II SA/Rz 1596/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2016 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Wojewody [....] z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zameldowania na pobyt stały - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek skarżącego M. B. o wyłączenie sędzi Krystyny Józefczyk od orzekania w sprawie. Wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł od zażalenia na powyższe orzeczenie M. B. wniósł o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, bowiem został pozbawiony wszelkich oszczędności i rzeczy osobistych. Wnioskodawca zaznaczył, że prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód w wysokości 550 zł miesięcznie. Jako posiadane zasoby wskazał akcje [...] (2110) o wartości 0 zł. Wobec uznania powyższego oświadczenia za niewystarczające do rozstrzygnięcia złożonego wniosku, wezwano składającego je do jego uzupełnienia, działając w tym zakresie na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Wezwanie dotyczyło mianowicie wskazania średnich miesięcznych wydatków na utrzymanie własne i zajmowanego mieszkania (domu), z tytułu korzystania z telefonu, podania osób, z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (w związku z nieuzupełnieniem w tym zakresie stosownej rubryki formularza wniosku o prawo pomocy), wskazania pojazdów mechanicznych i miesięcznych kosztów ich utrzymania, źródła uiszczenia dotychczas w sprawie kwoty 300 zł tytułem kosztów sądowych oraz czy wnioskodawca korzysta ze wsparcia pomocy społecznej. W wezwaniu zaznaczono także konieczność dołączenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, kserokopii rachunków za prąd, gaz i czynsz oraz kserokopii deklaracji na poczet podatku od towarów i usług za ostatnie trzy okresy płatności w związku z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą. W odpowiedzi na wezwanie skarżący zakwestionował jego zgodność z prawem. Zaznaczył, że to, iż udaje mu się przeżyć "jest zasługą siostry i jego matki". Podał, że sam prowadzi gospodarstwo domowe. Korzystał ze wsparcia pomocy społecznej (skierowanie do prawnika i psychologa). Wnioskodawca podkreślił, że z uwagi na bezprawne wezwanie do uzupełnienia jego wniosku, nie udzieli informacji odnośnie do wysokości średnich miesięcznych wydatków na utrzymanie własne (w tym żywność i inne istotne potrzeby), kosztów utrzymania mieszkania (domu), tytułu prawnego do powyższego, jak też nie przedłoży kserokopii rachunków za prąd, gaz i czynsz. W ocenie strony, dane te nie mają żadnego znaczenia dla rozpatrzenia wniosku o prawo pomocy. Skarżący podniósł, że nawet jeśliby chciał podać informacje w podanym zakresie, to ich nie ma i nie będzie "wymyślał" lub też podawał przybliżone kwoty, aby nie narazić się na "odrzucenie prawa pomocy". Skarżący zaznaczył, że posiada samochód, który wykorzystywał do prowadzonej działalności gospodarczej, jednak obecnie z niego nie korzysta, bowiem nie stać go na koszty eksploatacji i napraw. Jedyne koszty poniesione w związku z tym pojazdem w 2015 r. to ubezpieczenie OC w kwocie ok. 265 zł. Koszty te, jak też z tytułu korzystania z telefonu zalicza do kosztów prowadzonej działalności. Wnioskodawca nadesłał ponadto wyciągi ze swoich rachunków bankowych z saldem na sierpień 2015 r. na trzech z nich wynoszącym 0 zł, a na kolejnych: 12,39 zł, 78,13 zł, 0,02 zł oraz 3 zł, a także deklaracje dla podatku od towarów i usług za maj, czerwiec i lipiec 2015 r. z wykazaną podstawą opodatkowania w maju 2015 r. wynoszącą 650 zł. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: W myśl art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 P.p.s.a., stronie postępowania sądowego może zostać przyznane prawo pomocy. Ustawodawca przewidział dwa jego zakresy, a mianowicie całkowity (art. 245 § 2 P.p.s.a.) oraz częściowy (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na ten ostatni składa się zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata. Przyznanie takiego wsparcia stronie możliwe jest wówczas, gdy znajduje się ona w sytuacji niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak stanowi art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., który powyższą przesłankę przyznania częściowego prawa pomocy ustanawia, jej wykazanie spoczywa na wnioskującym o przedmiotową pomoc. Tym samym, to strona ubiegająca się o uczynienie w jej przypadku odstępstwa od obowiązującej w postępowaniu sądowym zasady ponoszenia przez nią kosztów takiego postępowania (art. 199 P.p.s.a.) powinna w złożonym wniosku podać jak najwięcej danych istotnych z powyższego punktu widzenia. Wskazuje na to brzmienie art. 252 § 1 P.p.s.a., który przewiduje, że zgłaszający żądanie wsparcia ze środków publicznych winien w składanym oświadczeniu podać dokładne informacje o swoim stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach. Jeśli jednak oświadczenie strony jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony bądź też budzi wątpliwości, wówczas art. 255 P.p.s.a. daje możliwość wezwania jej o złożenie dodatkowego oświadczenia, jak też do przedłożenia stosownych dokumentów. Rozwinięciem unormowania zawartego w tym ostatnim przepisie jest treść § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (poz. 1257). Zgodnie z nim, dokumentami źródłowymi, do złożenia których wnioskodawca może zostać wezwany, w przypadku gdy oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, są w szczególności: odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe (pkt 1), wyciągi z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy (pkt 2), odpisy lub wypisy z rejestrów urzędowych (pkt 3), odpisy dwóch ostatnich bilansów (pkt 4), zaświadczenia o wysokości osiągniętego dochodu, uzyskanych wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwóch lat (pkt 5), zaświadczenie o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawcy wydawane przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej (pkt 6). Ocena, czy oświadczenie zawarte we wniosku o prawo pomocy wymaga uzupełnienia w trybie powołanego wyżej art. 255 P.p.s.a. należy do referendarza sądowego (ewentualnie Sądu) rozpoznającego ten wniosek. Wskazany art. 255 P.p.s.a. nie zawiera bowiem żadnych konkretnych okoliczności, których zaistnienie oznaczałoby konieczność zastosowania przedmiotowego trybu. Natomiast § 4 cyt. rozporządzenia posługuje się sformułowaniem "w szczególności", co oznacza, że możliwe jest także wezwanie strony o inne, niewymienione w tym przepisie wprost dokumenty, o ile oczywiście mają one związek z przesłankami przyznania prawa pomocy. Należy także wskazać, że w orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że niezastosowanie się do treści kierowanego do wnioskodawcy wezwania w trybie powołanego art. 255 P.p.s.a., czy też udzielenie tylko częściowej odpowiedzi może stanowić podstawę do odmowy uwzględnienia żądania. Czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5.11.2010 r. II GZ 318/10, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając wszystko powyższe na uwadze należy podnieść, że M. B. nie zastosował się w pełni do wezwania z dnia 26 sierpnia 2015 r. Nie podał mianowicie średnich miesięcznych wydatków na swoje utrzymanie (w tym żywność i inne istotne potrzeby), kosztów utrzymania mieszkania (domu), w którym mieszka (ze wskazaniem poszczególnych wydatków z tym związanych), tytułu prawnego do powyższego, jak też nie nadesłał kserokopii rachunków (faktur) za prąd, gaz i czynsz. Nie można przy tym zgodzić się ze skarżącym, że wymienione wyżej kwestie nie pozostają w związku z rozstrzygnięciem w przedmiocie udzielenia prawa pomocy. Przeciwnie, są z nim bezpośrednio skorelowane. Porównanie bowiem z jednej strony dochodów strony a z drugiej jej wydatków, jak też analiza tych ostatnich w kontekście wydatków przesądzających o koniecznym utrzymaniu, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. pozwala na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Zupełnie niezrozumiałe jest twierdzenie skarżącego, że nie posiada takich danych. Trudno bowiem przyjąć, że nie wie ile w przybliżeniu środków pieniężnych miesięcznie wydaje. Dlatego też, wobec powyższej postawy wnioskodawcy, postanowiono o odmowie przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie uznając, że nie wykazał, iż spełnia przesłankę powyższego wymienioną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. O powyższym orzeczono na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 255 P.p.s.a.