II SA/Rz 1665/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 lutego 2022 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala - Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: "Kolegium"), decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735, dalej: "K.p.a.") i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020r. poz. 111 ze zm., dalej: " u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania M.S. (dalej: "Skarżąca") od decyzji Burmistrza Miasta [...] (dalej: "Burmistrz") z dnia [...] czerwca 2021 r., znak: [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdzono, że Burmistrz odmówił Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Organ podał, że do wniosku dołączone zostało orzeczenie z dnia 2 lipca 2018 r., stwierdzające znaczny stopień niepełnosprawności u męża Skarżącej, która datuje się od 30 kwietnia 2015 r., natomiast niepełnosprawność istnieje od 64-roku życia. Przedłożono także kopię decyzji o przyznaniu emerytury z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 maja 1997 r. z której wynika, że Skarżąca ma przyznaną emeryturę od 1 kwietnia 1997 r. W tym stanie sprawy Burmistrz stwierdził, że występują negatywne przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Nadto brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, które Skarżąca zakończyła w 2015 roku, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. W odwołaniu Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1b oraz art. 15 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o orzeczenie co do istoty sprawy. Kolegium odwołania nie uwzględniło i wskazało, że Burmistrz niezasadnie oparł odmowę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na przesłance negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., bowiem osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Ponadto nieprawidłowo zastosował przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. W odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Kolegium wskazało, że przepis ten należy wykładać w taki sposób, że wprawdzie wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Wymaganie aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej stawia stronę w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane świadczenie w miejsce już otrzymywanego. Wskazując następnie na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 wskazało, że art. 17 ust.1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Stosując więc właściwy sposób wykładni należy przyjąć, iż przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia - jako zgodny z Konstytucją - winien znaleźć zastosowanie. Natomiast w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Kolegium stwierdziło jednak, że zachodzi negatywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wynika z akt sprawy, wymagający opieki pozostaje w związku małżeńskim ze Skarżącą, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wobec kategorycznego brzmienia przepisu art. 17 ust.5 pkt 2 lit. a u.ś.r., odmienna interpretacja jest nieuprawniona. Kolegium podzieliło także stanowisko Burmistrza, że nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 u.ś.r., to jest rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Rezygnacja z zatrudnienia powinna być wynikiem wyłącznie konieczności podjęcia się opieki nad osobą niepełnosprawną. W sprawie wnioskodawczyni przeszła na emeryturę z dniem 1 kwietnia 1997r., a jej ostatnie zatrudnienie zakończyło się w 2015 r., wobec czego brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia), a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. W skardze pełnomocnik Skarżącej zarzucił: 1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, tj. art. 17 ust. 4 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez Skarżącą oraz fakt długotrwałego pozostawania bez zatrudnienia stanowi o braku wystąpienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia o koniecznością sprawowania opieki, 2. błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stanowiącym o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz współmałżonka. Na tych podstawach sformułowano wnioski o uchylenie decyzji obu instancji i zasądzenie kosztów, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi powołano poglądy orzecznictwa dotyczące art. 17 ust. 4 u.ś.r. podkreślając, że celem tej regulacji jest udzielenie przez Państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne jest więc rekompensatą dla osób rezygnujących z zatrudnienia. W odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wskazano, że małżonek należy do kręgu osób, na których ciąży powinność o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego łączy się prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zastosowane zaś literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. prowadziłoby do sytuacji, w której pomimo istnienia w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji członka rodziny - żony niepełnosprawnego, która chce i potrafi się opiekować niepełnosprawnym mężem, zostałby tej opieki pozbawiony. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest nieuzasadniona. I. Stan sprawy jest następujący. Wnioskiem z daty [...], 20 stycznia 2021 r. Skarżąca reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad mężem. Do wniosku załączono m.in. orzeczenie z dnia 2 lipca 2018 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności męża, która istnieje od 30 kwietnia 2015 r.; z orzeczenia wynika również, że niepełnosprawny wymaga stałej opieki osoby drugiej. Po przeprowadzeniu w dniu 12 lutego 2021 r. wywiadu środowiskowego i przedłożeniu na wezwanie organu dodatkowych dokumentów dotyczących m.in. pobieranego przez Skarżącą świadczenia emerytalnego, Burmistrz zawiadomieniem z dnia 3 marca 2021 r. poinformował pełnomocnika Skarżącej w trybie art. 10 § 1 K.p.a. o przysługujących uprawnieniach. Następnie, decyzją z dnia [...] marca 2021 r. odmówił Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując na art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz datę powstania inwalidztwa u męża Skarżącej oraz na negatywną przesłankę, o jakiej mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Na skutek odwołania pełnomocnika Skarżącej, Kolegium decyzją z dnia [...] maja 2021 r. uchyliło zaskarżone rozstrzygnięcie i sprawę przekazało organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Kolegium powołało szereg orzeczeń sądów administracyjnych dotyczących wyroku Trybunał Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 i wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. konkludując, że wnioskodawczyni spełnia wszystkie przesłanki do uzyskania świadczenia, a brak orzeczenia merytorycznego wynika tylko z konieczności ugruntowania w organie I instancji obowiązującej praktyki orzeczniczej. Procedując ponownie Burmistrz decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. po raz wtóry odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem, ponieważ Skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, co w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia. Po rozpoznaniu odwołania pełnomocnika Skarżącej Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję; rozstrzygnięcie to stanowi przedmiot skargi. II. Na podstawie zweryfikowanych danych w rejestrze PESEL (k.11 akt adm.) Sąd ustalił, że niepełnosprawny mąż Skarżącej, który wymagał opieki, zmarł w dniu 10 kwietnia 2021 r. Śmierć osoby wymagającej opieki została niezauważona przez Kolegium, które decyzją z dnia [...] maja 2021 r. uwzględniło odwołanie wyrażając pogląd, że "wnioskodawczyni spełnia wszystkie przesłanki do uzyskania świadczenia, a brak orzeczenia merytorycznego wynika tylko z konieczności ugruntowania w organie I instancji obowiązującej praktyki orzeczniczej". Procedując ponownie organy obu instancji również pominęły fakt śmierci osoby wymagającej opieki. W tym stanie sprawy Sąd stwierdza, że rozważania organów poczynione po dniu 10 kwietnia 2021 r., z wyłączeniem argumentacji dotyczącej negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przewidzianej przepisem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., są całkowicie zbędne i pozostają bez znaczenia dla rozstrzygnięcia. Jest tak dlatego, ponieważ Skarżąca mogła ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem od daty złożenia wniosku do dnia jego śmierci, tj. 10 kwietnia 2021 r. Tymczasem z akt w sposób jednoznaczny wynika, że w okresie tym Skarżąca pobierała emeryturę, co stanowi przeszkodę w uzyskaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o jakiej mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Hipotetycznie, wystąpienie do organu emerytalno-rentowego z wnioskiem o zawieszenie prawa do emerytury mogłoby odnieść skutek jedynie na przyszłość (od daty decyzji wstrzymującej świadczenie emerytalne). W aktach brak jest dowodu, aby decyzja wstrzymująca wypłatę emerytury Skarżącej została wydana oraz, że zdarzenie to miało miejsce jeszcze przed śmiercią osoby wymagającej opieki (męża). Wobec tego istnienie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. skargę czyni niezasadną. Z tych przyczyn Sąd orzekł, jak w wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329).