II SA/Rz 1593/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2014 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie stosunków wodnych na gruncie - postanawia - I. przyznać skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, II. odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. J. M., w załączonym do jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie stosunków wodnych na gruncie urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Zaznaczył w nim, że jest osobą nieporadną i słabo wykształconą (technik rolnik). W związku z powyższym nie jest w stanie samodzielnie bronić swoich interesów, zaś nie stać go na zlecenie reprezentowania go profesjonalnemu pełnomocnikowi. Podkreślił, że znajduje się w ciężkiej sytuacji życiowej i finansowej. Jest bowiem osobą niepełnosprawną. Nie pracuje. Mieszka wraz z matką, która jest osobą wymagającą całodobowej opieki (stan po udarze z niedowładem kończyn) oraz z uczącą się córką (23 lata) w domu o pow. 60 m.kw. na działce 18-arowej. Jest właścicielem nieruchomości rolnej - 1 05 ha. Natomiast jego matka jest właścicielką nieruchomości rolnej o pow. 3 ha. Posiada zadłużenie z tytułu świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego na kwotę ok. 49 000 zł. Dochody rodziny to: 520 zł – uzyskiwane przez skarżącego świadczenie pielęgnacyjne, 1200 zł – emerytura matki oraz 250 zł – alimenty otrzymywane przez córkę. Comiesięczne wydatki to 400 zł – lekarstwa dla wnioskodawcy, matki oraz córki, która cierpi na alergię, 800-900 zł – wyżywienie, 350 zł – media, 200 zł – odzież, obuwie, kosmetyki, środki czystości, 200 zł – koszty dojazdu córki do szkoły, 40 zł – podatek rolny. Wnioskodawca zaznaczył, że nie wystarcza mu środków na zaspokojenie bieżących, podstawowych potrzeb tj. w zakresie wyżywienia czy ubrania i dlatego też musi pożyczać pieniądze od rodziny. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: J. M. ubiega się o przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie, które z mocy art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Taki wymiar wsparcia przez Państwo wymaga wykazania przez ubiegającego się o nie, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Natomiast tzw. częściowe prawo pomocy, w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a., to zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata. Przyznanie prawa pomocy w takich granicach uwarunkowane jest z kolei wykazaniem przez wnoszącego o nie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Ze względu na fakt, że instytucja prawa pomocy ma wyjątkowy charakter, co wynika z art. 199 P.p.s.a. ustanawiającego zasadę ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego, to przesłanki jej zastosowania w indywidualnym przypadku muszą być ściśle interpretowane. Związane jest to z faktem, że źródłem jej finansowania są środki publiczne, których wydatkowanie musi być rozważne. Dlatego też prawo pomocy, zwłaszcza to w najszerszych przewidzianych przez ustawodawcę granicach, winno odnosić się tylko do osób o naprawdę trudnej sytuacji materialnej, np. bezrobotnych pozbawionych jakichkolwiek źródeł dochodu. Każda zaś osoba, która dochodami dysponuje powinna natomiast partycypować w kosztach postępowania sądowego w ramach swoich możliwości finansowych. Mając powyższe na względzie uznano, że wniosek skarżącego J. M. jest częściowo zasadny tj. o ile dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych. Ich aktualna wysokość w niniejszej sprawie to 300 zł z tytułu wpisu od skargi. Ewentualne dalsze najbardziej prawdopodobne koszty to 250 zł (100 zł – opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem w razie oddalenia skargi oraz 150 zł – wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej). W sytuacji, gdy wszystkie dochody strony przeznaczane są na podstawowe w istocie potrzeby człowieka, poniesienie tego rodzaju wydatków tzn. na koszty sądowe skutkowałoby powstaniem uszczerbku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Brak jednak podstaw, w ocenie rozpoznającej wniosek, do udzielenia skarżącemu wsparcia w pełnym żądanym przez niego wymiarze. Jak już bowiem zaznaczono, tego rodzaju pomoc przeznaczona jest dla osób rzeczywiście ubogich, tj. takich, które nie są w stanie uiścić jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem podstawowe potrzeby strony, często przy pomocy rodziny, ale jednak są zaspokajane. Ponadto, tak skarżący, jak i pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym matka są właścicielami nieruchomości rolnych, co w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w całkowitym zakresie. Należy w tym miejscu podkreślić, że takie okoliczności jak nieporadność życiowa, czy słabe wykształcenie nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Decydującym w tym zakresie jest wyłącznie kryterium ekonomiczne. Ponadto, udział profesjonalnego zastępcy prawnego na obecnym etapie postępowania nie jest w świetle uregulowań P.p.s.a. wymagany. Sąd zaś, z mocy art. 134 § 1 P.p.s.a., obowiązany jest do rozpoznania sprawy w jej granicach tj. bez związania jej zarzutami, wnioskami, czy też powołaną w niej podstawą prawną. Należy też podkreślić, że odmowa ustanowienia dla skarżącego w niniejszym postępowaniu profesjonalnego pełnomocnika nie pozostaje w sprzeczności z faktem, iż pełnomocnik taki ustanowiony został dla strony w innej sprawie, która toczyła się przed tut. Sądem – II SA/Rz 941/13. W obydwu bowiem sprawach strona uzyskała częściowe prawo pomocy, tyle, że w sprawie II SA/Rz 941/13 - z uwagi na ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych - dotyczyło ono ustanowienia adwokata. Ponadto, w powołanej sprawie wniosek o zastępcę prawnego złożony został na innym etapie procesowym tj. już po wydaniu w niej wyroku oddalającego skargę strony, którego zaskarżenie wymagało udziału - wobec brzmienia art. 175 § 1 P.p.s.a. - adwokata lub radcy prawnego. Biorąc to wszystko pod uwagę przyznano J. M. prawo pomocy w częściowym zakresie tzn. zwolniono go od kosztów sądowych, natomiast odmówiono ustanowienia dla niego adwokata. O powyższym orzeczono na podstawie art. 258 § 1, § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.