II SA/Rz 168/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy nałożenia obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie postanawia I. Zwolnić wnioskodawcę od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. M. D. złożonym na formularzu PPF wnioskiem o przyznanie prawa pomocy zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, motywując to trudną sytuacją finansową i znacznymi dysproporcjami między stronami w znajomości prawa, co stawia go w gorszej względem organu pozycji. Wg zawartego w tym wniosku i złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia oraz dołączonych załączników, jedynym źródłem utrzymania jego, bezrobotnej żony i uczącej się córki jest pobierane przez niego wynagrodzenie za pracę w wysokości 1900 zł. brutto (1157 zł. netto), w całości przeznaczane na bieżące wydatki (ich średnia miesięczna wysokość to: uzupełniający zakup produktów żywnościowych – 180 zł., środków czystości – 18 zł., obuwia i odzieży – 68 zł., pomocy szkolnych – 32 zł., dojazdy do szkoły – 86 zł. i pracy – 127 zł., ubezpieczenie KRUS żony – 122 zł., opłaty za telefon – 100 zł., energię elektr. – 143 zł., gaz – 45 zł., zakup opału – 85 zł., wydatki na leczenie - 53 zł., naprawy konserwacyjne domu i zabudowań gospodarskich – 80 zł.). Posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 96 m², grunty leśne o pow. 1,22 ha, gospodarstwo rolne z gruntami o pow. 2,68 ha i zabudowaniami gospodarczymi o pow. 240 m² (produkcja roślinna i zwierzęca na własne potrzeby o szacunkowej wartości 5300 zł./rok i dopłatami do produkcji rolnej w wysokości 4436 zł. - razem 9736 zł., przy rocznych kosztach jego prowadzenia w wysokości 9116 zł.). Wnioskodawca wykazał także posiadanie samochodu osobowego Fiat 126p i ciągnika rolniczego (rok prod. odpowiednio 1998 i 1977 ). Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w kontekście powyższych przesłanek analiza udzielonych przez M. D. informacji wskazuje na częściową zasadność złożonego przez niego wniosku, tj. w części obejmującej koszty sądowe. Przyznanie tego zwolnienia wynika z relatywnie trudnej, a szczegółowo opisanej sytuacji finansowej wnioskodawcy, który z niskich jak na 3-osobową rodzinę dochodów zmuszony jest opłacić wszystkie wydatki związane z jej bieżącym utrzymaniem. Przyjmując za wiarygodne twierdzenie, że co do zasady w skali miesiąca do ich dyspozycji pozostaje kwota 1157 zł., nie budzi wątpliwości, że przy tym poziomie dochodów każdy dodatkowy wydatek nie pozostaje obojętny dla domowego budżetu. W tej sytuacji obciążenie go całością kosztów postępowania związanych z jego udziałem w sprawie (tj. kosztami sądowymi i ustanowienia pełnomocnika z wyboru) bez wątpienia stwarzałoby realne zagrożenie dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego i członków rodziny. Uznając za zasadne zwolnienie M. D. od związanych ze sprawą kosztów sądowych, stwierdzono jednocześnie brak uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia jego wniosku o ustanowienie adwokata, mimo że jego wstępna analiza mogłaby na to wskazywać. Wg utrwalonego w piśmiennictwie poglądu, prawo pomocy w zakresie całkowitym powinno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, jak bezrobotni bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia - tak B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, s. 593. Mimo niekwestionowanych trudności finansowych, wnioskodawca mając zaspokojone potrzeby mieszkaniowe i niewielkie ale stałe comiesięczne dochody nie spełnia tego kryterium, tym bardziej, że w istotnym zakresie koszty wyżywienia rodziny kompensuje pożytkami w naturze uzyskiwanymi z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Niezależnie od tego, wyjątkowy charakter prawa pomocy i jego finansowanie ze środków publicznych, nakazuje w przypadku skarżącego zwrócić uwagę na takie okoliczności jak: - z pierwszeństwa przed kosztami postępowania korzystają wyłącznie wydatki o charakterze koniecznym i to tylko w zakresie służącym zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych; mimo, że w przypadku skarżącego większość przez niego wymienionych spełnia to kryterium, za takie nie mogą być uznane m.in. opłaty za tv cyfrową, koszty napraw konserwacyjnych zabudowań, najem pracowników do pielęgnacji zalesienia. Wszystkie pozostałe (w tym zaspokajające podstawowe potrzeby) także powinny być ograniczone do niezbędnego minimum, celem poczynienia pewnych oszczędności. Ponadto jak wynika z wyciągu z rachunku bankowego wnioskodawcy, w dniu 1 marca 2013 r. wpłynęła na nie kwota 4436 zł. tytułem dopłat rolniczych z ARiMR, które to środki zamiennie mogą być częściowo wykorzystane na ustanowienie pełnomocnika z wyboru, - wątpliwości związane z faktyczną liczbą osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym (a co za tym idzie, także uzyskiwanych przez nich dochodów i posiadanych składników majątkowych), jako rzutujące na rzeczywistą ocenę jego możliwości płatniczych; w aktach sprawy znajdują się potwierdzenia odbioru kierowanej do skarżącego i jego żony korespondencji, odbieranej przez dorosłego domownika – syna S., a wspólne zamieszkiwane osób blisko spokrewnionych stwarza domniemanie prowadzenia przez nie wspólnego gospodarstwa domowego, ze wszystkimi tego konsekwencjami dla osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy, - niespójności wynikające ze złożonego przez skarżącego dodatkowego oświadczenia w zakresie związanym z gospodarstwem rolnym; przy oszacowanych na 9116 zł. rocznych nakładach na jego prowadzenie i dopłatach do produkcji rolnej na kwotę 4436 zł., skarżący nie wykazał z jakiego źródła pokrywa brakującą cześć w wysokości prawie 5 tys. zł. (oszacowanie na zbliżoną kwotę, tj. 5300 zł. wartości uzyskiwanej z gospodarstwa żywności nie oznacza faktycznego uzyskiwania tej kwoty, skoro zgodnie z jego oświadczeniem produkcja żywnościowa przeznaczana jest na potrzeby własne – stanowiąc główne źródło jej pozyskania, a dochody z pracy zarobkowej przeznaczane są na pokrycie innych wydatków pieniężnych). Powyższe okoliczności nie mogą być interpretowane na korzyść wnioskodawcy i uzasadnić przyznania mu prawa pomocy w pełnym żądanym zakresie, a zwolnienie od koszów sądowych jawi się w tej sytuacji jako najbardziej adekwatne do złożonego przez niego oświadczenia (umożliwiając merytoryczne rozpoznanie skargi przez Sąd). Odmowa przyznania skarżącemu adwokata - odmiennie niż w przypadku kosztów sądowych - w żaden sposób nie ograniczy jego prawa do sądu. Obowiązku reprezentacji stron przez fachowych pełnomocników na jakimkolwiek etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie przewidują też normujące go przepisy (z wyjątkiem wymogu sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia). Sąd z urzędu bierze przy tym pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, z mocy przepisów prawa ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutków zaniedbań, co dodatkowo zabezpieczy prawa skarżącego jako strony postępowania. Z podanych przyczyn, wobec niewykazania przez wnioskodawcę przesłanki przemawiającej za pozytywnym załatwieniem wniosku w pełnym objętym nim zakresie, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji postanowienia.