II SA/Rz 1659/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1659/16 odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gier - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 30 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1659/16 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, po rozpoznaniu wniosku B. S. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawczyni nie wykazała, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna by konieczne było udzielenie jej wsparcia ze środków publicznych.. Sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia złożyła B. S. zarzucając nienależyte wyjaśnienie jej sytuacji materialnej oraz osobistej w jakiej aktualnie się znajduje. Zawnioskowała o zmianę postanowienia i przyznanie jej wnioskowanej pomocy. Wyjaśniła, że posiadanie Internetu i telefonów w dzisiejszych czasach to rzecz niezbędna i nie jest to żaden "luksus" a ponoszone na ten cel koszty nie są wygórowane. Na koszt utrzymania własnego i domu w znacznej części składają się wydatki związane z zakupem opału – miesięcznie ok. 500 zł. Pozostała kwota 300 zł to koszt utrzymania domu. Wyjaśniła, że przedłożone na wezwanie deklaracje przesyłane były drogą elektroniczną (stąd brak stempla urzędu skarbowego). Wniosek o ustanowienie adwokata wnioskodawczyni umotywowała brakiem znajomości "przepisów skarbowych i procedury". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - określanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a."), sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 - 8 tej ustawy, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia i postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie zaznaczenia wymaga, że w niniejszej sprawie wniosek o udzielenie pomocy prawnej dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Zgodnie z treścią art. 245 § 1, § 2 oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Stanowi o tym art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, że mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Sąd rozpoznający taki wniosek obowiązany jest interpretować ściśle przesłanki zastosowania omawianej instytucji. Z informacji wskazanych we wniosku złożonym na formularzu PPF, z dodatkowego oświadczenia oraz z uzasadnienia sprzeciwu wynika, że wnioskodawczyni wraz z mężem prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Źródłem ich utrzymania jest prowadzona przez wnioskodawczynię działalność gospodarcza (w ostatnim czasie ponosi straty – 2337,39 zł) oraz dochód męża z tytułu umowy o pracę – 1350 zł netto i pobieranej przez niego diety radnego – 800 zł. Są właścicielami domu o powierzchni 200m2 oraz będącego w budowie pawilonu handlowego o wartości – 221 565,90 zł. Comiesięczne wydatki na wyżywienie jej i męża wynoszą 800 zł, zaś na utrzymanie domu przeznacza 800 zł (z czego 500 zł to koszt zakupu opału). Wydatki na telefon i Internet to kwota 135 zł. Nadto na majątek wnioskodawczyni i jej męża składają się cztery samochody osobowe (z 1993 r., z 1995 r., z 2004 r. i z 2007 r.), przy czym dwa z nich są użytkowane i opłacane przez syna i ojca wnioskodawczyni. Przedłożone wyciągi z rachunków bankowych strony i jej małżonka wskazują salda końcowe w październiku i listopadzie 2016 r. wynoszące 2 275,39 zł oraz 3 903,34 zł. Wspólne zeznanie podatkowe skarżącej i jej męża za 2015 r. wskazuje na dochody wynoszące 31 918,54 zł oraz 14 802,66 zł. Z kolei deklaracje na podatek od towarów i usług za sierpień, wrzesień i październik 2016 r. podają następujące podstawy opodatkowania: 46 131 zł, 42 634 zł oraz 37 421 zł. Po dokonaniu analizy zawartych w aktach sprawy informacji, Sąd uznał, że nie potwierdzają one spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a sama wnioskodawczyni nie wykazała w sposób przekonywujący, że spełnia wymogi pozwalające na skorzystanie ze zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W ocenie Sądu referendarz sądowy prawidłowo uznał, że strona nie wykazała by jej sytuacja materialna była na tyle trudna by wymagała wsparcia ze środków publicznych i przerzucenia na ogół społeczeństwa obowiązku ponoszenia przez nią kosztów sądowych. Przedstawiona sytuacja majątkowa B. S. nie pozwala stwierdzić, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Najbardziej podstawowe potrzeby tj. potrzeba zaspokojenia głodu, uzyskania lekarstw czy też potrzeba mieszkania są na bieżąco są zaspokajane. Nie bez znaczenia także pozostaje struktura wymienionych przez skarżącą wydatków, z których z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (kosztami postępowania) mogłyby korzystać jedynie te związane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych. Nie można przy tym nie zauważyć, że skarżąca wskazując na trudną sytuację ekonomiczną nie wykazała, w jakim zakresie cierpi niedostatek i jakie jej niezbędne potrzeby życiowe pozostałyby niezaspokojone w wyniku opłacenia kosztów sądowych czy wynagrodzenia adwokata. Nie sposób pominąć także, że na sytuację majątkową strony składają się nie tylko uzyskiwane dochody lecz także i posiadany przez nią majątek. W wypadku wnioskodawczyni i jej męża jest to dom oraz będący w trakcie budowy pawilon handlowy (strona nie wyjaśniła przy tym z jakich źródeł finansuje ww. inwestycję) oraz samochody osobowe. Z pewnością B. S. nie jest osobą ubogą i nieporadną. W toku postępowania w wyznaczonych terminach stosowała się do wezwań Sądu. Referendarz sądowy w wydanym postanowieniu słusznie zwrócił uwagę, że udział fachowego pełnomocnika, na obecnym etapie postępowania nie jest konieczny, gdyż Sąd rozpoznając sprawę z urzędu bierze pod uwagę wszelkie wady postępowania administracyjnego poprzedzającego sądowe postępowanie. Wnioskodawczyni nie wykazała, że jej sytuacja jest wyjątkowa i uzasadnia ustanowienie profesjonalnej pomocy prawnej. Strona wstępująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy (zarówno w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jak i ustanowienia fachowego pełnomocnika) jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym względzie zasadami słuszności. Bada jedynie stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy przedstawiona przez stronę sytuacja majątkowa, dawała referendarzowi sądowemu podstawę do odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stanowisko zawarte w orzeczeniu referendarza sądowego z dnia 30 grudnia 2016 r. Sąd w pełni podziela. Z tych względów na mocy art. 260 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.