II SA/Rz 1597/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ WSA Paweł Zaborniak Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2025 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 13 listopada 2024 r. nr DSES-K0918-D21770-9/24 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych – skargę oddala – Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: "Szef Urzędu" lub "Organ") z [...] listopada 2024 r. nr [...] wydana w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Wnioskiem z 14 lutego 2024 r. JS (dalej: "skarżący") zwrócił się do Szefa Urzędu o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Skarżący podał, że był współzałożycielem reaktywowanego przedwojennego Krajowego Związku Młodzieży Wiejskiej "Wici" oraz pełnił funkcję [...]. Dodał, że był także członkiem NSZZ "Solidarność" oraz działał w środowisku Kresowiaków. Decyzją z [...] września 2024 r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Decyzja ta została utrzymana w mocy, wydaną na skutek złożonego przez Skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z [...] listopada 2024 r. nr [...]. W ocenie Organu Skarżący nie przedstawił dowodów, które w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzały, że przez minimum 12 miesięcy prowadził, w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność mająca na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka. Również czynności podjęte w postępowaniu wyjaśniającym nie dostarczyły dowodów na prowadzenie działalności, o której mowa w art. 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 906) – dalej: "u.d.o.". Informacji o działalności opozycyjnej skarżącego nie odnaleziono w wyniku kwerendy przeprowadzonej w archiwum IPN, jak również w wyniku sprawdzenia w internetowych bazach danych projektów gromadzących informacje o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Ponadto ustalono, że Skarżący nie doznał represji z powodów politycznych w rozumieniu art. 3 tej ustawy. Szef Urzędu podniósł, że działalność skarżącego miała na celu wyrażanie sprzeciwu wobec ówcześnie panującego systemu oraz możliwość podejmowania działań w kierunku przywracania w Polsce niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka. Niemniej działalność określona w art. 2 u.o.d. to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowiek w Polsce, trwająca co najmniej 12 miesięcy. W ocenie Organu, przynależność do Krajowego Związku Młodzieży Wiejskiej "Wici" nie jest wystarczającym dowodem na potwierdzenie prowadzenia zorganizowanej działalności opozycyjnej czy też w ścisłej współpracy z organizacją antykomunistyczną. Organizacja ta nie była bowiem zdelegalizowana w okresie PRL. Również z oświadczeń skarżącego nie wynika, aby prowadził działalność opozycyjną w sposób określony w art. 2 u.o.d. na innej płaszczycie czy to udzielając się w środowiskach "Kresowiaków", czy w legalnie działających związkach zawodowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, JS wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący podniósł, że był aktywnym uczestnikiem przemian społeczno – politycznych po 1980 r. W ocenie skarżącego, wskazana przez niego działalność wpisuje się w definicje określone art. 2 i art. 3 u.o.d., wobec czego Szef Urzędu winien uwzględnić wniosek i potwierdzić statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Skarżący podał, że w piśmie z 18 października 2024 r. zawarł szczegółowe wyjaśnienia, które jednak zostały pominięte w toku rozpatrzenia sprawy. Dodatkowo Organ całkowicie zignorował i nie odniósł się do działalności skarżącego w środowisku Kresowiaków. Błędnie również oceniono działalność w ramach Związku Młodzieży Wiejskiej "Wici", które w ocenie skarżącego stanowiły formę biernego przeciwdziałania wpływom ideologii komunizmu w środowisku wiejskim. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga została oddalona w całości, bowiem nie okazała się zasadna. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) – dalej: "p.p.s.a.". Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Zgodnie z art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu ustalenia dokonane w sprawie przez organy są wystarczające i mogą stanowić podstawę do poddania kontroli legalności stanowiska wyrażonego w wydanej decyzji, w tym zastosowanych przepisów prawa – art. 133 § 1 p.p.s.a. Stan faktyczny sprawy został zatem ustalony zgodnie z wymogami stawianymi art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Organy dokonały ustaleń adekwatnych do zakresu i przedmiotu postępowania wyjaśniającego determinowanego przepisami prawa materialnego, bowiem to normy prawa materialnego przesądzają o przedmiocie sprawy i okolicznościach prawnie istotnych. Uwzględniły również specyfikę danej sprawy, która stanowi o stanie faktycznym. Ocena zgromadzonego materiału dokonana została natomiast zgodnie z zasadami swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), a motywy którymi kierowały się organy zostały szczegółowo wyjaśnione w uzasadnieniu decyzji. Przekazane akta sprawy dostatecznie przedstawiają konieczne do zastosowania przepisów prawa materialnego okoliczności faktyczne, nie wymagając tym samym przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego z dodatkowych dokumentów na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Na wstępie wymaga wskazania, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.o., działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Stosownie zaś do art. 3 u.d.o., osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2023 r. poz. 102), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przytoczone wyżej regulacje nie budzą jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych, że nie każda działalność opozycyjna, jak również nie każda represja z powodów politycznych ze strony władz komunistycznych jest przez ustawodawcę uznawana jako podlegająca regulacjom u.d.o., a tym samym uprawniająca do ubiegania się o dodatkowe świadczenia pieniężne. Co nie mniej istotne, powszechne rozumienie represji politycznych jest znacznie szersze niż przyjmowane przez ustawodawcę w art. 3 u.d.o., który to przepis wymienia enumeratywnie okoliczności, jakie muszą zachodzić wobec osoby, by przyznać jej status represjonowanego. Poczucie osobistej krzywdy, doznanej traumy, cierpienia, utrudnień życiowych w tamtym czasie nie zostały uznane przez ustawodawcę za przesłankę umożliwiającą uzyskanie przedmiotowego statusu (zob. wyroki NSA z 20 lutego 2022 r. III OSK 4841/21 i z 19 marca 2025 r. III OSK 3208/23). W ocenie Sądu w pełni zasadnie Organ zaskarżoną decyzją odmówił potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Szef Urzędu zweryfikował bowiem złożony wniosek pod kątem spełnienia wskazanych we wniosku przesłanek przesłanek z art. 2 oraz z urzędu z art. 3 u.d.o. Wydane rozstrzygnięcie uzasadnił zaś w sposób spełniający wymogi stawiane art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. Sąd podziela stanowisko Organu, że skarżący nie przedstawił dowodów, które w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzały, że przez minimum 12 miesięcy prowadził, w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność mająca na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka. Również czynności podjęte w postępowaniu wyjaśniającym nie dostarczyły dowodów na prowadzenie działalności, o której mowa w art. 2 u.d.o., jak również dowodów, aby uznać, że skarżący spełnia przesłanki do uznania go za osobę represjonowaną z powodów politycznych w rozumieniu art. 3 u.d.o. Nadesłane akta administracyjne potwierdzają, że informacji o działalności opozycyjnej skarżącego nie odnaleziono w wyniku kwerendy przeprowadzonej w archiwum IPN, jak również w wyniku sprawdzenia w internetowych bazach danych projektów gromadzących informacje o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Słusznie również wskazano w zaskarżonej decyzji, że przynależność do Krajowego Związku Młodzieży Wiejskiej "Wici" nie jest wystarczającym dowodem na potwierdzenie prowadzenia zorganizowanej działalności opozycyjnej czy też w ścisłej współpracy z organizacją antykomunistyczną. Upowszechnianie idei demokracji parlamentarnej oraz agraryzmu gospodarczego nie mogło zostać uznane, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, wykonywaną w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi oraz zagrożoną odpowiedzialnością karną. Związek ten nie był bowiem zdelegalizowany w okresie PRL, a działalność w nim nie była zagrożona odpowiedzialnością karna. Wskazane przez skarżącego "bierne przeciwdziałanie wpływom ideologii komunizmu w środowisku wiejskim" nie wypełnia zatem hipotezy art. 2 u.d.o., co w konsekwencji wyklucza możliwość uwzględnienia zgłoszonego żądania. Ponadto słusznie uznał Szef Urzędu, że również działalność skarżącego w środowisku kresowiaków nie daje podstaw do wydania decyzji o treści żądanej przez skarżącego. Wybudowanie plenerowej drogi krzyżowej lub zorganizowanie światowego zjazdu i pielgrzymki kresowiaków – jak podał skarżący w piśmie z 18 października 2024 r. – w 1998 r., nie stanowi działalności wskazanej w art. 2 u.d.o. Wymaga podkreślenia, że rolą organu orzekającego o przyznaniu (bądź nie) statusu działacza opozycji lub osoby represjonowanej jest przeprowadzenie postępowania i dokonanie oceny zgromadzonych dowodów według reguł określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego, a następnie wydanie decyzji zawierającej szczegółowe uzasadnienie zajętego przez organ stanowiska, zwłaszcza w przypadku decyzji odmawiającej uwzględnienia wniosku. Wobec nieuzyskania dokumentów lub informacji potwierdzających, że skarżąca spełnia przesłanki z art. 2 i art. 3 u.d.o., organ nie miał obowiązku dalszego, bezgranicznego poszukiwania dokumentów, niejako w jej zastępstwie, dowodów mających potwierdzić korzystne dla niej okoliczności. To na stronie postępowania administracyjnego ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. Skoro w niniejszej sprawie skarżący nie przedstawił dowodów na zaistnienie okoliczności wskazanych przez ustawodawcę w art. 2 i art. 3 u.d.o., to prawidłowo Szef Urzędu odmówił potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w drodze decyzji. Z powyższych przyczyn Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji. Powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).