II SA/Rz 160/18

Dnia 27 czerwca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marcin Kamiński po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2018 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. W. od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 30 kwietnia 2018 roku w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy – postanawia – utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. W piśmie z dnia 26 lutego 2018 r., A. W. (skarżąca) zawarła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Swój wniosek uzasadniła tym, że jej emerytura wynosi jedynie 1.069 zł miesięcznie, zaś od lat jest poważnie chora, z czym wiąże się konieczność wydatkowania znacznych kwot na lekarstwa. Skarżąca podała, że mieszka sama w domu o pow. 85 m2, jest właścicielką nieruchomości rolnej o pow. 3,27 ha, budynku gospodarczego, stodoły, garażu na ciągnik i maszyny rolnicze oraz garażu na samochód. Celem uzyskania większej ilości danych potrzebnych do rozpoznania wniosku, Referendarz sądowy wezwał skarżącą do podania informacji odnośnie: - średnich miesięcznych wydatków na wyżywienie, utrzymanie mieszkania i leczenie, - tytułów prawnych do wskazanych przez nią lokalu mieszkalnego i budynku mieszkalnego, - ewentualnych dochodów uzyskiwanych z najmu powyższych nieruchomości oraz związanych z posiadaniem nieruchomości rolnej, - posiadanych pojazdów mechanicznych lub maszyn rolniczych, - osób pozostających ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym i stanu materialnego tych osób. Referendarz sądowy wezwał też skarżącą do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących jej stanu zdrowia i ponoszonych wydatków na leczenie. W odpowiedzi skarżąca poinformowała, że jest właścicielką budynku mieszkalnego w C., z którym nie wiążą się żadne dochody. Wyjaśniając natomiast kwestię lokalu mieszkalnego w Ł., w związku z podaniem go we wniosku jako adres zamieszkania, skarżąca wyjaśniła, że nie jest jego właścicielką, nie ponosi jakichkolwiek wydatków w związku z jego utrzymaniem, mieszkanie to nie przynosi jej jakiegokolwiek dochodu. Skarżąca wyjaśniła również, że dochodu nie przysparza jej także nieruchomość rolna. Skarżąca podała, że posiada trzy stare i zepsute samochody, które nie generują żadnych kosztów. Ponadto skarżąca oświadczyła, że na lekarstwa wydatkuje miesięcznie od 150 do 200 zł, zaś emerytura wystarcza jej wyłącznie na wyżywienie, lekarstwa oraz utrzymanie domu. Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2018 roku Referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Referendarz sądowy stwierdził, że skarżąca nie wykazała, iż prawo pomocy, i to choćby w częściowym zakresie, jest w jej wypadku uzasadnione. Tymczasem w świetle regulacji ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) konieczne jest, aby to podmiot ubiegający się o wsparcie ze środków Skarbu Państwa udowodnił - przez podanie określonych informacji oraz przez przedłożenie stosownych dokumentów - że jego sytuacja jest na tyle trudna, iż wymaga przyznania prawa pomocy. W ocenie Referendarza sądowego, skarżąca nie podjęła dostatecznych starań w celu udowodnienia, że faktycznie uzasadnionym jest w jej wypadku zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Jej odpowiedź na wezwanie o dodatkowe informacje i dokumenty nie była bowiem pełna. Referendarz sądowy wskazał, że w szczególności, skarżąca nie wyjaśniła kwestii tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego w Ł., które wskazała we wniosku jako adres zamieszkania. Podała tylko, że nie jest jego właścicielką, nie ponosi związanych z nim wydatków, nie pokrywa jakichkolwiek kosztów jego utrzymania. Ponadto, skarżąca w odpowiedzi na wezwanie w zakresie wyszczególnienia swoich comiesięcznych wydatków podała tylko te na lekarstwa, a poza tym stwierdziła, że emerytura ledwie wystarcza jej na utrzymanie własne i domu. Referendarz sądowy wskazał również, że skarżąca nie przedłożyła wyciągów ze swoich rachunków bankowych, nie wspominając równocześnie, że takowych nie posiada. Referendarz sądowy stwierdził, że brak odniesienia się przez skarżącą do wszystkich spraw wymienionych w wezwaniu uprawnia do uznania, że nie wykazała ona, iż nie jest w stanie ponieść tak całkowitych, jak i częściowych kosztów postępowania. Odnosząc się do kwestii ustanowienia adwokata Referendarz sądowy stwierdził, że zawodowy pełnomocnik nie jest konieczny na etapie, na którym znajduje się sprawa skarżącej. Jego udziału ustawa procesowa – p.p.s.a. wymaga dopiero w przypadku konieczności sporządzenia niektórych środków zaskarżenia. Sąd zaś z urzędu bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, których dopuściły się rozpoznające sprawę organy, przez co strona ma gwarancję rzetelnego rozpoznania jej sprawy tj. bez względu na podaną przez nią podstawę prawną, podniesione wnioski i zgłoszone zarzuty. Skarżąca w ustawowym terminie wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza. W jego uzasadnieniu podniosła, że pobierana przez nią emerytura wystarcza jedynie na wyżywienie, utrzymanie domu i zakup leków. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt. 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). W myśl zatem art. 246 § 1 pkt. 1 p.p.s.a. jej obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu analiza wniosku skarżącej nie pozwala na przyjęcie, że wykazała ona taką okoliczność, a zatem zaskarżonym postanowieniem Referendarz sądowy w pełni zasadnie odmówił uwzględnienia zgłoszonego żądania. Należy podkreślić, że ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę jej żądania. Pogląd ten jest jednolicie reprezentowany w orzecznictwie (tak m. in. w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 grudnia 2014 r., sygn. akt GZ 146/04, postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04). Tymczasem w niniejszej sprawie nie można przyjąć, że skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy rzetelnie przedstawiła swoją sytuację materialną i osobistą. Słusznie więc Referendarz sądowy nabrał wątpliwości odnośnie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej i wezwał ją o złożenie dodatkowego oświadczenia, oraz stosownych dokumentów. Ponieważ skarżąca jedynie częściowo ustosunkowała się do wezwania, Referendarz sądowy prawidłowo zastosował art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. i uznał, że wątpliwości w zakresie sytuacji materialnej skarżącej nie mogą przemawiać na jej korzyść. Pomimo wezwania skarżąca w dalszym ciągu nie wyjaśniła ile wynoszą jej miesięczne wydatki na wyżywienie, utrzymanie domu w którym mieszka, nie przedłożyła również wyciągu z posiadanych rachunków bankowych (nie złożyła też oświadczenia, że takowych nie posiada), nie przedstawiła również żadnych dokumentów dotyczących jest stanu zdrowia oraz wysokości miesięcznych wydatków na leczenie. Podkreślenia wymaga, że wnioskujący o przyznanie prawa pomocy powinien precyzyjnie i rzetelnie przedstawić swoją sytuację materialną. W sytuacji, gdy przedstawione okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że nie można ocenić sytuacji materialnej strony, co musi skutkować odmową przyznania prawa pomocy, tak jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Mając na względzie powyższe, działając na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. Sąd utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.