II SA/Rz 1551/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk Sędziowie WSA Elżbieta Mazur-Selwa /spr./ NSA Małgorzata Wolska Protokolant sekretarz sądowy Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi D. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych -postanawia- zawiesić postępowanie sądowoadministracyjne Przedmiotem skargi D. R. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] (zwane dalej SKO lub Kolegium) z [...] września 2014 r. nr [...], wydana w sprawie zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Po rozpatrzeniu wniosku D. R. złożonego 6 września 2005 r. - Wójt Gminy [...] decyzją z [...] września 2005 r. przyznał D. R. na dzieci W., A. i J. zasiłek rodzinny na okres od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej i podjęcia nauki poza miejscem zamieszkania. Pismem z 21 marca 2012 r. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej poinformował, że od 1 maja 2004 r. S. R. (mąż wnioskodawczyni), podlega ustawodawstwu irlandzkiemu, w zakresie świadczeń rodzinnych, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W związku z powyższym Wójt Gminy [...] decyzją z [...] czerwca 2012 r. uchylił w całości od dnia 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. decyzję z [...] września 2005 r. i przekazał ww. wniosek do rozpoznania Marszałkowi Województwa [...]. Decyzją z [...] sierpnia 2012 r. Marszałek Województwa odmówił przyznania D. R. na dzieci W., A. i J. zasiłku rodzinnego w okresie od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w miesiącu wrzesień 2005 r., oraz dodatku z tytułu podjęcia przez dzieci nauki w szkole poza miejscem zamieszkania w okresie od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. Decyzją z [...] czerwca 2013 r. Marszałek Województwa ustalił niezależnie pobrane świadczenia rodzinne przez D. R. tj. zasiłek rodzinny na dzieci, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu podjęcia przez dzieci nauki w szkole poza miejscem zamieszkania, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania dzieci w rodzinie wielodzietnej. Jednocześnie organ zobowiązał D. R. do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Po rozpoznaniu odwołania D. R. - SKO decyzją z [...] października 2013 r. uchyliło zaskarżona decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu Kolegium zwróciło uwagę, że nakazanie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych nie może być orzeczone w tej samej dacie, co samo uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. SKO wskazało, że organ I instancji ponownie rozpatrując przedmiotową sprawę będzie zobowiązany do wydania odrębnej decyzji, której przedmiotem będzie ustalenie czy w niniejszej sprawie mamy do czynienia z nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi. Decyzją z [...] maja 2014 r. Marszałek Województwa ustalił, że świadczenia rodzinne pobrane przez D. R. tj. zasiłek rodzinny na dzieci, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu podjęcia przez dzieci nauki w szkole poza miejscem zamieszkania, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania dzieci w rodzinie wielodzietnej w kwocie 5440 zł - są świadczeniami rodzinnymi nienależenie pobranymi. Decyzją z [...] czerwca 2014 r. nr [...], Marszałek Województwa zobowiązał D. R. do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w wysokości kwota główna 5440 zł wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu wskazał, że w dacie składania przez D. R. wniosków o ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego (wnioski na okresy zasiłkowe 2005/2006 i 2007/2008), małżonek wnioskodawczyni przebywał już za granicą i uzyskał tam dochód. Tego faktu wnioskodawczyni nie ujawniła mimo pouczeń w tym zakresie. W szczególności organ wskazał, że zgodnie z harmonogramem wypłat świadczeń rodzinnych D. R. pobrała świadczenie rodzinne w okresie od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. oraz od 1 października 2007 r. do 31 sierpnia 2008 r., które w ocenie organu są świadczeniami nienależnie pobranymi. Odwołanie od tej decyzji wniosła D. R. wnosząc o jej uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy lub o uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Z ostrożności procesowej wniosła również wniosek o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami. SKO decyzją z [...] września 2014 r. nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2013 r. o oświadczaniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 ze zm.; dalej zwanej u.ś.r.), osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Z treści art. 23a ust. 9 u.ś.r. wynika, że to marszałek województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W szczególności kwoty świadczeń rodzinnych, nienależnie pobranych, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty (art. 30 ust. 8 u.ś.r.). Kolegium przychyliło się do stanowiska organu I instancji, że w przedmiotowej sprawie D. R. składając wnioski o przyznanie świadczeń rodzinnych nie ujawniła faktu przebywania męża za granicą oraz uzyskanego przez niego dochodu z tego tytułu. Mimo tego faktu pobierała ona zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na dzieci. Konsekwencją powyższego było wydanie przez Marszałka decyzji z [...] sierpnia 2012 r. odmawiającej D. R. przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami z powodu przekroczenia kryterium dochodowego rodziny. Następnie organ decyzją z [...] maja 2014 r. ustalił, że świadczenia rodzinne pobrane za ww. okresy są świadczeniami nienależnie pobranymi. Kolegium podało, że organ I instancji był zatem zobowiązany do wydania decyzji zobowiązującej D. R. do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z ustawowym odsetkami. Ustosunkowując się zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że nie zasługują one na uwzględnienie. D. R. skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) skargę na decyzję SKO z [...] września 2014 r. wnosząc o jej uchylenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła Kolegium naruszenie przepisów k.p.a. oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.: 1) art. 10 K.p.a., przez naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, a zwłaszcza pozbawienie uprawnień procesowych wynikających z art. 78 K.p.a., gdyż skarżąca została pozbawiona prawa do składania wniosków dowodowych w trakcie postępowania przed organem I instancji. Nie została zawiadomiona o tym, że materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony przez co nie mogła się wypowiedzieć co do jego treści, a także złożenia ewentualnych wyjaśnień bądź wniosków, 2) art. 7 w zw. z art. 80, art. 75 i art. 77 K.p.a. przez niezastosowanie gdyż Marszałek wydając zaskarżoną decyzję winien podjąć stosowne czynności celem dokładnego wyjaśnienia sprawy. W szczególności organ wydał orzeczenie tylko i wyłącznie w oparciu o dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, a nie wykazał żadnej inicjatywy w przedmiocie przeprowadzenia nowych dowodów. W opinii skarżącej organ ten był zobowiązany do przeprowadzenia postępowania dowodowego we własnym zakresie, czego jednak nie uczynił, 3) art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. przez niezastosowanie, gdyż strona nie została dostatecznie pouczona o braku prawa do pobierania świadczenia rodzinnego, 4) art. 30 ust. 9 u.ś.r. przez niewłaściwą interpretację i przez niezastosowanie, gdyż organ w uzasadnieniu wskazał, że istnieje możliwość umorzenia nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ale tylko po uprawomocnieniu się decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych co nie wynika w żaden sposób z treści ww. przepisu, który nie warunkuje zastosowania instytucji umorzenia od prawomocnego zakończenia postępowania. Nadto organ naruszając zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu, pozbawił skarżącą skutecznego podnoszenia okoliczności w tym trudnej sytuacji rodzinnej, które uzasadniłyby zastosowanie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami. W ocenie skarżącej powyższe naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego spowodowały naruszenie art. 2 i 7 Konstytucji RP, przez pozostawienie w obrocie prawnym decyzji, która została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Pismem z 12 stycznia 2015 r. referendarz sądowy poinformował skarżącą, że w przedmiotowej spawie jest ona zwolniona z mocy ustawy z kosztów sądowych. Postanowieniem z 13 stycznia 2015 r. WSA wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji. Sąd ustalił, że D. R. skierowała do WSA skargę na postanowienie SKO z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...]. Rozstrzygnięciem tym SKO odmówiło D. R. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Marszałka Województwa z [...] maja 2014 r. nr [...] o ustaleniu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przez D. R. Sprawa ta została zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Rz 88/15. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej zwanej P.p.s.a.), sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Możliwość, jaką stwarza ten przepis nakłada na Sąd obowiązek ustalenia, czy w konkretnej sprawie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające celowość wydania takiego orzeczenia. Sąd w każdym przypadku musi zatem rozważyć, czy zachodzą przesłanki uzasadniające zawieszenie, a więc czy orzeczenie które zapadnie w odrębnym postępowaniu może wpłynąć na podstawę wydania wyroku Sądu. Z ustaleń Sądu wynika jednoznacznie, że rozstrzygnięcie niniejszej sprawy ze skargi na decyzję SKO w przedmiocie zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych - w oczywisty sposób zależy od rozstrzygnięcia sprawy ze skargi na postanowienie SKO w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Marszałka Województwa z [...] maja 2014 r. nr [...] o ustaleniu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przez D. R., oznaczonej sygn. akt II SA/Rz 88/15. Mając powyższe na uwadze Sąd wydał orzeczenie jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a.