II SA/Rz 1675/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie NSA Małgorzata Wolska WSA Piotr Godlewski Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2017 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] września 2016 r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] września 2016 r., nr [...] odmawiającą W.S. reprezentowanej przez A. W. przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 3 sierpnia 2016 r. Skarżąca zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2016/2017. Do wniosku dołączyła oświadczenie o tym, że w 2015 r. nie uzyskała żadnego dochodu, uzyskała natomiast kwotę 5.000 zł z tytuł dobrowolnie wypłaconych alimentów. Dołączyła odpis skrócony aktu urodzenia córki W.S., wyrok Sądu Okręgowego z dnia 9 grudnia 2002 r. orzekający jej rozwód ze S. S., wyrok Sądu Rejonowego zasądzający od S. S. alimenty na rzecz małoletniej córki W.S.. Z dołączonych do akt dokumentów wynika, że w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. nie zostały wyegzekwowane żadne kwoty, ze względu na brak mienia do którego można skutecznie skierować egzekucję, w okresie od 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. wyegzekwowano od dłużnika należność w łącznej kwocie 5000 zł., w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 29 sierpnia 2016 r. kwotę 3.180 zł. Na dzień 3 sierpnia 2016 r. zobowiązania dłużnika alimentacyjnego z tytułu należności wierzyciela alimentacyjnego wynosiły 11.363 zł. na dzień 12 sierpnia 2016 r. 8.363 zł. Z oświadczenia dłużnika alimentacyjnego z dnia 14 sierpnia 2016 r. wynika, że w 2015 r. dokonywał wpłat tytułem alimentów na rzecz W.S. bezpośrednio do rąk A. W. w dniach od stycznia do grudnia 2015 r. po 500 zł miesięcznie, w okresie od stycznia do lipca 2016 podobnie, z tym, że alimenty od lipca 2016 r. wpłacał na konto komornika sądowego, zobowiązując się do dalszego systematycznego spłacania. W ocenie organów powyższe okoliczności świadczą o tym, że dłużnik wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego, a w związku z tym brak jest podstaw do ustalenia prawa do świadczenia alimentacyjnego. Podkreślono, że przedstawicielka ustawowa jest zobligowana wyrokiem Sądu Rejonowego do odbierania od ojca dziecka zasądzonych alimentów i nie ma przy tym wyboru z jakiego źródła będzie owe alimenty otrzymywać. W świetle powyższych okoliczności organy stwierdziły brak podstaw do przerzucania tego obowiązku na państwo, zwłaszcza, że w sytuacji pobierania alimentów z dwóch źródeł powstanie nienależne świadczenie, do którego zwrotu Skarżąca będzie zobowiązana. W odwołaniu, a następnie w skardze wniesionej do tutejszego Sądu Skarżąca podnosi, że dłużnik co kilka lat nie płaci alimentów, a jak płaci to czyni to nieregularnie najczęściej gdy otrzymuje informacje o składanych przez nią wnioskach. Wskazuje, że od lipca 2016 r. nie otrzymała od dłużnika alimentów, sam przyznał, że zapłacił je na konto komornika. W zaświadczeniu o bezskuteczności egzekucji wskazano zobowiązania powstałe zarówno w początkowym okresie trwania postępowania egzekucyjnego, środkowym jak i bieżącym. Zaliczenie alimentów niezgodnie z kolejnością, na bieżące należności, wyklucza możliwość ubiegania się o świadczenia alimentacyjne. Podnosi, że nieregularne wywiązywanie się z obowiązków alimentacyjnych przez zobowiązanego zmusiło ją do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Powołując się na treść art. 28 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz.U. z 2016 r., poz. 169; dalej: "ustawa") i wynikającą z niego kolejność zaspokajania należności wskazał, że Skarżącej nie przysługuje prawo ubiegania się o świadczenie alimentacyjne z funduszu alimentacyjnego, ponieważ otrzymuje alimenty, niezależnie od tego za jaki okres są wypłacane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U z 2012 r., poz. 1270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") sądy administracyjne badają, czy kwestionowana decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy albo dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Ponadto badają, czy organ administracji nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością decyzji. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 P.p.s.a sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na podstawie art. 135 P.p.s.a.: sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Dokonując kontroli w zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca naruszają przepisy prawa materialnego i procesowego w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie. Przedmiotem kontroli jest decyzja odmawiająca przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres 2016/2017. Stan faktyczny w sprawie przedstawia się następująco: wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt [...] zasądzono od S. S. na rzecz W.S. alimenty w kwocie 500 zł miesięcznie począwszy od dnia 6 lipca 2009 r., płatne do rąk matki – A. W.. Z informacji o wysokości wyegzekwowanego świadczenia z dnia 15 września 2015 r. wynika, że w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. nie zostały wyegzekwowane żadne kwoty, ze względu na brak mienia do którego można byłoby skierować egzekucję, w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2015 r. wyegzekwowana została łącznie kwota 5.000 zł, od 1 stycznia 2016 r. do 29 sierpnia 2016 r. kwota 3.180 zł. Wpłaty od 26 lutego 2016 r. do 31 maja 2016 r. pochodziły z wpłat bezpośrednich, dokonywanych przez dłużnika na rzecz W.S., od 8 lipca 2016 r. na konto komornika. Z zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji z dnia 12 sierpnia 2016 r. wynika, że egzekucja należności okazała się bezskuteczna, a należności wierzyciela alimentacyjnego wyniosły 8.363,00 zł. Organy zgodnie przyjęły, że skoro uprawniona otrzymuje na bieżąco alimenty od dłużnika alimentacyjnego to brak jest podstaw do przyznania tych alimentów z funduszu alimentacyjnego. Ponadto w odpowiedzi na skargę organ odwoławczy stwierdził, że gdyby zostały przyznane świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz W.S. stanowiłoby to podstawę do uznania wcześniej otrzymanych alimentów za świadczenia nienależnie pobrane, które Skarżąca zobowiązana byłaby zwrócić. Tymczasem Skarżąca wskazuje, że dłużnik alimentacyjny nie płaci alimentów regularnie, dokonuje tego co kilka lat, a zaliczenie ich na poczet bieżących należności przy zaproponowanej przez organy interpretacji wyklucza możliwość ubiegania się o świadczenie alimentacyjne z funduszu alimentacyjnego. W sporze tym rację należy przyznać Skarżącej. Zgodnie z art. 3 ustawy: w przypadku bezskuteczności egzekucji osoba uprawniona może złożyć do organu właściwego wierzyciela wniosek o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego. Do wniosku organu należy dołączyć zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne o bezskuteczności egzekucji zawierające informacje o stanie egzekucji, przyczynach jej bezskuteczności oraz działaniach podejmowanych w celu wyegzekwowania zasądzonych alimentów. Bezskuteczna jest między innymi egzekucja, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Definicja jest jasna. Bezskuteczna jest egzekucja, gdy na dzień złożenia wniosku istnieją jakiekolwiek zaległości alimentacyjne. W niniejszej sprawie w zaświadczeniu o bezskuteczności egzekucji alimentów z dnia 12 sierpnia 2016 r. stwierdzono, że egzekucja należności jest bezskuteczna, a wysokość wierzytelności wynosi 8.363 zł. Z pozostałych dokumentów wynika, że kwota zadłużenia uwzględnia dokonywane przez dłużnika alimentacyjnego wpłaty alimentów. Pierwsze zaświadczenie z dnia 3 sierpnia 2016 r. wskazywało na zaległość w kwocie 11.363 zł, kolejne z dnia 12 sierpnia 2016 r. wskazywało na zadłużenie 8.363 zł i odpowiadało różnicy poprzedniego zadłużenia oraz kwoty kolejno dokonanych wpłat w kwocie 3. 180 zł. Wobec istnienia wierzytelności alimentacyjnej Skarżąca miała prawo ubiegać się w imieniu córki o świadczenie z funduszu alimentacyjnego, a twierdzenie organów o skuteczności egzekucji oparte wyłącznie na bieżących wpłatach, niepokrywających całej kwoty zadłużenia jest sprzeczne z treścią art. 3 ustawy. Odnosząc się do argumentów organu dotyczących powstania nienależnie pobranych świadczeń, Sąd wskazuje, że przedmiotem kontroli jest decyzja o przyznaniu świadczenia alimentacyjnego i jedynie przesłanki wydania tej decyzji były brane pod uwagę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w kontrolowanej decyzji antycypuje zachowanie dłużnika alimentacyjnego przewidując, że będzie płacił on alimenty zgodnie z treścią tytułu wykonawczego po dacie złożenia wniosku o wypłatę świadczeń z funduszu. Te przewidywania idą tak daleko, że SKO stwierdza, że w razie wpłat alimentów przez dłużnika do rąk wierzycielki czy komornika będą one świadczeniami nienależnymi w wypadku pobrania jednocześnie świadczeń z funduszu. SKO wykracza w tym miejscu poza zakres swojego rozstrzygnięcia, a w dodatku nie ma racji. Zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego oznacza świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała niezgodnie z kolejnością, określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Wszelkie wpłaty dokonywane przez dłużnika alimentacyjnego w okresie pobierania świadczenia z funduszu do rąk Komornika czy też wyegzekwowane przez niego w pierwszej kolejności są zaliczane na poczet należności z funduszu alimentacyjnego, leży to w gestii komornika na podstawie art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy. W razie wpłaty alimentów bezpośrednio do rąk wierzycielki ma ona możliwość przekazania otrzymanych kwot komornikowi. SKO wadliwie przyjęło, że w sprawie nie zachodzi bezskuteczność egzekucji na datę złożenia wniosku i de facto uchyliło się od jego rozpoznania przewidując nienależność świadczenia z funduszu. Przesądza to o naruszeniu zarówno powołanych wyżej przepisów prawa materialnego jak i procesowego – art. 7, 77, 80, 107 § 3 K.p.a. poprzez brak koniecznych ustaleń co do zasadności bądź bezzasadności wniosku. Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. Konieczny do rozpoznania zakres sprawy uzasadniał uchylenie decyzji organu pierwszej instancji, co z kolei znajduje uzasadnienie w treści art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ I instancji jeszcze raz rozpozna wniosek uwzględniając zaprezentowaną przez Sąd wykładnię przepisów i sposób postępowania. Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. Konieczny do rozpoznania zakres sprawy uzasadniał uchylenie decyzji organu pierwszej instancji, co z kolei znajduje uzasadnienie w treści art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ I instancji jeszcze raz rozpozna wniosek uwzględniając zaprezentowaną przez Sąd wykładnię przepisów i sposób postępowania.