II SA/Rz 1613/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2015 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku H. K. i Z. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia - postanawia - I. przyznać skarżącym prawo pomocy poprzez zwolnienie ich od kosztów sądowych w połowie pełnej ich wysokości, II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. H. K. i Z. K. wezwani zostali do solidarnego uiszczenia kwoty 200 zł tytułem wpisu od ich skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia w postaci budowy przedłużenia ulicy K. w M. W odpowiedzi nadesłali wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym zaznaczyli, że ubiegają się o zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślili, że są w trudnej sytuacji finansowej, żyją wręcz "na granicy minimum socjalnego". Jedyny ich dochód to ten pochodzący z emerytur w kwotach: 1 821,44 zł oraz 1 572,49 zł. Z uwagi na zły stan zdrowia nie mają już siły pracować w gospodarstwie rolnym (o pow. 1,46 ha), ani też podjąć jakiegoś dodatkowego zatrudnienia. Zdecydowaną większość posiadanych środków finansowych (tzn. 1800 – 2000 zł) przeznaczają na utrzymanie studiującej poza domem córki (tj. na najem mieszkania, pomoce naukowe, wyżywienie, dojazdy na zajęcia, leczenie stomatologiczne). Nie posiadają żadnych oszczędności. Jako wydatki wskazali następujące pozycje: 440 zł ubezpieczenie domu, 840 zł – węgiel, 400 zł – opał, 175 zł – prąd, 152 zł – gaz, 110 zł – woda, 44 zł – telefon, 43 zł – wywóz śmieci, 150 – 200 zł – lekarstwa. Za pieniądze, które pozostaną im po uiszczeniu wydatków na powyższe cele zakupują żywność, odzież i obuwie. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy zważono, co następuje: Żądanie skarżących zasługuje na częściowe uwzględnienie. Obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem mieści się w tzw. częściowym prawie pomocy, jak stanowi art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej następnie "P.p.s.a.". Jako przesłankę przyznania przedmiotowego wsparcia ustawodawca wskazał sytuację niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, iż ciężar wykazania, że wnioskodawca rzeczywiście wymaga dofinansowania ze środków publicznych spoczywa właśnie na nim. Oznacza to, że strona powinna złożyć oświadczenie z pełnymi danymi odnośnie do swojego stanu rodzinnego oraz majątku i dochodów, na podstawie którego dokonywana jest ocena co do jej faktycznych możliwości płatniczych. W tym miejscu należy podnieść, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada jego odpłatności, przy czym przedmiotowe koszty ponoszą osoby, których udział w postępowaniu koszty te spowodował (art. 199 P.p.s.a.). Winny więc one w pierwszej kolejności ograniczyć swoje zwykle ponoszone wydatki do granic niezbędnego minimum tj. do granic tzw. koniecznego utrzymania w rozumieniu powołanego wyżej art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wygospodarowaną w ten sposób kwotę powinny zaś przeznaczyć na sfinansowanie swojego udziału w danym postępowaniu. Skoro bowiem instytucja prawa pomocy ma wyjątkowy charakter, to znaczy, że może znaleźć zastosowanie jedynie do osób znajdujących się w rzeczywiście trudnej sytuacji materialnej. Skierowana jest zatem do pozbawionych jakiegokolwiek dochodu, bądź też dysponujących wprawdzie dochodem, jednak w wysokości, która nie pozwala na zaspokojenie wszystkich podstawowych nawet potrzeb człowieka. W orzecznictwie sądowym do takich osób zlicza się np. osoby bezrobotne, bez prawa do zasiłku, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25.01.2012 r. II FZ 796/2011, publ.: www.nsa.gov.pl). Tymczasem skarżący otrzymują emerytury, mają zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, są w stanie nie tylko utrzymać siebie i dom, ale także studiującą córkę. Ich łączne dochody (3 393 zł) kilkukrotnie przewyższają aktualną wysokość kosztów sądowych (200 zł). Ponadto są właścicielami nieruchomości rolnej, która przy odpowiednim wykorzystaniu może przynosić dochody, a przynajmniej zmniejszyć wydatki na żywność. Biorąc jednakże pod uwagę, że koszt związany z nauką córki pochłania większą część pobieranych przez strony świadczeń oraz fakt, że comiesięcznie wydatkują ok. 200 zł na leczenie, przyznano im prawo pomocy w części obejmującej zwolnienie od połowy kosztów sądowych. Jak wyżej zaznaczono, obowiązkiem każdej strony jest partycypacja w kosztach postępowania w granicach własnych możliwości finansowych. W oparciu o dane przedstawione przez wnioskodawców brak jest podstaw do stwierdzenia, że uiszczenie kwoty 100 zł, bo taki obecnie obowiązek spoczywa na skarżących w związku z przyznanym im częściowym zwolnieniem od kosztów sądowych, mogłoby spowodować zagrożenie dla egzystencji ich i ich córki. O powyższym orzeczono na podstawie art. 258 § 1,§ 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Na marginesie należy podnieść, że w razie uwzględnienia skargi składającemu ją należy się zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw od organu, który wydał kwestionowaną w danym postępowaniu decyzję (art. 200 P.p.s.a.).