II SA/Rz 167/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. S. o ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] grudnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy obejmującego ustanowienie radcy prawnego. W skardze na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] grudnia 2011 r. Nr [...] S. S. zwrócił się o całkowite zwolnienie od koszów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika do prowadzenia sprawy argumentując to jej skomplikowanym charakterem i brakiem środków na wynajęcie prawnika z wyboru. Złożony następnie przez skarżącego w wyniku wezwania urzędowy formularz PPF mający zastosowanie do przyznawania prawa pomocy osobom fizycznym w postępowaniu sądowoadministracyjnym opiewał na zwolnienie od kosztów i ustanowienie radcy prawnego. Jako jego uzasadnienie wskazał on trudną sytuację materialną i zdrowotną. Uzyskiwane dochody których jedynym źródłem jest renta w wysokości 1904 zł. brutto (1600 zł. netto) przeznacza na opłaty za mieszkanie i media (odpowiednio ok. 300 i 400 zł./m-c), zakup leków (ok. 200 zł./m-c) oraz spłatę pożyczki (200 zł./m-c). Zamieszkuje samotnie w mieszkaniu spółdzielczym. Innych wartościowych składników majątkowych nie posiada. Ponieważ powyższe informacje okazały się niewystarczające dla dokonania wiarygodnej oceny sytuacji materialno – bytowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, został on wezwany do: a) wykazania wszystkich posiadanych przez siebie pojazdów mechanicznych oraz średnich miesięcznych kosztów ich utrzymania i eksploatacji, b) udzielenia informacji o korzystaniu ze wsparcia pomocy społecznej, c) wskazania dokładnej wysokości pobieranej przez siebie renty, d) wskazania powierzchni zajmowanego mieszkania oraz dokładnego wyjaśnienia, co i w jakiej wysokości obejmują wykazane ogólnie w uzasadnieniu wniosku PPF opłaty za mieszkanie oraz media, e) przedłożenia: - wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres od 15 grudnia 2011 r. do dnia wykonania wezwania, - kserokopii rachunków (faktur) ze energię elektryczną, gaz i wodę za ostatni okres rozliczeniowy, - kserokopii dokumentu potwierdzającego długość okresu spłaty i wysokość rat zaciągniętej pożyczki. W wezwaniu został wskazany termin do jego wykonania, tj. 7 dni od otrzymania wezwania oraz rygor na wypadek niewykonania wezwania w postaci rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy - formularzu PPF. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu 8 marca 2012 r. Z odpowiedzi skarżącego z dnia 27 marca 2012 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) wynika, że nie posiada on żadnych pojazdów mechanicznych, zalega z opłatami za mieszkanie (jako powód powstania zadłużenia wskazał "ratowanie żony"), jest po operacji płuca, prowadzona jest wobec niego egzekucja komornicza (okoliczność tę potwierdza załączone pismo ZUS – Inspektorat [...] z dnia 4 listopada 2011 r. kierowane do Komornika sądowego). Wśród załączników znalazł się również wydruk z wyszczególnieniem operacji na rachunku bankowym wnioskodawcy za okres od 15 grudnia 2011 r. do 27 marca 2012 r.; wynikają z niego miesięczne wpływy na jego rachunek z tytułu pobieranej renty w wysokości 1107 zł. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych nie podlega merytorycznemu rozpoznaniu z uwagi na podyktowane przedmiotem sprawy i przysługujące mu z mocy prawa zwolnienie od nich – art. 239 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. /informację o tym przekazano już skarżącemu pismem z dnia 6 marca 2012 r./. W tej sytuacji wniosek o ustanowienie radcy prawnego dotyczy przyznania skarżącemu częściowego prawa pomocy. Celem uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji materialno – bytowej skarżącego, przy jego rozpoznawaniu wzięto pod uwagę pismo skarżącego z dnia 27 marca 2012 r. wraz z załącznikami, które wpłynęły co prawda do Sądu po terminie do ich złożenia, niemniej jednak przed rozpoznaniem wniosku. Niezbędnym warunkiem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 wskazanej ustawy. Mimo że wstępna ocena całokształtu sytuacji materialno – bytowej S. S. mogłaby wskazywać na spełnienie przez niego tej przesłanki, wniosek nie może zostać uwzględniony. Zarówno w przypadku całkowitego jak i częściowego prawa pomocy wykazanie warunkujących go przesłanek obciąża osobę wnioskującą. Znajduje to potwierdzenie m.in. w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r. I FZ 171/09, stosownie do którego to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ponieważ ocena wniosku skarżącego oparta wyłącznie na informacjach zawartych w formularzu PPF nie potwierdziła spełnienia przez niego przytoczonej powyżej przesłanki, skutkowało to wezwaniem go do złożenia w tym zakresie dodatkowego oświadczenia oraz przedłożenia wskazanych dokumentów (lub ich kserokopii). Abstrahując od wykonania wezwania już po upływie wyznaczonego do tego terminu (ostatnim jego dniem był 15 marzec 2012 r., zaś odpowiedź skarżącego pochodzi z 27 marca 2012 r.) należy dodatkowo zauważyć, że zostało ono wykonane tylko w części, bez wyjaśnienia tak istotnych okoliczności, jak ewentualne korzystanie ze wsparcia pomocy społecznej oraz wyjaśnienia, co i w jakiej wysokości obejmują wykazane ogólnie w uzasadnieniu wniosku PPF opłaty za mieszkanie (ok. 300 zł.) oraz media (ok. 400 zł.). Skarżący nie przedłożył również kserokopii rachunków (faktur) za energię elektryczną, gaz i wodę za ostatni okres rozliczeniowy oraz żadnego dokumentu potwierdzającego zaciągnięcie przez niego pożyczki, długość okresu jej spłaty oraz wysokość płaconych rat. Przedłożony wyciąg z rachunku bankowego wyszczególnia co prawda przeprowadzane na nim we wskazanym okresie operacje (wpłaty i wypłaty), jednak nie zawiera wskazania salda końcowego. W zasadniczy sposób wpływa to na brak możliwości dokonania rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej, zwłaszcza że przyjmując faktyczną wysokość pobieranej przez niego renty (po potrąceniach komorniczych) w wysokości wpływów na rachunek bankowy (1107 zł. miesięcznie) należy zauważyć, że wyczerpują ją deklarowane opłaty za mieszkanie i media (300 i 400 zł.), zakup leków oraz spłata pożyczki (po 200 zł.). Nie obejmują one wydatków na zakup żywności które z reguły stanowią ważną pozycję domowego budżetu czy innych doraźnie ponoszonych (np. na zakup odzieży, środków czystości itp.). Skarżący nie wykazał przy tym, z jakiego źródła czerpie na to środki (co najmniej kilkaset złotych miesięcznie). W tej sytuacji brak dostatecznych i wiarygodnych informacji pozwalających w sposób nie budzący wątpliwości ocenić możliwości płatnicze wnioskodawcy skutkuje uznaniem braku podstaw do wyłączenia względem niego obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być one interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 wskazanej ustawy. Wnioskodawca nie wykonując zaś skierowanego do niego wezwania lub wykonując je tylko częściowo musi się liczyć z negatywnym załatwieniem wniosku. Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawcy, że przepisy normujące postępowanie przed sądami administracyjnymi nie przewidują obowiązku działania stron przez fachowych pełnomocników na żadnym jego etapie (wyjątek stanowi jedynie wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia), a sąd orzekający w sprawie bierze z urzędu pod uwagę wszystkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. W zestawieniu z przysługującym skarżącemu ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych, w pełni zabezpiecza to jego prawa w toczącym się postępowaniu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 2 i 3 i art. 246 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.