II SA/Rz 1626/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Paweł Zaborniak /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie uznania, że kwoty świadczeń z funduszu alimentacyjnego są nienależnie pobranymi i zobowiązania do ich zwrotu -skargę oddala- Przedmiotem skargi R.B. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, dalej "Kolegium", z dnia [...] września 2016 r. nr [...], wydana w przedmiocie uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...], [...] Naczelnik Wydziału Świadczeń Rodzinnych i Społecznych - działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...]: uznał że kwoty świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłacane w okresie od 1 lutego 2016 r. do 31 marca 2016 r. zgodnie z decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] w wysokości 597,27 zł wraz z naliczonymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie są świadczeniami nienależnie pobranymi przez R.B.; zobowiązał R.B. do zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 597, 27 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty w terminie uprawomocnienia się decyzji. W odwołaniu od opisanej wyżej decyzji R.B. wyjaśnił, że wobec bezskuteczności egzekucji należnych mu alimentów prowadzonej przeciwko A.B. zwrócił się o wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego i otrzymywał kwotę 500 zł miesięcznie. W międzyczasie ramach egzekucji komorniczej zostały wyegzekwowane środki pieniężne od A.B., które zostały przekazane odwołującemu bezpośrednio przez komornika z informacją, że zostają zaliczone na poczet zaległych alimentów. Ta okoliczność nie może w jego ocenie skutkować uznaniem pobranych przez niego świadczeń alimentacyjnych za nienależnie pobrane. Po rozpatrzeniu odwołania Kolegium zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 2016 r. Organ podzielił ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną dokonaną przez organ I instancji. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz.U. z 2016 r. poz. 169 ze zm., dalej "ustawa") za nienależnie pobrane świadczenia uznaje się świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Zgodnie z dyspozycją art. 28. ust. 1 ustawy w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia, 3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia, 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia - po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. Po myśli art. 28 ust. 2 ustawy w przypadku gdy w okresie wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej nie zostaną zaspokojone, po zaprzestaniu wypłaty świadczenia organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności: 1) należności wierzyciela alimentacyjnego - do wysokości zasądzonych miesięcznie świadczeń, 2) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, 3) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia, 4) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia, 5) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia - po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. Z kolei w myśl art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego o zmianach, o których mowa powyżej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń, a w konsekwencji koniecznością ich zwrotu. Mając na uwadze brzmienie przytocznych wyzej regulacji organ I instancji zobligowany był do uwzględnienia faktu, że skarżący w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego otrzymał także od komornika alimenty w okresie od 1 lutego 2016 r. do 31 marca 2016 r. w kwocie 597, 27 zł. Pobierajac świadczenie z funduszu alimenacyjnego i równocześnie otrzymując wyegzekwowane przez komornika alimenty skarżący znalazł się w sytuacji, którą należy zakwalifikować jako naruszenie kolejnosci zapokojenia przez dłużnika alimentacyjnego określonej w art. 28 ustawy. Mając na uwadze brzmienie tej regulacji należy uznać, że nie miało znaczenia to za jaki okres strona skarżąca chce zaliczyć otrzymane alimenty i to czy zostaną zaliczone w poczet długu alimentacyjnego czy też jako bieżące alimenty z aktualnego okresu czy miesiąca. W skardze do Woejwódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie R.B. wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji zarzucił zaskarżonej decyzji - naruszenie przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 6, art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. poz. 23, dalej "k.p.a.") polegające na niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, m.in. zwrócenia się do Kancelarii Komorniczej o wyjaśnienie sytuacji, zwłaszcza faktu udzielenia informacji, że przekazane środki finansowe stanowiły zaległe raty alimentacyjne, oraz braku pouczenia o poinformowaniu o tym fakcie organu wypłacającego świadczenie alimentacyjne, - naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 23 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. "a" i "d" oraz art. 19 ust. 1 oraz art. 26, art 27 ust. 9 i art. 28 ust. 1 ustawy poprzez przyjęcie, że skarżący pobrał, jako nienależne świadczenie alimentacyjne środki za okres od 1 lutego 2015 r., do 31 marca 2015 r., a także, że nie wywiązał się z obowiązku zgłoszenia organowi wypłacającemu świadczenie nowych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, podczas gdy skarżący otrzymał środki finansowe bezpośrednio od komornika wraz z informacją, że są to zaległe raty alimentów, które skarżącemu zostały zasądzone i nie informowano go, że przekazane środki powinien we własnym zakresie zwrócić na rzecz organu wypłacającego świadczenia, a także poprzez pominięcie, że to na organie prowadzącym postępowanie egzekucyjne ciążył obowiązek poinformowania o uzyskanych w drodze egzekucji środkach finansowych i przekazania ich na poczet zwrotu należności dłużnika z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego do właściwego organu zgodnie z ustaloną w ustawie kolejnością. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga jako niezasadna została przez Sąd oddalona. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1660). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718; zwana dalej w skrócie p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Przedmiotem swej skargi R.B. uczynił decyzję SKO o uznaniu wypłaconych kwot świadczeń alimentacyjnych za nienależnie pobrane. Wydane w jego sprawie decyzje administracyjne zostały oparte m.in. na art. 2 pkt 7 ustawy. Wskazany przepis zawiera obowiązującą na gruncie ustawy definicję świadczenia z funduszu alimentacyjnego nienależnie pobranego przez osobę uprawnioną do świadczeń z funduszu. Za takie świadczenie ustawodawca uznaje w szczególności świadczenie wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów (art. 2 pkt 7 lit. d ustawy). Natomiast w myśl art. 28 ustawy, w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej do ich całkowitego zaspokojenia, 3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia, 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia - po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 K.p.c., a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 tej ustawy. Z powyższych przepisów wynika, że w aktualnym staniem prawnym właściwy organ zobligowany jest uznać świadczenie z funduszu za nienależne w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, jeżeli osoba uprawniona poza świadczeniem z funduszu otrzyma od komornika zaległe lub bieżące alimenty. Środki uzyskane od dłużnika w pierwszej kolejności winny być przekazywane na poczet jego zobowiązania z tytułu wypłaconych zastępczo przez gminę świadczeń z funduszu, lub zaliczek alimentacyjnych, a dopiero w dalszej kolejności z tytułu należności wierzyciela. W innej sytuacji, organ ma pełne podstawy do uznania, że uprawniony uzyskał świadczenie niezgodnie z kolejnością zaspokajania należności dłużnika alimentacyjnego, określoną jednoznacznie w art. 28 ust. 1 ustawy. Mając na względzie powyższe regulacje, Sąd na podstawie przesłanych akt administracyjnych ustalił, że skarżący w okresie od 1 października 2015 r. do 30 września 2016 r. na podstawie decyzji Prezydenta [...] otrzymywał świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości miesięcznej 500 zł. Jednocześnie, co nie jest kwestionowane, R.B. w dniu 29 lutego 2016 r. oraz 21 marca 2016 r. otrzymał od komornika łącznie kwotę 597,27 zł. Oznacza to, że skarżący otrzymał świadczenie alimentacyjne zarówno z funduszu alimentacyjnego oraz od komornika. Wypłacone przez komornika świadczenia nie zostały przeznaczone zgodnie z kolejnością wynikającą z art. 28 ust. 1 ustawy, bowiem nie zostały przeznaczone na pokrycie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Należy przyznać rację SKO, iż dla oceny świadczenia jako nienależnie pobranego nie miało znaczenia to, do jakiego okresu czasu skarżący zaliczył otrzymane od komornika alimenty. Dla normatywnej definicji świadczenia nienależnie pobranego nie ma bowiem znaczenia czy przekazane przez komornika uprawnionemu pieniądze zostaną zaliczone w poczet długu alimentacyjnego, czy też jako bieżące alimenty z aktualnego okresu czy miesiąca. NSA w wyroku z dnia 13 października 2016 r. sygn. I OSK 445/15 (opubl. w CBOSA), słusznie stwierdza, iż dla uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane z funduszu alimentacyjnego bez znaczenia pozostaje okres, za jaki strona otrzymała alimenty. Istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego, otrzymuje również alimenty, bez względu na to, czy są one wypłacane za miesiące bieżące, czy za miesiące poprzednie. Nie można pominąć w tym miejscu, iż skarżący treścią wniosku o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego jak również decyzji o przyznaniu świadczenia, otrzymał informację tym w jakich sytuacjach uzyskane przez niego świadczenia należy uznać za nienależne. Wyjaśniono stronie, że za takie świadczenia kwalifikuje się świadczenia wypłacone niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy. Poza tym, pouczono skarżącego o konsekwencjach pobrania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, w sposób nienależny, czyli niezgodny z art. 28 ustawy. W tych okolicznościach, dla oceny legalności decyzji nakazujących zwrot świadczenia nie miały znaczenia podnoszone przez skarżącego argumenty o braku świadomości uzyskania świadczenia z funduszu w sposób nienależny. Dla Sądu nie ulega wątpliwości, iż na skarżącym w czasie wypłaty świadczeń z funduszu ciążył ustawowy obowiązek powstrzymywania się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego jak również pobierania ich za pośrednictwem komornika sądowego. Obowiązek o jakim mowa wypływa wprost z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy. Dlatego otrzymane od komornika środki wierzyciel alimentacyjny winien był przekazać organowi właściwemu wierzyciela, czyli organowi właściwemu do prowadzenia postępowania o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Resumując dotychczasowe ustalenia należy podkreślić, że kwestia złej czy dobrej wiary uprawnionego dla kwalifikacji świadczenia z funduszu alimentacyjnego jako nienależnie pobranego w aktualnym stanie prawnym nie odgrywa znaczenia. Słusznie zwrócono uwagę w decyzji SKO, iż w obecnym stanie norma art. 2 pkt 7 lit. d ustawy obejmuje swym zakresem sytuację, gdy osoba uprawniona w czasie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymuje od komornika niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy, zaległe lub bieżące alimenty. Wydane w toku instancji decyzje administracyjne są aktami legalnymi, bowiem Sąd nie doszukał się w nich innych niż podniesione w skardze naruszeń prawa procesowego jak i materialnego, mogących decydować o zastosowaniu kompetencji kasacyjnych, na zasadzie art. 134 § 1 p.p.s.a. Z wyżej wyłożonych przyczyn skargę oddalono na podstawie art. 151 p.p.s.a.