność taką prowadzącego można więc wymagać, by był przygotowany na tego rodzaju ewentualność. Przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób biorących udział w postępowaniach sądowych w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych (post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lipca 2008 r. I FZ 265/08, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zatem Spółka jest w stanie pokryć koszty profesjonalnej obsługi prawnej, to tym bardziej winna zabezpieczyć środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych. Prawo pomocy skierowane jest bowiem do podmiotów o trudnej sytuacji finansowej, z której nie są w stanie samodzielnie wyjść, nie ma natomiast zmierzać do ochrony majątku prywatnego takich podmiotów. Niezależnie zatem od źródła tych środków, w pierwszej kolejności Spółka winna przeznaczać je na pokrycie kosztów sądowych a dopiero w dalszej kolejności na pokrycie kosztów profesjonalnej obsługi prawnej. Skoro środki na własną działalność Spółka uzyskuje regularnie dzięki wpłatom od jej Prezesa, będącego jednocześnie jedynym jej wspólnikiem, to brak formalnego uregulowanie tej kwestii w umowie Spółki w zakresie dopłat wspólnika (przewidzianych w art. 177 Kodeksu spółek handlowych) nie może mieć dla rozstrzygnięcia niniejszego wniosku żadnego znaczenia. Nie ma przeszkód, a przynajmniej nie zostały one wykazane, do zmiany umowy w takim przedmiocie. Wobec więc okoliczności wynikających z wniosku i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy zasadnie referendarz sądowy odmówił przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia kosztów sądowych. Nie wykazała ona bowiem żadnych szczególnych przyczyn, dla których zasadne byłoby odstąpienie w jej wypadku od reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199 P.p.s.a.). Dlatego też zapadłe w przedmiocie prawa pomocy orzeczenie utrzymano w mocy w oparciu o art. 260 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.