II SA/Rz 1600/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2017 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku M. C. i J. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. C. i J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2015 r. nr [....] w przedmiocie zasiłku celowego - postanawia - odmówić zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 grudnia 2016 r. sygn. akt II SA/Rz 1600/15 w zakresie pkt II. Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2016 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie w pkt I umorzył postępowanie w przedmiocie zwolnienia M. C. i J. C. od kosztów sądowych, natomiast w pkt II odmówił ustanowienia na ich rzecz adwokata. Rozstrzygnięcie z pkt I zapadło w związku z ustawowym zwolnieniem skarżących od kosztów sądowych (art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej następnie jako "P.p.s.a.". Natomiast powodem odmowy przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie był brak należytej współpracy wnioskodawców z referendarzem sądowym. Mianowicie, mimo skierowanego do nich wyraźnego wezwania o uzupełnienie podanych we wniosku danych dotyczących ich sytuacji materialnej, nie udzielili na nie pełnej odpowiedzi. Nie wskazali bowiem comiesięcznych wydatków na telefon i Internet, nie przedłożyli wyciągów z ich rachunków bankowych, a przede wszystkim nie wskazali statusu ich córki oraz wysokości osiąganych przez nią dochodów, zasłaniając się w tym ostatnim zakresie odmową ich podania przez wymienioną. M. C. i J. C. złożyli sprzeciw od powyższego postanowienia, który został odrzucony postanowieniem tut. Sądu z dnia 11 stycznia 2017 r. Następnie, postanowieniem z dnia 6 marca 2017 r. Sąd odrzucił wniosek skarżących o przywrócenie terminu do wniesienia wskazanego wyżej sprzeciwu. To ostatnie rozstrzygnięcie skarżący także zaskarżyli składając na nie zażalenie i wnosząc jednocześnie o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2017 r. referendarz sadowy w tut. Sądzie odmówił zmiany swojego wcześniejszego postanowienia tj. z dnia 22 grudnia 2016 r. przyjmując, że nadal nie wiadomo, jaka jest faktyczna sytuacja materialna rodziny wnioskodawców. Nie odpowiedzieli oni bowiem w dalszym ciągu na wszystkie skierowane do nich w wezwaniu pytania. Nie podali więc wysokości wydatków na telefon i Internet oraz utrzymanie ewentualnych pojazdów mechanicznych. Nie nadesłali także wyciągów z rachunków bankowych, a przede wszystkim nie ujawnili statusu córki i jej dochodów. Referendarz sądowy uznał za niewiarygodne oświadczenie wymienionych, że mieszkająca z nimi córka nie wchodzi do wspólnego z nimi gospodarstwa domowego. Podkreślił bowiem, że stoi ono w ewidentnej sprzeczności z oświadczeniem złożonym we wcześniejszym wniosku o prawo pomocy, w którym wnioskodawcy podali, że córka S. C. wraz z jej dwiema córkami (wnuczki skarżących) wchodzi do wspólnego z nimi gospodarstwa domowego. Także w odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie tego pierwszego wniosku składający go nie wskazali, by wymieniona gospodarowała odrębnie, a tylko zaznaczyli, że nie podadzą danych dotyczących jej sytuacji finansowej wobec braku zgody córki w tym zakresie. Po rozpoznaniu sprzeciwu skarżących od tego orzeczenia, postanowieniem z dnia 10 maja 2017 r., tut. Sąd utrzymał je w mocy przychylając się do stwierdzenia referendarza, że oświadczenie o prowadzeniu przez strony odrębnego gospodarstwa domowego z ich córką złożone zostało wyłącznie na potrzeby aktualnego wniosku o prawo pomocy. Sąd uznał za słuszne przyjęcie, że wnioskodawcy nie wykazali, by ich sytuacja uległa zmianie w stosunku do okresu, kiedy wydano poprzednie postanowienie w przedmiocie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 2 czerwca 2017 r. Sąd odrzucił zażalenie M. C. i J. C. na wymienione wyżej postanowienie z dnia 6 marca 2017 r. Na orzeczenie to wymienieni złożyli zażalenie, a następnie wnieśli o ustanowienie adwokata. Podnieśli, że w 2010 r. przeżyli powódź, w wyniku której stracili budynek mieszkalny, wobec którego inspektor nadzoru budowlanego wydał nakaz rozbiórki. Podali, że córka mieszka wprawdzie z nimi, lecz gospodaruje osobno. Poza tym, sprawa dotyczy tylko ich. Wnioskodawca ma 81 lat, jest niewidomy na jedno oko, zaś wnioskodawczyni choruje na serce. Skarżący podkreślili, że posiadają kredyty i leczą się. Jako majątek wykazali dom w budowie oraz nieruchomość rolną o pow. 3,19 ha. Emerytura skarżącego to 1450 zł, zaś emerytura skarżącej wynosi 930 zł. Raty kredytów to łącznie 1100 zł, lekarstwa 100 zł, prąd – 300 zł, gaz 100 zł, podatek – 50 zł, woda – 100 zł. Celem uzyskania pełnego obrazu sytuacji finansowej stron, wezwano ich do podania dodatkowych informacji i przedłożenia dodatkowych dokumentów. Wezwanie dotyczyło więc podania średniej miesięcznej wysokości wydatków na wyżywienie rodziny, z tytułu utrzymania domu, korzystania z Internetu i telefonu oraz związanych z utrzymaniem posiadanych pojazdów mechanicznych. Odnosiło się także do wskazania ewentualnych dochodów związanych z posiadaniem nieruchomości rolnej oraz nadesłania wyciągów z rachunków bankowych wszystkich domowników i wskazania statusu mieszkającej ze skarżącymi córki, jak też jej dochodów. W odpowiedzi M. C. i J. C. podali, że nie posiadają pojazdów mechanicznych i nie korzystają z Internetu. Z nieruchomości rolnej od kwietnia tego roku nie uzyskują dochodów z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Wnioskodawca zgubił wyciągi z rachunków bankowych, lecz postara się je odnaleźć i przedłożyć w Sądzie w ciągu siedmiu dni od daty otrzymania wezwania. Odnośnie do mieszkającej z nimi córki skarżący stwierdzili, że jest ona samotną matką, wychowującą dwie uczęszczające do szkoły córki. Nie posiada żadnego majątku i gospodaruje osobno. Wnioskodawcy podkreślili, że to oni są właścicielami działki, której dotyczy sprawa, a nie córka. Zażądali wyjaśnień w zakresie wzywania o sytuację materialną córki. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Jak już wyżej podano, postanowieniem z dnia 22 grudnia 2016 r. referendarz sądowy w tut. Sądzie umorzył w pkt I postępowanie w zakresie zwolnienia M. C. i J. C. od kosztów sądowych, natomiast w pkt II odmówił ustanowienia na ich rzecz adwokata. Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2017 r. referendarz sadowy w tut. Sądzie odmówił zmiany tego orzeczenia, zaś Sąd utrzymał to ostatnie rozstrzygnięcie w mocy postanowieniem z dnia 10 maja 2017 r. Obecnie M. C. i J. C. już po raz trzeci wystąpili z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, tym razem tylko w zakresie ustanowienia adwokata. Z uwagi na powyższe, ponownie skorzystano w warunkach sprawy z trybu przewidzianego w art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Według niego, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Wedle zaś art. 167a § 1 P.p.s.a., do zarządzeń oraz postanowień referendarza sądowego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zarządzeń przewodniczącego oraz postanowień sądu. Regulacja zawarta w art. 165 P.p.s.a. pozwala więc na modyfikację wydanego uprzednio postanowienia w określonym przedmiocie w przypadku, gdy dojdzie do zmiany okoliczności sprawy warunkujących to rozstrzygnięcie. W niniejszej sprawie chodzi o zmianę danych, które mają wpływ na sposób rozstrzygnięcia wniosku stron o prawo pomocy. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. chodzi więc o sytuację, gdy zmianie ulegają okoliczności odnoszące się do stanu rodzinnego, majątkowego czy dochodów, przy czym tak jak w wypadku składania pierwszego z wniosków, muszą one zostać wykazane przez ubiegających się o wsparcie Państwa. Należy bowiem pamiętać, że instytucja prawa pomocy ma wyjątkowy charakter, stanowiąc odstępstwo od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez jego strony. To zatem zadaniem wnioskodawców jest wykazanie, że spełniają którąś z ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tymczasem w sprawie niniejszej ciągle niejasne pozostają faktyczne możliwości płatnicze stron, które uchylają się po raz kolejny od szczegółowej odpowiedzi na kierowane do nich wezwanie. Skarżący nie podali więc średniej miesięcznej wysokości wydatków na wyżywienie i utrzymanie domu. Wskazali wprawdzie, że nie korzystają z Internetu, lecz nie wspomnieli nic na temat usług telefonicznych. Ujawnili także, że do kwietnia tego roku pobierali środki z ARiMR, których to dochodów nie wykazywali w uprzednich wnioskach. Nadal ponadto nie przedłożyli wyciągów z rachunków bankowych, zasłaniając się wiekiem i chorobami. Przede wszystkim ciągle jednak nie zobrazowali szczegółowej sytuacji materialnej ich córki. Podali tylko, że nie ma ona żadnego majątku i odrębnie gospodaruje. Skarżący zażądali wyjaśnienia, dlaczego zobowiązuje się ich do podania takich danych. Otóż, z treści formularza wniosku o prawo pomocy wynika jednoznacznie, że wymaga on przedstawienia nie tylko danych odnoszących się do samego wnioskodawcy (nawet w sytuacji, gdyby zainicjowana przed Sądem sprawa tylko jego dotyczyła, co ma miejsce w przypadku skarżących), ale także informacji dotyczących wszystkich domowników wspólnie z nim gospodarujących. Wprawdzie M. C. i J. C. podtrzymują twierdzenie, że mieszkająca z nimi córka nie wchodzi do wspólnego z nimi gospodarstwa domowego, jednak oświadczenie to w warunkach sprawy uznano za niewiarygodne z przyczyn wyżej już podanych, a skonkretyzowanych w postanowieniu referendarza z dnia 4 kwietnia 2017 r. Skarżący twierdząc, że ich córka prowadzi odrębne gospodarstwo domowe stale powtarzają, że sprawa sądowa jej nie dotyczy. Jak to już zaznaczono, kwestia ta jednak nie ma dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy znaczenia. We wniosku takim należy bowiem ujawnić dane nie tylko wnioskodawcy, ale także innych osób, które są członkami jednego gospodarstwa domowego. Skoro więc wnioskodawcy nie wykazali, że wystąpiła w ich sytuacji materialnej zmiana uzasadniająca modyfikację postanowienia z dnia 22 grudnia 2016 r. poprzez ustanowienie na ich rzecz adwokata, to brak jest podstaw prawnych do wydania takiego rozstrzygnięcia. Dlatego też orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 165, art. 167a § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.