II SA/Rz 164/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. L. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi jej i A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2012 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy terenu postanawia przyznać wnioskodawczyni prawo pomocy obejmujące zwolnienie od związanych ze sprawą kosztów sądowych. M. L. wezwana wraz z mężem A. L. (współskarżącym) do solidarnego uiszczenia wpisu w wysokości 500 zł. od wniesionej przez nich skargi,w terminie do jego opłacenia wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na przeznaczonym do tego formularzu PPF wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku i zawartego w nim oświadczenia wynika, że wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem i 4 dzieci w wieku 5 – 13 lat (najmłodsze dziecko ma orzeczoną niepełnosprawność i wymaga rehabilitacji). Podstawowym źródłem utrzymania rodziny jest prowadzona przez męża wnioskodawczyni 1-osobowa działalność gospodarcza ze średnim miesięcznym dochodem za 2012 r. w wysokości 2193 zł., którego uzupełnienie stanowią pobierane przez skarżącą świadczenia rodzinne w wysokości 584 zł. Wnioskodawczyni wraz z rodziną zamieszkuje w domu o pow. 126 m², spłacając przy tym kredyt zaciągnięty na jego budowę (rata w wysokości 347 zł. miesięcznie). Jako posiadany majątek została wykazana także nieruchomość rolna o pow. 1,41 ha (uprawiana na własne potrzeby) oraz samochód dostawczy Renoult Traffic z 2005 r. Mając na uwadze powyższe informacje stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej związane jest z wykazaniem przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Rozpoznając w oparciu o powyższe kryterium wniosek M. L. uznano go za uzasadniony i mający oparcie w przedstawionych przez nią okolicznościach. W sposób nie nasuwający na obecnym etapie postępowania zastrzeżeń potwierdzają one, że bez zagrożenia dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych swoich i rodziny, nie jest ona w stanie opłacić wymaganego od skargi wpisu (stanowi to warunek jej merytorycznego rozpoznania przez Sąd), a także pozostałych kosztów sądowych mogących wystąpić w sprawie w przyszłości (najbardziej prawdopodobne to opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji – w niniejszej sprawie odpowiednio 100 i 250 zł.). Podyktowane jest to przede wszystkim wysokością uzyskiwanych dochodów, które jakkolwiek same w sobie nie są symboliczne (łącznie 2777 zł. miesięcznie), to już w odniesieniu do kosztów utrzymania 6-osobowej rodziny zyskują zupełnie inny wymiar (kształtując się na poziomie tzw. minimum socjalnego) i z pewnością nie mogą być uznane za wygórowane, a tym bardziej pozwalające na bezproblemowe poczynienie niezbędnych oszczędności. Mimo posiadania nieruchomości rolnej i uzyskiwanych z niej pożytków które bez wątpienia w pewnym zakresie minimalizują koszty bieżącego utrzymania, wydatki związane z zakupem żywności, opłatami za tzw. media, zakupem odzieży, obuwia, leczeniem i edukacją dzieci stanowią na tyle istotne obciążenie domowego budżetu, że wszystkie dodatkowe wydatki skutkują zapewne częstym dylematem, którym z nim dać faktyczne pierwszeństwo. Mimo braku wskazania przez skarżącą średniej wysokości kwot przeznaczanych w ciągu miesiąca na w/w potrzeby, ich ponoszenie i skala nie może budzić wątpliwości. Rodzinę wnioskodawczyni obciąża do tego spłata zaciągniętego na budowę domu kredytu; w tym zakresie należy zauważyć, że chociaż spłacie zobowiązań cywilnoprawnych co do zasady nie jest przyznawane pierwszeństwo względem kosztów sądowych (kosztów postępowania), to w analizowanym przypadku jest to bezpośrednio związane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb bytowych rodziny i nie może stanowić argumentu przeciw przyznaniu wnioskowanego prawa pomocy. W sytuacji zatem, gdy wnioskodawczyni wraz z mężem nie posiada również żadnych oszczędności i nie dysponuje składnikami majątkowymi przynoszącymi dochód lub które mogłyby być spieniężone z przeznaczeniem na opłacenie kosztów sądowych, uzasadnia to przyznanie jej zwolnienia od nich w całości (odmienne uznanie pozbawiłoby ją prawa do sądowej kontroli zaskarżonej decyzji. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącej, że inicjowanie przez nią w krótkim okresie czasu wielu postępowań sądowych (sprawy o sygn. II SA/Rz 1127/12, II SO/Rz 13/12 i II SO/Rz 2/13, w których zwolniono ja od kosztów sądowych) może w przyszłości skutkować wymogiem ponoszenia przez nią związanych z nimi kosztów (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2009 r. I OZ 304/09); zasadą jest bowiem ponoszenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego przez stronę, a przerzucenie tych kosztów na społeczeństwo jest możliwe tylko w szczególnie uzasadnionych okolicznościach. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.