II SA/Rz 156/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie Referendarz sądowy Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. Ł. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2007 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia I. Zwolnić skarżącego od wpisu od skargi w 1/2 części, II. Odmówić zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałej części oraz ustanowienia radcy prawnego. R. Ł. wezwany do uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł. od wniesionej przez siebie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2007 r. Nr [...] w terminie do jego opłacenia zwrócił się o zwolnienie z tego obowiązku wskazując na bardzo niskie dochody, wysokie koszty utrzymania oraz swoją chorobę. W uzasadnieniu złożonego następnie urzędowego formularza wniosku PPF opiewającego na przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego skarżący powołał się na trudną sytuację materialną wynikającą z utrzymywania 2 synów (jeden z nich studiuje zaocznie, drugi uczy się w szkole średniej), bardzo małe zarobki swoje i żony, ponoszone opłaty, wydatki na ogrzewanie i zakup leków. Wg zawartego we wniosku oraz złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia dot. jego stanu rodzinnego, majątku i dochodów: - skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną oraz synami (zameldowane w domu są także jego 2 córki, jednak zamieszkują oddzielnie), - posiadany majątek obejmuje dom o pow. 80 m² , nieruchomość o pow. 0,4 ha (działka siedliskowa, przyzagrodowa i łąka), las o pow. 0,91 ha (samosiejki) oraz samochód osobowy m-ki Audi z 1990 r., - źródło utrzymania stanowi wynagrodzenie za pracę skarżącego i jego żony w wysokości odpowiednio 1456 i 1226 zł. brutto (posiadane składniki majątku nie przynoszą żadnych dochodów), - koszt utrzymania rodziny został przez skarżącego oszacowany na 30 zł. dziennie, leczenia – 70 zł. miesięcznie (wymóg systematycznego leczenia wynika z załączonego do wniosku zaświadczenia lekarskiego), wydatki związane z nauką dzieci (opłaty, dojazdy) – 380 zł. miesięcznie, opłaty za gaz, energię elektryczną oraz wodę wynikające z przedstawionych kserokopii faktur to odpowiednio kwoty 241, 256 i 125 zł., - zakup opału został sfinansowany kredytem; skarżący posiada zadłużenie w banku na kwotę 4 tys. zł. oraz w miejscu pracy w wysokości 6 tys. zł. Składając dodatkowe oświadczenie skarżący wskazał na niemożność przedstawienia żądanych od niego zaświadczeń (dot. one przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz potwierdzenia ewentualnego faktu bezrobocia tych osób), wnosząc jednocześnie o rozłożenie opłaty sądowej na 2 raty. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. radcy prawnego lub adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść tych przepisów wskazuje jednoznacznie, że kryterium finansowe (majątkowe) ma decydujące znaczenie dla uznania spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy (w całości lub w części), a których wykazanie obciąża osobę wnioskującą. Koresponduje z tym wyrażony w art. 199 powołanej ustawy obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie; generalnie dotyczy on każdej strony posiadającej jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. Z analizy stanu majątkowego i dochodów skarżącego wynika, że ma on wraz z rodziną zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, jest właścicielem nieruchomości gruntowej o łącznej powierzchni 1,31 ha, posiada wraz z żoną stałe źródła dochodów z pracy zarobkowej. Sytuacja ta, mimo odwoływania się przez niego do trudnej sytuacji materialnej, nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy w pełnym wnioskowanym zakresie, tj. zwolnienia od kosztów i ustanowienia radcy prawnego. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, niezależnie od ewentualnie doświadczanych trudności materialnych, ma charakter zupełnie wyjątkowy i może być stosowane wobec osób charakteryzujących się ubóstwem (np. osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia); tak B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593. R. Ł. warunków tych nie spełnia. W tej sytuacji jego wniosek może podlegać rozpatrzeniu jedynie pod względem spełnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Suma wykazanych przez niego wydatków związanych z utrzymaniem daje kwotę ok. 1650 zł. miesięcznie (przy założeniu, iż podane opłaty za energię elektrycz. i gaz dotyczą 2-miesięcznych okresów rozliczeniowych, zaś za wodę – zgodnie z adnotacją na fakturze – okresu ok. 3 m-cy). Porównywalne z tą kwotą będą dochody netto skarżącego i jego żony (ich łączna wysokość brutto to 2682 zł.). Należy przy tym jednak zauważyć, iż kwota 1650 zł. nie uwzględnia spłaty zaciągniętych kredytów – pożyczek, co nasuwa wątpliwości co do źródeł ich pokrycia. Skarżący wskazując kwotę posiadanego zadłużenia (4 i 6 tys. zł.) nie określił również wysokości przypadających do spłaty miesięcznych rat. Sugeruje to dokonanie zawyżenia dla potrzeb złożonego wniosku ponoszonych wydatków, bądź co bardziej prawdopodobne, zaniżenie (lub braku ujawnienia) wszystkich uzyskiwanych dochodów. Związane jest to także z tym, iż R. Ł. mimo nie budzącego wątpliwości skierowanego do niego wezwania, w żaden sposób nie ustosunkował się do statusu zawodowego studiującego zaocznie syna, w szczególności czy jest on osobą bezrobotną, czy też pracującą i uzyskującą jakieś dochody; dla celów prawa pomocy istotne są dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Obejmuje to także informacje związane z miejscem zamieszkania córek, co miało umożliwić jednoznaczne ustalenie, czy pozostają one wraz z rodzicami we wspólnym gospodarstwie domowym, czy też nie; z jednej strony skarżący kwalifikuje je jako takie osoby (w rubryce nr 6 wniosku PPF), przy czym jednocześnie czyni adnotację "osobno" i podaje w dodatkowym oświadczeniu, że ich miejsce zamieszkania nie odpowiada miejscu zameldowania. Informacje te należy ocenić jako wzajemnie niespójne, gdyż albo dana osoba (osoby) prowadzi wspólne z wnioskodawcą gospodarstwo domowe (wiąże się to z obowiązkiem ujawnienia m.in. jej stanu majątkowego i dochodów), albo też nie jest członkiem danego gospodarstwa domowego i nie podlega obowiązkowi ujawnienia we wniosku PPF. Jako niewiarygodne należy też uznać oświadczenie o braku możliwości przedłożenia w zakreślonym terminie wyciągów z rachunków bankowych oraz dokumentów potwierdzających ewentualną okoliczność bezrobocia członków rodziny prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Wskazany przez skarżącego rzekomy czas oczekiwania na ich wydanie ("czas oczekiwania na nie przekracza niekiedy 30 dni") nie ma żadnego odniesienia do rzeczywistości. Powszechną praktyką jest bowiem ich bezpłatne wydawanie "od ręki" i to abstrahując od tego, iż w przypadku rachunków bankowych wyciągi z nich są bardzo często przesyłane właścicielowi po zakończeniu każdego okresu rozliczeniowego (z reguły co miesiąc), lub dana osoba jest w posiadaniu określonych dokumentów (decyzja o uznaniu za osobę bezrobotną, potwierdzana okresowo karta osobistego zgłoszenia w urzędzie pracy itp.). Okoliczności te nie mogą zostać pominięte przy ocenie wniosku. Ponieważ to na osobie go składającej spoczywa obowiązek wykazania jego zasadności, wynikające z tego wątpliwości nie mogą być interpretowane na korzyść skarżącego. Nie kwestionując jednak możliwości zaistnienia dla skarżącego przejściowych trudności finansowych związanych z poniesieniem kosztów postępowania, celem zapewnienia prawa do sądu postanowiono przyznać mu prawo pomocy obejmujące zwolnienie od połowy wpisu od skargi, tj. w kwocie 100 zł. Uiszczenie pełnej kwoty wpisu (200 zł.) w stosunkowo krótkim okresie czasu rzeczywiście mogłoby wiązać się dla skarżącego i jej rodziny z pewnym uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu, chociaż zapewne nie miałby on trwałego charakteru. Ponieważ skarżący nie wykazał przy tym, czym ten uszczerbek miałby się dla niego i członków rodziny objawić i jakie negatywne skutki wywołać, należy uznać, że poniesienie kosztów sądowych w pozostałej części nie będzie przekraczało jego możliwości finansowych. Są one rozłożone w czasie i ich opłacenie nie zagrozi możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego i rodziny; oprócz wpisu od skargi do kosztów które mogą (nie muszą) wystąpić w sprawie należy zaliczyć opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia – obydwie w wysokości 100 zł. O tym, że skarżący ma taką możliwość przekonuje ponadto zawarta w dodatkowym oświadczeniu jego prośba o rozłożenie opłaty sądowej na 2 raty (taka forma ponoszenia kosztów sądowych nie została jednak dopuszczona przez przepisy). W przedstawionej sytuacji możliwość poczynienia pewnych oszczędności należy odnieść także do wydatków związanych z ustanowieniem fachowego pełnomocnika z wyboru, jeżeli skarżący uznaje jego udział w sprawie za niezbędny (przepisy postępowania sądowoadministracyjnego nie ustanawiają wymogu działania strony przez takiego pełnomocnika na żadnym jego etapie - wyjątkiem jest konieczność sporządzenia przez uprawnioną osobę niektórych środków zaskarżenia, co wpływa na zmniejszenie ponoszonych przez stronę kosztów). Ubocznie należy zwrócić uwagę, że Sąd orzekający w sprawie bierze pod uwagę z urzędu wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. W razie zaś uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji skarżącemu przysługuje od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2, 3 i 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.