II SA/Rz 162/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2009 r. Nr [...] w przedmiocie wyłączenia organu od załatwienia sprawy postanawia I. Zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. J. P. wezwany do uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł. od wniesionej przez siebie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2009 r. Nr [...], w terminie do jego opłacenia, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z uzasadnienia wniosku i zawartego w nim oświadczenia wynika, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną, utrzymując się wyłącznie z pobieranej przez niego renty strukturalnej w wysokości 1012,65 zł. netto. Jest ona w całości przeznaczana na opłaty (gaz – 47,50 zł., energia elektryczna – 100 zł., wywóz śmieci – 36 zł., telefon – 50 zł., podatek od nieruchomości – 36 zł., lekarstwa – 20 zł., opał – 200 zł.) i spłatę kredytu (316,40 zł.), zaś pozostała kwota 206,75 zł. "na życie, odzież, środki czystości, komunikację i inne". W tej sytuacji nie jest w stanie bez uszczerbku w utrzymaniu ponosić kosztów sądowych i pomocy prawnej. Posiadany przez nich majątek obejmuje częściowo zadaszony dom o pow. 100 m² (stan surowy) oraz nieruchomości rolne o łącznej pow. 0,4 ha. Skarżący do wniosku PPF załączył decyzję o przyznaniu renty strukturalnej, wyciąg z rachunku bankowego (z dodatnim saldem na dzień 4 marca 2010 r. w wysokości 691 zł.) i harmonogram spłat kredytu (do lipca 2011 r.) W wyniku rozpatrzenia założonego wniosku uznano go za uzasadniony w części obejmującej koszty sądowe. Równoznaczne jest to z przyznaniem skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, czego przesłanką jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zwolnienie J. P. od kosztów sądowych podyktowane jest przede wszystkim jego nie najlepszą sytuacją finansową i materialną; wg oświadczenia nie posiada ona żadnych wartościowych przedmiotów majątkowych ani zasobów pieniężnych, które mogłyby stanowić źródło ich pokrycia. Bieżące dochody, których jedynym źródłem jest pobierane przez niego świadczenie rentowe, przeznaczane są wg złożonego oświadczenia w całości na zaspokojenie związanych z utrzymaniem potrzeb jego i żony, opłaty oraz spłatę zaciągniętego kredytu. Okoliczności te co do zasady nie budzą wątpliwości. Na obecnym etapie postępowania skarżącego obciąża opłata wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Do najbardziej prawdopodobnych kosztów sądowych które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości należą opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku kwestionowania orzeczenia Sądu I instancji; obydwie także w wysokości po 100 zł. Mimo że koszty te nie są znaczne a ponadto są rozłożone w czasie, ich uiszczenie w kontekście wskazanych przez J. P. okoliczności należy uznać co do zasady za niemożliwe bez powodowania uszczerbku dla koniecznego utrzymania jego i żony. Uznając za zasadne zwolnienie wnioskodawcy od całości związanych ze sprawą kosztów sądowych stwierdzono jednocześnie brak uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia na obecnym etapie postępowania wniosku o ustanowienie adwokata, mimo że jego wstępna analiza mogłaby na to wskazywać. Podyktowane jest to przede wszystkim wyjątkowym charakterem prawa pomocy, które jest finansowane ze środków publicznych i nie powinno być nadużywane. Takie rozumienie wynika chociażby z art. 199 powołanej wyżej ustawy, zgodnie z którym zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zobowiązane są do tego wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04), który to warunek przy zaspokojonych potrzebach mieszkaniowych i stałych miesięcznych dochodach skarżący niewątpliwie spełnia. Nie bez znaczenia jest również to, że wraz z żoną nie ma on na utrzymaniu innych osób, a posiadana nieruchomość rolna umożliwia mu pozyskanie pożytków minimalizujących wydatki na zakup żywności. Także wg poglądu utrwalonego w piśmiennictwie, prawo pomocy w zakresie całkowitym (a więc obejmującym oprócz zwolnienia od kosztów sądowych także ustanowienie fachowego pełnomocnika) powinno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, jak bezrobotni bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia - tak B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593. Skarżący do takich osób się nie zalicza i powinien chociaż w częściowym zakresie partycypować w kosztach postępowania. Dotyczy to zwłaszcza czynności, które z uwagi na charakter sprawy (tj. niewielki stopień jej skomplikowania) i etap postępowania sądowego na jakim się ona znajduje, nie wymagają działania strony przez adwokata lub radcę prawnego; konieczność działania za ich pośrednictwem dotyczy wyłącznie sporządzenia niektórych środków odwoławczych od orzeczeń sądu I instancji (m.in. skargi kasacyjnej), co na obecnym etapie postępowania nie zachodzi. Nie kwestionując doświadczania przez skarżącego trudności finansowych - w tym także potencjalnie związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru - należy zwrócić jego uwagę, że nie uprawnia go to do żądania przyznania mu całkowitego prawa pomocy i to niezależnie od tego, że w takim zakresie zostało mu ono przyznane w innych toczących się przed WSA w Rzeszowie sprawach z jego skarg (II SA/Rz 639/08 i II SA/Rz 895/09). Skarżący przed kosztami postępowania sądowego absolutnie nie może statuować pierwszeństwa dla wszystkich swoich normalnie ponoszonych wydatków, które powinien ograniczyć do niezbędnego minimum. W szczególności Skarb Państwa nie może chociażby ponosić ujemnych konsekwencji związanych ze spłatą zaciągniętego przez niego kredytu. Sam fakt jego udzielenia skarżącemu dowodzi jego zdolności kredytowej, zabezpieczającej spłatę zobowiązania. To, że jego sytuacja finansowa nie jest aż tak bardzo zła i potencjalnie pozwala mu ma wygospodarowanie pewnych środków, pośrednio można wywieść także z tego, że dużo większych nakładów niż na koszty sądowe i ustanowienie pełnomocnika z wyboru wymagała inwestycja w postaci budowy domu, mimo że nie została ona jeszcze zakończona. Podkreślenia w związku z tym wymaga, że skarżący w celu uprawdopodobnienia wniosku w żaden sposób nawet nie wyjaśnił, skąd miał na to fundusze. W tej sytuacji, odmiennie niż w przypadku kosztów sądowych, odmowa ustanowienia zastępcy prawnego w żaden sposób nie ogranicza prawa skarżącego do sądu. Sąd z urzędu bierze przy tym pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, z mocy przepisów prawa ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutków zaniedbań, co dodatkowo zabezpiecza prawa skarżącego jako strony postępowania. Z tych przyczyn, wobec braku spełnienia przez J. P. przesłanki przemawiającej za pozytywnym załatwieniem jego wniosku w pełnym objętym nim zakresie, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.