II SA/Rz 1552/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Solarski po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. W. od pkt II postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 listopada 2015 r. sygn. II SA/Rz 1552/15 o odmowie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego - p o s t a n a w i a - utrzymać w mocy pkt II zaskarżonego postanowienia o odmowie ustanowienia dla skarżącej adwokata. Złożonym na formularzu PPF wnioskiem o przyznanie prawa pomocy skarżąca J. W. zwróciła się o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazała, że jest osobą bezrobotną - bez prawa do zasiłku, prowadzącą samodzielnie gospodarstwo domowe. Korzysta z pomocy finansowej MOPS w wysokości 317 zł oraz posiłków w kuchni dla ubogich (od poniedziałku do piątku). Nie posiada żadnych wartościowych przedmiotów majątkowych, a jej majątkiem dorobkowym dysponuje osoba trzecia (M. Z.), gdyż Sąd w sprawie rozwodowej nie dokonał podziału ich wspólnego majątku. Posiada zaległości alimentacyjne względem córki na kwotę ok. 20 tys. zł. Obciążają ją też alimenty bieżące na rzecz L. W. w kwocie 200 zł/m-c oraz wynikające z zawartej między nimi 30 grudnia 2013 r. umowy zobowiązanie do płatności na jego rzecz za tzw. media kwoty 250 zł /m-c. Skarżąca powołując się na skomplikowany charakter sprawy wyjaśniła, że bez pomocy fachowego pełnomocnika nie da sobie rady, a w razie niekorzystnego wyroku będzie "domagała się" skargi kasacyjnej, którą może wnieść tylko adwokat. Postanowieniem z dnia 3 listopada 2015 r. referendarz sądowy WSA w Rzeszowie umorzył postępowanie o przyznanie skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych (pkt I) oraz odmówił ustanowienia adwokata (pkt II). Uzasadniając odmowę wskazał, że w kontekście długotrwałego bezrobocia, braku wartościowych składników majątkowych oraz korzystania ze świadczeń pomocy społecznej sytuację materialno – bytową skarżącej co do zasady należy ocenić jako trudną, niemniej nie zwalnia jej to od należytego wykazania zasadności wniosku. Sprzeczne z oświadczeniem o prowadzeniu 1-osobowego gospodarstwa domowego jest zamieszkiwanie skarżącej z L. W. mimo sądowego unieważnienia ich małżeństwa, finansowanie przez niego całości kosztów utrzymania mieszkania, brak dochodzenia należnych mu od niej świadczeń, wspólne załatwianie dotyczących ich spraw. Nie bez znaczenia pozostaje także fakt inicjowania przez skarżącą przed WSA w Rzeszowie licznych i tożsamych przedmiotowo postępowań sądowych (dot. zasiłków celowych). Od pkt II postanowienia referendarza skarżąca wniosła sprzeciw. Wskazała, że sprawa jest skomplikowana, z uwagi na całkowitą odmowę przyznania jej zasiłku odmienna od pozostałych spraw, przez co pomoc adwokata z urzędu jest potrzebna. Podkreśliła, że prowadzi osobne gospodarstwo domowe, a pomoc ze strony L. W., w tym brak egzekwowania należnych mu świadczeń, podyktowany jest brakiem posiadania przez nią od 1995 r. innego miejsca zamieszkania, zapewnianiem ochrony przed niebezpieczeństwem ze strony M. Z. oraz chęcią wsparcia w podejmowanych przez nią działaniach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.), sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 tej ustawy, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia i postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W sprawie objętej skargą J. W. z uwagi na przedmiot sprawy korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych (art. 239 § 1 pkt 1a P.p.s.a.). Referendarz sądowy prawidłowo umorzył więc postępowanie w tym zakresie, co nie jest przez skarżącą kwestionowane. Wniosek o ustanowienie adwokata podlegał w tej sytuacji rozpoznaniu pod względem wykazania przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Odmawiając skarżącej jego uwzględnienia referendarz sądowy trafnie ocenił, że kryterium tego strona nie spełniła. Na podstawie wniosku i akt administracyjnych sprawy prawidłowo ustalono, że J. W. jest osobą bezrobotną, nie posiadającą żadnego majątku, pozostającą w stałym leczeniu, której podstawę utrzymania stanowi finansowe wsparcie udzielane przez Ośrodek Pomocy Społecznej. Zasadnicze wątpliwości budziło jednak oświadczenie o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa domowego, mimo wieloletniego wspólnego zamieszkiwania z L. W. i to w sytuacji sądowego unieważnienia (wyrokiem z dnia 22 listopada 2013 r.) łączącego ich od 1999 r. związku małżeńskiego. Znamienne przy tym jest, że obciążające skarżącą względem byłego męża płatności z tytułu zasądzonych alimentów oraz wynikające z zawartej między nimi umowy zobowiązującej ją do partycypacji w kosztach utrzymania mieszkania (łącznie 450 zł miesięcznie) nie są przez uprawnionego egzekwowane, niemniej wnioskodawczyni – powołując się na obowiązek ich ponoszenia – wskazuje je jako jeden z głównych argumentów mających uzasadniać przyznanie jej wsparcia tak przez MOPS (w formie zasiłków celowych), jak i przez Sąd (w odniesieniu do kosztów postępowania sądowego). Nie może przy tym ujść uwadze, że skarżąca podkreślając swą trudną sytuację materialną nie wykazała, w jakim zakresie cierpi niedostatek i jakie jej niezbędne potrzeby życiowe są niezaspokojone lub zagrożone. Okoliczności te zostały prawidłowo ocenione przez referendarza jako przemawiające za uznaniem prowadzenia przez skarżącą wspólnego gospodarstwa domowego z L. W., konsekwencją czego powinno być wykazanie we wniosku także jego sytuacji materialnej i finansowej. Istotną kwestią, na którą zwrócono uwagę w postanowieniu referendarza, jest fakt inicjowania przez skarżącą licznych postępowań administracyjnych i sądowoadministracyjnych oraz bezkrytyczne wnioskowanie w nich o przyznanie prawa pomocy, bez wykazania starań do chociażby częściowego wywiązania się z ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). W kontekście w/w okoliczności, a także długotrwałego pozostawania bez pracy i braku przejawów jakiejkolwiek aktywności w tym zakresie, a także braku dochodzenia podziału majątku dorobkowego z pierwszego małżeństwa z M. Z., Sąd w całości podziela stanowisko o braku wykazania przez wnioskodawczynię podstaw do przyznania prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata. Jako argumenty przemawiające za zmianą postanowienia referendarza nie mogą być również uznane twierdzenia o skomplikowanym charakterze sprawy czy wskazujące na ewentualną przyszłą potrzebę sporządzenia przez osobę uprawnioną skargi kasacyjnej, gdyż jak zostało to także wyjaśnione, nie należą do katalogu ustawowych przesłanek warunkujących przyznawanie tego prawa. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.