II SA/Rz 155/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Maria Mikolik /spr./ WSA Piotr Godlewski Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 18 grudnia 2023 r. nr SKO.4171/93/2023 w przedmiocie nakazu likwidacji betonowej blokady I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Gminy i Miasta [...] z dnia 23 października 2023 r. nr SO.6331.2.2023; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącej M. S. kwotę 300 zł /słownie: trzysta złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi M.S. (dalej: "Skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "SKO", "Kolegium" lub "organ odwoławczy") z dnia 18 grudnia 2023 r. nr SKO.4171/93/2023 utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji") z dnia 23 października 2023 r. nr ŚO.6331.2.2023 w przedmiocie nakazu likwidacji betonowej blokady, wydana w następującym stanie sprawy; Wnioskiem z dnia 17 maja 2023 r. S.Ś. oraz M.Ś. zwrócili się do Burmistrza o interwencję w sprawie naruszenia stosunków wodnych na gruncie, tj. na działkach położonych w T. W uzasadnieniu wniosku podali, że M.S. — właścicielka działki nr ew. [...] oraz A.K. — właścicielka działki nr ew. [...], zasypały rów umożliwiający odpływ wody z działki nr [...], będącej własnością wnioskodawców, skutkiem czego woda zbiera się na ich posesji. Po przeprowadzeniu postępowania w sprawie, Burmistrz ww. decyzją z dnia 23 października 2023 r., działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1478 z późn. zm.; dalej: "u.P.w."), nakazał Skarżącej właścicielce nieruchomości stanowiącej działkę nr ew. [...] w T., likwidację betonowej blokady, posadowionej na styku działek o nr ew. [...], poprzez jej usunięcie lub podniesienie jej spodu do rzędnej 198,60 w układzie Kronsztadt w terminie do 30 listopada 2023 r. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w toku postępowania uznano za konieczne odwołanie się do specjalistycznej wiedzy, w związku z czym dopuszczono dowód z opinii biegłego z zakresu budownictwa wodnego i melioracji – R.R. W dniu 18 lipca 2023 r. przeprowadzono oględziny z udziałem biegłego, z których sporządzony został protokół. Organ podał, że obecny układ terenowy powstał w 1993 r., kiedy to działka nr ew. [...] została podzielona na trzy części — działki nr ew. [...]. Nowi właściciele na swoich posesjach posadowili domy i zabudowania gospodarcze oraz utwardzali powierzchnię na dojazd do budynków. Pozostała część działek została niezagospodarowana lub stanowi przydomowe ogródki owocowo - warzywne. Działki objęte sporem usytuowane są w rejonie rozwidlenia drogi powiatowej (ul. [...]), która posiada dobrze utrzymane rowy, będące odbiornikami wód zarówno ze spływów powierzchniowych, jak i powstałych systemów odwodnieniowych. Budynki o nr [...] posiadają odprowadzenie wód deszczowych z części rynien spadowych. Ponadto na działce nr [...] wykonane zostało drenowanie z rur PCV Ø 7cm z wlotem do rowu przydrożnego od strony zachodniej. Działka nr [...] posiada spadek terenu ok. 1% od ul. [...] od strony północnej w kierunku działki nr [...] oraz spadek ok. 2% w kierunku działki [...]. W odległości ok. 0,6 m od granicy z działką nr [...] znajduje się bruzda, która na granicy z działką nr [...] została zasypana i zablokowana betonową płytą, co uniemożliwia przepływ wody. Oceniając zgromadzony materiał dowodowy, organ I instancji stwierdził, że Skarżąca dokonała czynności, które spowodowały zmianę naturalnych stosunków wodnych oraz które skutkują szkodliwym wpływem na grunty sąsiednie, tj. działkę o nr ew. [...]. W toku postępowania ustalono, że na trójniku działek nr [...], Skarżąca wykonała blokadę z płyty betonowej, co spowodowało zablokowanie odpływu wody z działki nr [...]. Zdaniem Burmistrza, działania podjęte przez Skarżącą spowodowały ingerencję w stan wody na gruncie, gdyż wpłynęły na naturalny spływ wód, z ukształtowania (spadku) terenu. Zmiana ta szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie, ponieważ powoduje zastoje wodne. Skutkiem tego są okresowe podtopienia działki wnioskodawców. Jak podkreślił organ, oznacza to, że pomiędzy działaniem Skarżącej, powodującym zmianę naturalnych stosunków wodnych, a szkodą na działkach S. i M.Ś. istnieje związek przyczynowy. Burmistrz zaznaczył, że zgodnie z opinią biegłego, wystarczającym, a jednocześnie skutecznym sposobem dla uregulowania stosunków wodnych będzie usunięcie betonowej blokady. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie. Wyjaśniła, że problem naruszenia stosunków wodnych na ww. działkach powstał jeszcze przed 2010 r., kiedy to Państwo Ś. na swojej działce nr [...] zaczęli nawozić ziemię, czym zmienili jej naturalne ukształtowanie i uformowali sztuczny jej spadek w kierunku działki skarżącej nr [...] oraz wznieśli budynek gospodarczy, w którym prowadzony był warsztat montażu urządzeń dachowych wytwarzający nieczystości. Skarżąca zaznaczyła, że całość wód opadowych z tego budynku wraz z nieczystościami z warsztatu jego właściciel specjalnie wykopanych rowkiem skierował na jej działkę nr [...]. Wyjaśniła, że ponieważ jej interwencje w Urzędzie Gminy okazały się nieskuteczne, to w tym czasie posadowiła betonową blokadę, która od ponad trzynastu lat częściowo chroni jej działkę przed zalewaniem wodami z działki Państwa Ś. Skarżąca zarzuciła również, że decyzja została podpisana przez osobę nieumocowaną, a ponadto w jej sentencji nie wskazano w jakiej miejscowości usytuowane są wymienione tam działki. W wyniku rozpoznania odwołania, Kolegium, opisaną na wstępie decyzją z dnia 18 grudnia 2023 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało zaskarżoną decyzję Burmistrza w mocy. W ocenie SKO, organ I instancji słusznie uznał, że w przedmiotowej sprawie konieczne było odwołanie się do wiedzy specjalistycznej i przeprowadził dowód z opinii biegłego. Zdaniem organu odwoławczego opinia biegłego w rzetelny sposób odzwierciedla zarówno zaistniałe problemy na skutek zasypania i zagrodzenia rowu przez Skarżącą, jak i ogólniejszy problem istniejący na spornym terenie, związany ze zmianą sposobu zagospodarowania kiedyś rolnych i uprawianych rolniczo działek, a dzisiaj zabudowanych przez ich właścicieli i wynikającą z powyższego zmienioną absorbcję wody w terenie. SKO zaznaczyło również, że wbrew zarzutom skarżącej decyzja organu I instancji nie budzi wątpliwości, co do sposobu wykonania nałożonego w nią obowiązku i miejsca gdzie znajduje się działka, na której należy wykonać nakazane prace. Z kolei kompetencja do wydania przez Sekretarza Gminy [....] zakwestionowanej decyzji wynika z udzielonego przez Burmistrza upoważnienia, które zalega w aktach sprawy. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, skarżąca wniosła o jej uchylenie w całości, a także o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. Ponadto wniosła o dopuszczenie dowodów z decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [....] z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...] oraz wniesionego od niej odwołania, na potwierdzenie swoich dotychczasowych twierdzeń i okoliczności podniesionych w odwołaniu od decyzji Burmistrza. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: 1) art. 7, art. 10, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy; 2) art. 107 k.p.a., polegające na nieprecyzyjnym sformułowaniu sentencji zaskarżonej decyzji, która powiela błąd zawarty w decyzji Burmistrza, tj. obie decyzje nie określają w jakiej miejscowości znajdują się wskazane w nich działki; 3) art. 8 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., polegające na nienależytym uzasadnieniu decyzji Burmistrza, z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń oraz brak podania z jakich powodów organ odmówił zweryfikowania zarzutów podniesionych w odwołaniu i w konsekwencji odmówił im wiary; 4) art. 234 u.P.w., polegające na przyjęciu, że wbrew wyraźnym postanowieniom tego przepisu oraz okolicznościom sprawy, można wydać nakaz usunięcia urządzenia po trzynastu latach od jego zamontowania przeciwko osobie pokrzywdzonej, która nie naruszyła w żaden sposób stosunków wodnych, a jedynie sygnalizowała Gminie oraz Nadzorowi Budowlanemu o nieprawidłowościach polegających na wznoszeniu nielegalnej budowli, która wywołuje naruszenie stosunków wodnych na tym terenie ze szkodą dla skarżącej i pozostałych sąsiadów. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że Kolegium w ogóle nie wzięło pod uwagę zarzutów i okoliczności wskazanych w odwołaniu, opierając się wyłącznie na ustaleniach przyjętych przez Burmistrza. Zarzuciła, że przed wydaniem decyzji, zarówno w postępowaniu odwoławczym, jak i w postępowaniu prowadzonym w pierwszej instancji, nie miała możliwości wypowiedzenia się na temat zgromadzonego materiału dowodowego. Ponowiła również argumentację przedstawioną wcześniej w odwołaniu. Dodatkowo zwróciła uwagę, że przepis art. 234 ust. 3 u.P.w. wyraźnie stanowi, że postępowania nie można wszcząć i prowadzić po upływie pięciu lat. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd po rozpoznaniu sprawy doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Organy sformułowały bowiem rozstrzygnięcie w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych, które stanowiło jedynie część rozwiązania, zaproponowanego przez biegłego w opinii, przy czym Organy nie wyjaśniły, dlaczego realizują zalecenia przyjęte w opinii biegłego jedynie w części, jak również nie wskazały na inne dowody, które mogłyby stanowić uzasadnienie dla rozwiązania, stanowiącego przedmiot nakazu w zaskarżonej decyzji. Wskazać należy, że zgodnie z art. 234 ust. 1 u.P.w., właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (tak art. 234 ust. 2 u.P.w.). Zgodnie z art. 234 ust. 3u.P.w., jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. Celem postępowania prowadzonego w trybie art. 234 ust. 3 u.P.w. jest eliminacja szkodliwego oddziaływania na grunty, do którego doszło na skutek zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim. Niewątpliwie, ustalenie opisanego związku przyczynowo-skutkowego wymaga odpowiedniej wiedzy specjalistycznej z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, a także ewentualnie - przeprowadzenia odpowiednich badań, analiz i obliczeń, co wykracza z reguły poza wiedzę pracowników organu, dlatego też w postępowaniu dotyczącym naruszenia stosunków wodnych na gruncie najczęściej niezbędne jest dopuszczenie opinii biegłego. W niniejszej sprawie został przeprowadzony dowód z opinii biegłego, która została poprzedzona oględzinami z udziałem biegłego. Biegły ustalił, że w latach osiemdziesiątych ubiegłego stulecia na rozpatrywanych terenach rolnych wykonano drenowanie inwestycją państwową. Od 1993 roku na tym terenie powstały trzy działki z planowaną zabudową zagrodową. Wraz ze zmianą użytkowania terenu nastąpiła zmiana ukształtowania powierzchni oraz przestał funkcjonować system drenarski. Każdy z właścicieli działek czynił starania by uporać się z wodami opadowymi i roztopowymi. Problem odprowadzenia wód w warunkach sąsiedzkich narastał do tego stopnia, że M.S. jesienią 2022 r. w granicy działek [...] wykonała betonową blokadę przepływu wód z działki nr [...] oraz zasypała bruzdę odpływową na działce [....], nie dając możliwości spływu wód z działki nr [...] do rowu przydrożnego drogi [...] od strony zachodniej, czym spowodowała podtopienie części terenu działki wnioskodawców użytkowanej jako ogród warzywny, narażając na powstanie szkody w części zabudowanej. Działania takie stanowią zmianę stanu wody na gruncie i powodują szkodę na gruncie wnioskodawców. Jednocześnie biegły uwzględnił, że właściciele działki nr [...] mają słuszny wniosek by na sytuacje warunków gruntowo - wodnych uwzględnić wpływ istniejącej zabudowy na działce nr [...]. Z budynku mieszkalnego Nr [...] tylko spływ z dachu od strony południowo - wschodniej jest ujęty i odprowadzony rurociągiem fi 110 mm do rowu przydrożnego. Pozostała powierzchnia dachu szczelnego daje spływ na grunt w sąsiedztwie z działką nr [...]. Również z dachu budynku oznaczonego jako g1 woda spływa w kierunku zachodnim do ogrodzenia działki Państwa S. Mając na względzie powyższe biegły zaproponował następujące rozwiązanie: - zlikwidować należy wykonaną przez M. S. blokadę odpływu usytuowanego w miejscu styku trzech działek o nr [...] - płyta betonowa powinna być usunięta/lub podniesiony jej spód do rzędnej 198,60. Biegły wskazał również, że dla potrzeby normalnego użytkowania działki nr [...] wskazanym jest odtworzenie bruzdy od działki nr [...] do rowu przydrożnego z ujściem na rzędnej 197,78. Ponadto biegły wskazał, że właściciele działki nr [...] powinni wykonać szczelny rurociąg fi 125 mm na długości 45 m, usytuowany 1,0 m od granicy z działką nr [...]. Na rurociągu należy wykonać dwie studnie drenażowe rewizyjne z betonu komórkowego i (przepuszczającego wodę - ok. 35% porowatości) i do nich podłączyć wody z rynien spadowych budynku mieszkalnego Nr [...] oraz budynku gospodarczego, oznaczonego na mapie zasadniczej jako g1. W części graficznej biegły rzedstawił przebieg zalecanej do odtworzenia bruzdy na działce Skarżącej oraz rurociągu na działce nr [...]. Z treści biegłego wynika wprost, że do naruszenia stosunków wodnych w sposób szkodliwy doszło na skutek posadowienia betonowej blokady i zasypania bruzdy przez Skarżącą. Jednak biegły uwzględnił również, że na naruszenie stosunków wodnych na gruncie wpływ ma także sytuacja na działce nr [...] w wyniku przyjętego przez właścicieli działki nr [...] (Państwa Ś.) sposobu odprowadzania wód opadowych z budynków. Biegły zaproponował więc rozwiązanie, które zakłada z jednej strony konieczność podjęcia działań przez Skarżącą w postaci likwidacji lub podniesienia betonowej blokady oraz udrożnienia bruzdy odpływowej. Z drugiej strony wskazał, że właściciele działki nr [...] powinni wykonać rurociąg wraz z dwoma studniami drenażowymi, które odprowadzałyby wodę z rynien z budynku mieszkalnego i gospodarczego do przydrożnego rowu. Organ I instancji sformułował natomiast nakaz jedynie usunięcia betonowej blokady lub jej podniesienia a zatem co do części rozwiązania przedstawionego przez biegłego. Organ w żaden sposób nie uzasadnił, dlaczego tylko fragmentarycznie stosuje rozwiązanie zaproponowane przez biegłego. Takim uzasadnieniem nie jest stwierdzenie w decyzji Burmistrza, że w opinii biegły wskazuje na możliwość kompleksowego i trwałego rozwiązania problemu, co jednak pozostaje poza zakresem orzekania przez organ administracji. Należy również uwzględnić, że w toku postępowania nie został przeprowadzony żaden inny dowód, który stanowiły podstawę do sformułowania nakazu, który ograniczałby się do likwidacji lub podniesienia betonowej blokady. Z opinii biegłego wynika bowiem, że przy ocenie naruszenia stosunków wodnych należy również uwzględnić wpływ odprowadzania wód opadowych z budynku mieszkalnego i gospodarczego na działce nr [...] i zastosować rurociąg w celu zapewnienia odpływu wód z tych budynków w kierunku drogi. Rozstrzygnięcie, zawarte w decyzji Organu I instancji a w konsekwencji i w zaskarżonej decyzji pomija zupełnie tą kwestię mimo, że stanowiła ona istotny element stanu faktycznego w niniejszej sprawie. Z przyczyn przedstawionych powyżej w ocenie Sądu doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 234 ust. 3 u.P.w. w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu Organy będą zobowiązane kierować się oceną prawną przedstawioną w uzasadnieniu niniejszego wyroku, co powinno przekładać się na ponowne prawidłowe określenie nakazu usunięcia naruszenia stosunków wodnych z uwzględnieniem opinii biegłego w całości. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Organu I instancji z 23 października 2023r. Na podstawie art. 200 P.p.s.a. Sąd na rzecz Skarżącej od SKO zasądził zwrot kosztów postepowania sądowego, stanowiących równowartość uiszczonego wpisu sądowego.