II SA/Rz 156/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 6 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. Ł. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2007 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia I. Zmienić pkt II postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 kwietnia 2008 r. sygn. akt II SA/Rz 156/08 w części dotyczącej odmowy zwolnienia R. Ł. od kosztów sądowych ponad ½ wpisu od skargi i zwolnić go od kosztów sądowych w całości, II. Odmówić zmiany w/w postanowienia z dnia 18 kwietnia 2008 r. w zakresie odmowy ustanowienia dla wnioskodawcy radcy prawnego. II SA/Rz 156/08 U z a s a d n i e n i e Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 18 kwietnia 2008 r. sygn. akt II SA/Rz 156/08 – po rozpoznaniu wniesionego przez skarżącego R. Ł. wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego – zwolniono go od tych kosztów w części obejmującej ½ wpisu od skargi, odmawiając jednocześnie zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałej części oraz ustanowienia radcy prawnego. W jego uzasadnieniu wskazano, iż o ile obowiązek uiszczenia pełnej kwoty wpisu od skargi (200 zł.) w stosunkowo krótkim okresie czasu rzeczywiście mógłby wiązać się dla skarżącego i jej rodziny z pewnym uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu, to jego sytuacja majątkowa (prawo własności domu i nieruchomości o łącznej pow. 1,31 ha, stałe źródła dochodów z pracy zarobkowej jego i żony) - mimo odwoływania się do doświadczanych trudności z utrzymaniem - nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy w pełnym wnioskowanym zakresie. U podstaw odmowy legły ponadto okoliczności związane z brakiem udzielenia przez skarżącego – pomimo skierowanego do niego wezwania - wyczerpującego dodatkowego oświadczenia i brak przedłożenia przez niego dodatkowych dokumentów źródłowych dot. stanu rodzinnego, majątkowego i dochodów. Postanowienie z dnia 18 kwietnia 2008 r. zostało doręczone skarżącemu 23 kwietnia i nie został od niego wniesiony sprzeciw. Pismem z dnia 23 lipca 2008 r. (data osobistego złożenia) skarżący "pomimo, że wyznaczony termin odwołania od postanowienia WSA w Rzeszowie upłynął", zwrócił się o wyznaczenie radcy prawnego, który jest mu niezbędny do prowadzenia sprawy przed tym Sądem. Nadmienił przy tym, iż jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata złożony w sprawie IV SA/Wa 2356/07 toczącej się przed WSA w Warszawie został rozpatrzony pozytywnie (do pisma została dołączona kserokopia wydanego w tym przedmiocie postanowienia z dnia 17 stycznia 2008 r.). W złożonym następnie wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (czyniąc przy tym adnotację "jest opłacone") oraz ustanowienie radcy prawnego powołując się ponownie na trudną sytuację materialną, pozostawanie 2 synów na jego i żony utrzymaniu (student i uczeń szkoły średniej), skromne zarobki i ponoszone opłaty (woda, kanalizacja, prąd, gaz, węgiel i leki). Treść zawartego we wniosku oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach pokrywa się z informacjami przekazanymi w pierwszym z jego wniosków: - pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną oraz synami, - posiada majątek obejmujący dom o pow. 80 m² oraz nieruchomości o pow. łącznej 1,31 ha (działka siedliskowa, las), - źródło utrzymania stanowi wynagrodzenie za pracę jego i żony w wysokości odpowiednio 1520 i 1280 zł. brutto (wcześniej było to 1456 i 1226 zł.). Skarżący wezwany ponownie do złożenia dodatkowego oświadczenia i przedłożenia dokumentów w zakresie, w jakim nie ustosunkował się do wezwania kierowanego do niego przed wydaniem postanowienia z dnia 18 kwietnia 2008 r., wyjaśnił ponadto, iż: - wynagrodzenie jego i żony wyczerpuje całość dochodów wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (do osób tych nie należą zameldowane w domu 2 córki, gdyż zamieszkują poza domem rodzinnym), - z dochodów spłaca kredyt w wysokości 240 zł./miesiąc, - studiujący syn jest osobą bezrobotną (potwierdza to załączona kserokopia karty kontroli Powiatowego Urzędu Pracy w R.), nie pobiera też stypendium, - skarżący wraz z żoną nie posiadają rachunków bankowych (przedłożenie wyciągów z nich objęte było wezwaniem). Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Wymienione postanowienie referendarza sądowego z dnia 18 kwietnia 2008 r. na mocy art. 259 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a., ma skutek prawomocnego orzeczenia sądu. Ponieważ postanowienie to należy do kategorii orzeczeń niekończących postępowania w sprawie, rozpoznanie obecnie złożonego wniosku następuje w trybie art. 165 tej ustawy, zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (do zastosowania tego przepisu uprawnia regulacja art. 258 § 3 P.p.s.a. nakazująca odpowiednie stosowanie do zarządzeń i postanowień referendarza sądowego przepisów dotyczących zarządzeń przewodniczącego oraz postanowień sądu). Zakres wniosku skarżącego wypełnia znamiona całkowitego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej jest następstwem wykazania przez nią braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Porównanie informacji w oparciu o które wydano postanowienie w dniu 18 kwietnia br. z udzielonymi dla potrzeb obecnie złożonego wniosku nie daje podstaw do stwierdzenia, że stan rodzinny i majątkowy wnioskodawcy uległ znaczącej zmianie. Nieznacznej uległa wysokość dochodów jego i żony; obecnie jest to 2800 zł. brutto, tj. ok. 120 zł. więcej niż poprzednio. Doprecyzowaniu uległy jednak dane dot. liczby osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, wysokości rat spłacanego kredytu, potwierdzono brak dochodów po stronie studiującego syna. Okoliczności te pozwalają na rozszerzenie zakresu już przyznanego skarżącemu prawa pomocy odnośnie kosztów sądowych, adekwatnie do jego sytuacji materialno – bytowej i stopnia wykazania przesłanek warunkujących udzielenie tego wsparcia. Wynika to przede wszystkim z wzajemnej relacji dochodów skarżącego i jego żony oraz obciążających ich wydatków związanych z kosztami utrzymania siebie, członków rodziny i domu, a które to kwoty względnie się równoważą (przy kwocie brutto 2800 zł. dochody netto wynoszą ok. 2000 zł., zaś wydatki na utrzymanie ustalone dla potrzeb rozpoznania pierwszego ze złożonych wniosków o przyznanie prawa 1650 zł. miesięcznie, do czego należy doliczyć ratę spłacanego kredytu – 240 zł; ich różnica wynosi zatem jedynie ok. 100 zł.). Stosownie do tego, mając na uwadze już przyznane skarżącemu prawo pomocy w postaci zwolnienia od wpisu od skargi w ½ części, za celowe uznano zwolnienie go od pozostałych kosztów sądowych. W praktyce, z uwagi na opłacenie wpisu od skargi w części nie objętej zwolnieniem (100 zł.), dotyczyć to będzie zwolnienia od obowiązku zapłaty opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia przez Sąd skargi oraz opłacenia wpisu od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia. Zaoszczędzone w ten sposób środki wnioskodawca będzie mógł przeznaczyć na ewentualne ustanowienie w sprawie pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział uważa za niezbędny. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF w żaden sposób nie wskazał on rzeczywistej potrzeby ustanowienia radcy prawnego, do czego za wystarczający nie może być też uznany wskazany ogólnikowo w piśmie z dnia 23 lipca 2008 r. argument o jego niezbędności do prowadzenia sprawy przed Sądem. Jak zostało to już wskazane w postanowieniu z dnia 18 kwietnia 2008 r. przepisy postępowania sądowoadministracyjnego nie ustanawiają wymogu działania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym jego etapie z wyjątkiem konieczności sporządzenia przez uprawnioną osobę niektórych środków zaskarżenia, co wpływa na zmniejszenie ponoszonych przez stronę kosztów. Przy zaspokojonych niezbędnych potrzebach życiowych skarżącego i jego rodziny, zabezpieczonych potrzebach mieszkaniowych i stałych dochodach brak jest wystarczających podstaw do całkowitego zniesienia wobec R. Ł. obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z jego udziałem w sprawie. Aktualny w tym względzie pozostaje powołany w tym postanowieniu argument, iż uprawnienie do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym odnosi się praktycznie do osób ubogich, pozbawionych całkowicie środków do życia (dochodów, majątku), a do takich skarżący nie należy. Nie uprawniają do tego nawet przejściowe trudności finansowe i powoływanie się na trudną sytuację materialną, zwłaszcza gdy wnioskodawca ma możliwość chociażby niewielkiego ograniczenia ponoszonych wydatków, a przez to wygospodarowania środków na pokrycie wydatków związanych z wniesiona skargą. Abstrahując od wskazywania konkretnych źródeł i możliwości poczynienia oszczędności, w przypadku skarżącego potwierdzają to takie okoliczności jak częściowe opłacenie wpisu od skargi w kwocie 100 zł. czy nawet postulowana uprzednio gotowość opłacenia wpisu sądowego w ratach. Systematyczne oszczędności rzędu chociażby 100 zł. miesięcznie w skali kilku miesięcy bez wątpienia pozwoliłyby skarżącemu na ustanowienie radcy prawnego z wyboru. Świadomość liczenia się z tymi kosztami należy przypisać skarżącemu co najmniej od daty otrzymania postanowienia z dnia 18 kwietnia 2008 r., zwłaszcza iż z niewyjaśnionych przez siebie przyczyn nie składał on od niego sprzeciwu. Zauważalny jest też brak wyraźnej woli współdziałania skarżącego przy ustalaniu jego sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodów, co wiązało się z koniecznością ponownego wzywania go do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych w zakresie, w jakim brak tych danych wpłynął na rozpoznanie pierwszego ze złożonych wniosków o prawo pomocy (skarżący mając tego pełną świadomość, ponownie pominął te informacje składają drugi wniosek). Nie bez znaczenia pozostaje także niewykorzystywanie potencjalnych możliwości zarobkowych przez bezrobotnego syna skarżącego, do czego jak osoba studiująca zaocznie (pozostając przy tym na utrzymaniu rodziców łącznie z koniecznością opłacania przez nich czesnego za naukę) ma warunki. Dla potrzeb prawa pomocy oprócz rzeczywistych w danym momencie istotne znaczenie mają także "niewykorzystane możliwości zarobkowe"; ich nieuwzględnienie prowadziłoby do naruszenia ustawowych zasad przyznawania prawa pomocy prowadząc do pośredniego przerzucania kosztów postępowania na pozostałych obywateli i nieuzasadnionego obciążania budżetu Państwa. W tej sytuacji skarżący w sprawie II SA/Rz 156/08 do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego nie może jako bezwzględnego punktu odniesienia traktować przywoływanego przez siebie orzeczenia zapadłego w sprawie IV SA/Wa 2356/07, mimo względnego podobieństwa okoliczności stojących u podstaw tych wniosków. Każdy wniosek podlega odrębnej ocenie na podstawie konkretnych okoliczności faktycznych, a wcześniejsza ocena nie jest wiążąca na przyszłość. Na tej podstawie należy stwierdzić, że skarżący nie spełnia warunków przemawiających za maksymalnym rozszerzeniem zakresu już przyznanego mu prawa pomocy. W związku z tym na podstawie art. 165 w związku z art. 258 § 3 i art. 259 § 3 oraz art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.