II SA/Rz 165/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Grzegorz Panek /spr./, Sędzia WSA Jacek Boratyn, Sędzia WSA Piotr Popek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 maja 2022 r. sprawy ze skargi G.Ł. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] grudnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry oddala skargę. G. Ł. (dalej: skarżący), prowadzący działalność gospodarczą pod firmą G. Ł. "[...]", poddał kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 7 grudnia 2021 r. nr 1801-IOA.4246.158.2021. Utrzymano nią w mocy decyzję Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu z dnia 16 sierpnia 2021 r. nr 408000-COP.4246.274.2021.APW, którą nałożono na niego karę pieniężną w kwocie 12.000 zł z tytułu urządzania w lokalu "[...]" w R. przy ul. [...] gier na automacie o nazwie Hot Spot nr [...], poza kasynem gier. Z zaskarżonych decyzji wynikało, że dnia 12 grudnia 2016 r. w należącym do skarżącego lokalu przeprowadzono kontrolę, podczas której ujawniono dwa urządzenia do gier, w tym wymienione wyżej, które było podłączone do prądu i uruchomione. Urządzenie to należało do spółki B. sp. z o.o., a umowa najmu powierzchni lokalu (3m2) zawarta z nią przez skarżącego została zabezpieczona przez funkcjonariuszy podczas wcześniejszej kontroli w tym lokalu. Urządzenie poddano oględzinom, przeprowadzono na nim eksperyment celem ustalenia zasad działania, a następnie zatrzymano wraz z zestawem 2 kluczy do automatu oraz zgromadzoną w nim gotówką. Ustalono, że jest to urządzenie elektryczne lub elektromechaniczne, umożliwia uzyskanie wygranych punktowych, które można zsumować z punktami otrzymanymi za dokonaną wpłatę pieniężną, wygrane punkty umożliwiały rozegranie kolejnej gry, przebieg gier miał charakter losowy, uzyskiwane wyniki gier były nieprzewidywalne i niezależne od woli ani zręczności grającego, przyjmowało środki w postaci banknotów, wyposażone było w akceptor banknotów i wyrzutnik monet. Urządzenie nie dokonywało automatycznej wypłaty środków, dokonywała tego obsługa lokalu. Wypełniało zatem definicję automatu do gier określoną w art. 2 ust. 3, 4 i 5 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (dalej: "u.g.h."). Działalność w zakresie gier na automatach mogła być prowadzona tylko na podstawie udzielonej koncesji wyłącznie w kasynie gry (art. 6 i art. 23a u.g.h.), której skarżący nie posiadał. W ww. umowie najmu skarżący zobowiązał się do dostarczenia energii elektrycznej, utrzymywania porządku, zapewnienia bezpieczeństwa, informowania najemcy o nieprawidłowościach w działaniu urządzenia, a także postępowania zgodnie z udzielonymi wskazówkami w razie kontroli organów władzy publicznej oraz niedopuszczania do gier osób niepełnoletnich. Czynsz ustalono na 300 zł netto miesięcznie, w przeliczeniu na 1m2 znacznie powyżej średniej kwoty wynajmu powierzchni lokalowych. Ponadto skarżący był na zlecenie ww. spółki serwisantem tego urządzenia. Automat poddano również ocenie biegłego (Dział Laboratorium Celno-Skarbowe Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu), którego wnioski były tożsame do prezentowanych wyżej. Naruszenie powyższych wymagań podlegało karze określonej w przepisach art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 marca 2017 r., a kara wynosiła 12.000 zł od automatu. Skarżący poprzez zakres zaangażowania i obowiązków odnośnie do ww. automatu wyczerpał znamiona "urządzającego gry na automacie poza kasynem gry". Był podmiotem współurządzającym gry z właścicielem automatu. Odnośnie do zagadnienia braku notyfikacji u.g.h. Komisji Europejskiej zgodnie z wymaganiami dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego, wskazano że nowelizacja ustawy o grach hazardowych z dnia 12 czerwca 2015 r., obejmująca m.in. zmianę art. 6 i 14 u.g.h., została poddana procedurze notyfikacji. Ponadto, brak notyfikacji nie sprawia, że przepis techniczny traci swoją moc prawną w polskim porządku prawnym. Powołano się przy tym m.in. na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 marca 2015 r. sygn. P 4/14, uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2016 r. sygn. II GPS 1/16, wyrok Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 13 października 2016 r. w sprawie C-303/15. W odwołaniu skarżący zarzucił błędne ustalenie, że był podmiotem urządzającym gry w rozumieniu przepisów u.g.h. i wadliwe nałożenie na niego kary pieniężnej. Podniósł, że czynności osoby wynajmującej lokal oraz świadczącej usługi serwisowe nie wyczerpują przesłanek określonych w art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. Karę nałożono ponadto na podmiot niebędący zobowiązanym do uzyskania zezwolenia na prowadzenie kasyna gry, ponieważ jako osoba fizyczna prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą nie mógł takowej uzyskać. Zarzucił również odwołujący, że ustalenia faktyczne oparto na protokole z kontroli przeprowadzanej przez funkcjonariuszy niemających wiedzy specjalistycznej ani wykształcenia technicznego umożliwiającej dokonanie oceny charakteru gier, a ponadto nie zidentyfikowali i nie ujawnili rodzaju oprogramowania urządzenia, numeru seryjnego dysku twardego, sumy kontrolnej, natomiast powołany w sprawie biegły pozostaje podmiotem zatrudnionym w strukturach organu - Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu, przez co nie mógł być osobą bezstronną. Prowadził w kontrolowanym lokalu działalność gospodarczą, ale nie urządzał w nim gier hazardowych. Nie wykazano, aby obsługiwał to urządzenie, wyjmował z niego pieniądze, a jedyny dochód, jaki czerpał, to czynsz z wynajmu. Urządzanie gier pozostawało domeną spółki B. Opisaną na wstępie decyzją Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając w całości ustalenia faktyczne organu I instancji i ich ocenę prawną, w tym zastosowany stan prawny u.g.h. obowiązujący do dnia 31 marca 2017 r. W ocenie organu odwoławczego ustalenia faktyczne znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym, w szczególności dowodzie z oględzin, eksperymencie i opinii biegłego. W szczególności na podstawie eksperymentu przeprowadzonego w trybie rzeczywistym stwierdzono sposób jego działania. Zatrzymane urządzenie było automatem do gier. Funkcjonariusze byli podmiotami uprawnionymi do przeprowadzenia eksperymentu procesowego z mocy art. 32 ust. 1 pkt 13 ustawy o Służbie Celnej. Ich celem było ustalenie charakteru rozegranych gier, a nie wskazanych w odwołaniu danych o urządzeniu. Skarżący wypełnił przesłanki do uznania go za "urządzającego gry", ponieważ aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier. Dowodzi tego zarówno treść umowy najmu, jak i złożone przez niego zeznania, a także pełniona przez niego funkcja serwisanta urządzenia i dysponenta kluczy do tego urządzenia. Kluczową kwestią do nałożenia kary pieniężnej nie było to, czy gry urządza podmiot uprawniony do uzyskania koncesji lub zezwolenia, ale to, że gry na automatach były urządzane poza kasynem gier. W skardze zarzucono naruszenie art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej oraz art. 189g § 1 k.p.a. poprzez błędną wykładnię i wydanie decyzji utrzymującej decyzję organu I instancji w sytuacji, w której kara pieniężna uległa przedawnieniu z dniem 12 grudnia 2021 r. Termin ten wprawdzie upłynął w czasie przewidzianym do wniesienia skargi do Sądu, ale organ odwoławczy wydał decyzję na 7 dni przed upływem tego terminu, a mógł wyznaczyć nowy termin załatwienia sprawy i po tej dacie umorzyć postępowanie. Wydane w sprawie decyzje powinny zostać uchylone, a postępowanie umorzone. Wniesiono także o orzeczenie o kosztach postępowania. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Zaznaczył organ, że decyzje wydane zostały przed upływem terminu przedawnienia, który upływał dnia 12 grudnia 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem sprawę rozstrzygniętą decyzją ostateczną z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Wyeliminowanie z obrotu prawnego aktu wydanego przez organ administracji następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd administracyjny, że doszło do naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub stwierdzenia nieważności decyzji. Powyższe kryteria zostały określone w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.). Po rozpoznaniu sprawy w wyżej przedstawionych granicach Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Na wstępie należy odnieść się do kwestii przedawnienia, bowiem zarzucony delikt prawa administracyjnego stwierdzony został w dniu 12 grudnia 2016 r., zgodnie zaś z treścią mającego zastosowanie w sprawie art. 189g § 1 k.p.a. administracyjna kara pieniężna nie może zostać nałożona, jeżeli upłynęło pięć lat od dnia naruszenia prawa albo wystąpienia skutków naruszenia prawa. W okolicznościach niniejszej sprawy naruszenie prawa polegające na urządzaniu gier poza kasynem gry zostało stwierdzone, jak już wskazano, w dniu 12 grudnia 2016 r., wobec czego ustawowy, pięcioletni termin do wymierzenia kary z tego tytułu, upływał z dniem 12 grudnia 2021 r. Natomiast zaskarżona decyzja zapadła i została doręczona w dniu 7 grudnia 2021 r., a więc przed terminem przedawnienia. Zupełnie niezrozumiałe są w tym zakresie zarzuty skargi dotyczące zawieszenie biegu terminu przedawnienia i wskazywania, że skutek zawieszenia biegu terminu przedawnienia wiąże się z wniesieniem skargi do sądu administracyjnego z nie z wydaniem decyzji przez organ II instancji. Słuszne jest tutaj stanowisko, że wydanie decyzji przez ten organ nie ma wpływu na bieg terminu przedawnienia. Rzecz jednak w tym, że organ nie powoływał się na zawieszenie biegu terminu przedawnienia a do wydania decyzji i jej doręczenia doszło - jak już była o tym mowa - przed upływem terminu przedawniania. W zakresie merytorycznych podstaw wymierzenia kary, na gruncie niniejszej sprawy nie budzi i nie może budzić wątpliwości to, że urządzenie zainstalowane w lokalu skarżącego, stanowiło automat do gry w rozumieniu przepisów ustawy o grach hazardowych, którego eksploatacja mogła się odbywać wyłącznie w kasynach gry. Do takich wniosków (co do cech automatów) prowadzą bowiem zarówno rezultaty jego badań laboratoryjnych, jak również eksperymentów procesowych. Nie jest też sporne, że skarżący nie legitymował się którymkolwiek z dokumentów legalizujących jego działania (art. 6 i 7 u.g.h.), a jednocześnie nie wykazał, że przed udostępnieniem urządzenia grającym, zadośćuczynił obowiązkowi jego rejestracji, stosownie do art. 23a u.g.h. Nie budzi wątpliwości zasadność zakwalifikowania spornego automatu jako urządzenia do gier w rozumieniu u.g.h. Jak wynika z przeprowadzonych na urządzeniu badań (eksperymentów procesowych oraz badania biegłego Działu Laboratorium Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego), przebieg gier oferowanych na urządzeniu, którego dotyczy przedmiotowa sprawa miał charakter losowy, a uzyskiwane wyniki gier były nieprzewidywalne i niezależne od woli bądź zręczności grającego (losowość bezwzględna). Badany automat były urządzeniem elektronicznymi lub elektromechanicznymi a gry były urządzane na nim w celach komercyjnych (inicjacja gry wymagała zakredytowania, a automaty wstawione były do lokali ogólnie dostępnych), co już samo w sobie spełnia definicję gry na automacie w rozumieniu ustawy o grach hazardowych (art. 2 ust 3 i 4 u.g.h.). Ponadto, jak wykazały badania spornego urządzenia, umożliwiały one uzyskiwanie wygranych pieniężnych lub rzeczowych w postaci punktów (art. 2 ust. 3 i 4 u.g.h.). Zgodnie z art. 2 ust. 3 u.g.h., w brzmieniu obowiązującym w dacie kontroli, grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Wygraną rzeczową w grach na automatach jest również wygrana polegająca na możliwości przedłużania gry bez konieczności wpłaty stawki za udział w grze, a także możliwość rozpoczęcia nowej gry przez wykorzystanie wygranej rzeczowej uzyskanej w poprzedniej grze (art. 2 ust. 4 u.g.h.). Przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe wykazało w sposób niebudzący wątpliwości, że kontrolowane urządzenie umożliwiało prowadzenie gier o wygrane rzeczowe lub pieniężne, w których gra zawierała element losowości. Posiadał zatem wszystkie niezbędne cechy automatu do gier w rozumieniu art. 2 ust. 3 i ust. 4 u.g.h. Sąd nie dopatrzył się także błędów w ustaleniach organów i subsumpcji stwierdzonego przez nie stanu faktycznego pod znamię podmiotowe deliktu administracyjnego z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust 2 pkt 2 u.g.h. Organy w sposób dostateczny wskazały, na podstawie jakich okoliczności faktycznych uznały, że skarżącego należy uznać za podmiot urządzający gry. Sąd podzielił przedstawioną przez organ odwoławczy wykładnię, dotyczącą znaczenia pojęcia urządzającego gry hazardowe. Przedstawione przez DIAS znaczenie tego pojęcia wraz z ustalonymi okolicznościami faktycznymi pozwoliły na postawienie udokumentowanego materiałem dowodowym wniosku, że skarżąca była podmiotem urządzającym gry hazardowe. Należy również zaznaczyć, że w dacie wydania decyzji przez organy stan prawny - jeżeli chodzi o brzmienie przepisów art. 89 u.g.h. był inny aniżeli w dacie stwierdzenia ocenianego deliktu administracyjnego, tj. 12 grudnia 2016 r. W grudniu 2016 r. przepisy art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. stanowiły, że karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry, a kara ta wynosiła 12.000 zł od każdego automatu. Obecnie odpowiedzialność na jego podstawie może ponieść m. in. urządzający gry hazardowe bez koncesji, bez zezwolenia lub bez dokonania wymaganego zgłoszenia (art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h.), a także posiadacz samoistny/zależny lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa, o ile lokal nie jest przedmiotem posiadania zależnego (art. 89 ust. 1 pkt 3 i pkt 4 u.g.h.), zaś kara pieniężna wynosi - w obu wymienionych kategoriach podmiotów - 100.000 zł od każdego automatu. Zmiany całego artykułu 89 u.g.h. dokonano na mocy ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 88; art. 1 pkt 67 noweli). Weszła ona zasadniczo w życie w dniu 1 kwietnia 2017 r., ale nie zawierała przepisów intertemporalnych odnoszących się do problematyki będącej przedmiotem niniejszego postępowania. W takiej sytuacji należało zastosować przepisy dotychczasowe, tj. w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 kwietnia 2017 r., zgodnie z zasadą dalszego stosowania przepisów dotychczasowych, które okazały się dla strony względniejsze (korzystniejsze). Dotychczas kara pieniężna wynosiła bowiem 12.000 zł od każdego automatu, podczas gdy obecnie wynosi 100.000 zł. Takie działanie organu należało ocenić jako prawidłowe. W związku z powyższym organ odwoławczy zasadnie przyjął, że w stosunku do skarżącej należało zastosować art. 89 u.g.h. w brzmieniu obowiązującym w dacie ujawnienia zdarzenia. W roku 2016 przepisy art. 89 u.g.h. nie zawierały wyszczególnienia, tak jak ma miejsce w obecnie obowiązującej wersji tego uregulowania, że karze pieniężnej podlega również posiadacz zależny lub samoistny lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa. Niemniej jednak, brak tej kategorii podmiotowej w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w brzmieniu obowiązującym w dniu 18 października 2016 r. nie stanowił przeszkody do nałożenia kary pieniężnej na posiadacza samoistnego lub zależnego lokalu, jeżeli podmiot ten swoim zachowaniem wypełnił znamiona czynu, polegającego na urządzaniu gier hazardowych. Na gruncie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w brzmieniu obowiązującym w 2016 roku w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że urządzanie gier na automatach obejmuje działania podmiotów zaangażowanych w tego rodzaju procesy, polegające przede wszystkim na organizowaniu i pozyskiwaniu odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowaniu go do danego rodzaju działalności, umożliwieniu dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywaniu automatów w stanie stałej aktywności, poprzez umożliwienie ich sprawnego funkcjonowania, wypłacanie wygranych pieniężnych oraz czynności związane z obsługą urządzeń czy zatrudnieniem odpowiedniego przeszkolonego personelu, ewentualnie jego szkoleniem. Chodzi zatem o aktywny i istotny udział danego podmiotu w procesie urządzania gier na automatach, a dotyczący stworzenia technicznych, ekonomicznych czy organizacyjnych warunków, umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie urządzenia. Należy podkreślić, że dla uznania danego podmiotu za "urządzającego gry hazardowe", wystarczające jest przypisanie temu podmiotowi nawet niewielkiego wycinka z opisanej aktywności, bowiem zakres pojęcia "urządzanie gier" nie jest tożsamy z pojęciem "prowadzenia działalności" gospodarczej, gdyż jest od niego węższy (zob. np. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2016 r. sygn. akt II GSK 2210/16 dostępny w bazie CBOSA). W sytuacji, gdy poszczególne, opisane wyżej warunki, zapewniają odrębne podmioty, można mówić o ich współudziale w procederze nielegalnego urządzania gier na automatach. Na gruncie omawianej regulacji w orzecznictwie przyjęto szeroko możliwość nałożenia kary pieniężnej na więcej niż jeden podmiot w sytuacji, gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach", jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Jak się podkreśla, wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna, jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Nie do pogodzenia bowiem z zasadą skuteczności stanowionego prawa byłaby taka wykładnia przepisów ustawy hazardowej, która w istocie pozostawiałaby bez kontroli i sankcji np. sytuacje tworzenia pozorów urządzania gier na automatach przez jeden podmiot, a więc też jego nominalnej odpowiedzialności, podczas gdy w rzeczywistości gry na automacie urządzane byłyby również na rachunek innego podmiotu jako element wspólnego przedsięwzięcia (por. wyrok NSA z dnia 24 maja 2018 r., sygn. II GSK 191/18, z dnia 20 czerwca 2018 r. sygn. II GSK 517/18, z dnia 9 listopada 2016 r. sygn. II GSK 2736/16). W okolicznościach przedmiotowej sprawy nie budzi wątpliwości Sądu, że aktywność skarżącego faktycznie sprowadzała się do przystąpienia do przedsięwzięcia, we współpracy z innym podmiotem, w ramach którego urządzane były gry na automatach. Poprzez realizację zawartej umowy skarżący zgodził się na wstawienie automatu do lokalu a następnie, poprzez udostępnianie go do gier potencjalnym graczom w ramach działającego lokalu skarżący współdziałał w procesie organizacji gier, dostarczając niezbędny składnik majątkowy dla analizowanego procederu, tj. miejsce, w którym gry na automatach mogły być prowadzone. Nie stwierdzając zatem w kontrolowanej sprawie naruszenia prawa materialnego, jak również przepisów postępowania, które miałyby wpływ na wynik sprawy, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.