II SA/Rz 164/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. L. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie zezwolenia na zajęcie pasa drogowego postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. A. L. wnosząc zażalenie na doręczone jej w odpisie zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł. od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...] zwróciła się o zwolnienie od niego wskazując, że jest osobą bezrobotną, a działalność którą prowadzi "nie przynosi żadnego materialnego profitu". W uzasadnieniu złożonego następnie w wyniku wezwania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, motywując zawarte w nim żądanie zwolnienia od kosztów sądowych także wskazała, że jej działalność nie ma charakteru zarobkowego, a jej celem jest edukacja społeczeństwa. Wg zawartego we wniosku oświadczenia, skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z ojcem i bratem, uzyskujących dochody odpowiednio z tytułu pobieranej emerytury (1200 zł.) i renty socjalnej (525 zł.). Wykazany majątek obejmuje 2 mieszkania o pow. 36 i 56 m². Ponieważ powyższe dane okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji materialno – bytowej wnioskodawczyni, celem potwierdzenia jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych została ona wezwana do złożenia dodatkowego oświadczenia oraz przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych swoich i osób wspólnie gospodarujących. Doręczone jej w dniu 16 czerwca 2010 r. wezwanie z zakreślonym 7-dniowym terminem do jego wykonania i wskazanym rygorem rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w formularzu PPF pozostało jednak bez odpowiedzi (ostatnim dniem tego terminu był 23 czerwca 2010 r.). W związku z powyższym stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (obejmują one opłaty sądowe: wpis i opłatę kancelaryjną oraz zwrot wydatków) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), określanej dalej jako P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, wykazanie spełnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy obciąża osobę wnioskującą, a kryterium ekonomiczne bazujące na osiąganych dochodach i sytuacji materialnej jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów; w związku tym bez wpływu na merytoryczne rozpoznanie wniosku pozostał argument skarżącej o edukacyjnym charakterze planowanego przez nią przedsięwzięcia, tj. pikiety, na potrzeby zorganizowania której zwróciła się ona o wydanie stosownego zezwolenia na zajęcie pasa drogowego. Zwrócenia uwagi wymaga także to, że sam fakt pozostawania bez pracy nie stanowi samoistnej przesłanki do uwzględnienia wniosku, gdyż osoby bezrobotne nie zostały z mocy prawa zwolnione od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Istotna jest bowiem sytuacja majątkowa i finansowa wszystkich osób pozostających z osobą składającą wniosek we wspólnym gospodarstwie domowym, a nie tylko jej samej. Ocena żądania A. L. oparta wyłącznie na w/w danych w żaden sposób nie uprawdopodabniała nawet, że spełnia ona kryterium o jakim mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Z treści udzielonych informacji przede wszystkim w żaden sposób nie wynikało, czy – a jeżeli tak – to w jakim zakresie potrzeba poniesienia przez wnioskodawczynię związanych ze sprawą kosztów sądowych rzutowałaby na ewentualny brak możliwości zaspokojenia przez nią i domowników podstawowych potrzeb życiowych i z jakim uszczerbkiem dla ich koniecznego utrzymania by się to wiązało. W związku z tym wezwano skarżącą do: a) dokładnego wskazania, czyją własność stanowią wymienione przez nią we wniosku PPF mieszkania zlokalizowane w L., b) wyjaśnienia, czy mieszkania te są wykorzystywane wyłącznie na osobiste potrzeby jej i osób wspólnie gospodarujących, czy też podlegają udostępnieniu osobom trzecim np. poprzez wynajem (jeżeli tak, należało ujawnić uzyskiwane z tego korzyści), c) wskazania kwot netto świadczeń emerytalno – rentowych pobieranych przez ojca i brata z wyjaśnieniem, czy są to jedyne źródła dochodów, d) wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych przez nią i osoby wspólnie gospodarujące na zakup żywności, utrzymanie mieszkań (odrębnie dla każdego z nich) oraz inne cele, jeżeli w istotny sposób wpływają na obciążenie domowego budżetu, e) wskazania jak długo i z jakich przyczyn pozostaje bez pracy, f) wskazania posiadanych przez nią i osoby wspólnie gospodarujące pojazdów mechanicznych, g) wyjaśnienia, czy ona lub osoby wspólnie gospodarujące korzystają ze wsparcia pomocy społecznej, h) przedłożenia wyciągów z posiadanych przez nią i osoby wspólnie gospodarujące rachunków bankowych za okres od 1 marca 2010 r. do dnia wykonania wezwania. Wykonanie tego wezwania przez A. L. pozwoliłoby w sposób nie budzący wątpliwości ocenić jej wniosek i w przypadku stwierdzenia jego zasadności, zwolnić ją od kosztów sądowych (w całości, lub w części). Brak odniesienia się przez nią do wezwania nie pozwala na dokonanie rzetelnej oceny jej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych. Podaje to również w wątpliwość wiarygodność już udzielonych przez nią informacji sugerując, że mogły zostać one przedstawione wybiórczo celem uwiarygodnienia wniosku i uzyskania korzystnego dla siebie orzeczenia zwalniającego ją w sprawie objętej skargą od kosztów sądowych. Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, o czym stanowi art. 199 powołanej wyżej ustawy; wynikający z tego przepisu obowiązek dotyczy każdej osoby posiadającej jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. Odzwierciedleniem tej zasady jest wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, co wynika ze źródeł jego finansowania (ze środków publicznych). Powoduje to, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być one interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 wskazanej ustawy. Skarżąca składając wniosek o przyznanie prawa pomocy musiała się liczyć z określonym stopniem ingerencji w sferę swojej prywatności, a decydując się na niewykonanie skierowanego do niej wezwania powinna przewidywać niekorzystne jego załatwienie. Niewykazanie zatem przez nią przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem skutkuje brakiem podstaw do jego pozytywnego załatwienia. W związku z powyższym, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.