II SA/Rz 170/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Robert Sawuła /spr./ Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 12 października 2007 r. sprawy ze skargi J. i T. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...]. Przedmiotem skargi J. i T. J. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) z [...].01.2007r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego. W sprawie tej decyzją z [...].11.2006r. Nr [...] adresowaną do "T. J." Wójt Gminy orzekł o "odmowie świadczenia w formie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności zakupu podręczników, wnioskowane na M. J.". W lakonicznym uzasadnieniu wskazano, iż powodem odmowy przyznania świadczenia ma być przekroczenie kryterium dochodowego, albowiem z zebranego materiału dowodowego wynika, iż kwota miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie przekracza 351 zł, to zaś ma wyznaczać stan, w którym nie zostały spełnione przesłanki, które uzasadniałyby możliwość udzielenia pomocy w formie stypendium dla uczniów. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołano się na art. 104 ustawy z 14.06.1960r. – kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 98 z 2000r., poz.1071 ze zm., zwany dalej k.p.a.)., art.90 b, 90 c ust.2 pkt 1, 90 d ust.1, ust.2 pkt 2, ust.7, 90 m, 90 n ust.1 ustawy z 7.09.1991r. o systemie oświaty (Dz.U. Nr 256 z 2004r., poz.2572 ze zm., zwana dalej Uso), oraz uchwałę Nr [...] Rady Gminy S. z [...].03.2005r. w sprawie ustalenia regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów. Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli w terminie J. i T. J., rodzice uczennicy M. J.. Odwołujący się wskazali, iż w listopadzie nastąpiło zajęcie ich świadczeń rentowych przez komornika, co powodować ma obniżenie kwoty dochodu na członka rodziny. Wskazując, iż są rodziną osób głuchoniemych J. i T. J. podnoszą, iż nie opłacają na bieżąco rachunków za energię elektryczną, za gaz, a także innych opłat. W rodzinie występują poważne problemy zdrowotne, które nie pozwalają na opłacanie wydatków związanych z kształceniem dzieci. W konkluzji odwołania wniesiono o zrozumienie trudnej i indywidualnej sytuacji rodziny. Organ I instancji nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania we własnym zakresie, szczegółowo relacjonując stan faktyczny sprawy, w szczególności poziom dochodów rodzinie odwołujących się. SKO rozpoznając odwołanie, opisaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, powołując w podstawie prawnej art.138 § 1 pkt 1 oraz art.17 pkt 1 k.p.a. oraz art.90 d, 90 n Uso. Organ odwoławczy przytoczył treść art.90 d ust.1 i 7 Uso w aspekcie powiązania możliwości przyznania stypendium szkolnego dla ucznia z rodziny znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej oraz spełniania kryterium dochodowego ustalanego na podstawie przepisów ustawy z 12.03.2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz.593 ze zm., zwana dalej Ups), a ściślej braku przekroczenia kwoty dochodu ustalonego w art.8 ust.1 pkt 2 Ups. Kryterium to wynosi 351 zł. Akta sprawy zawierają dowody, iż łączny dochód rodziny w okresie miesiąca składania wniosku o przyznanie świadczenia wynosił 2283,31, co w przeliczeniu na osobę dało kwotę 570,83 zł, a kwota ta jest większa niż kryterium dochodowe. SKO wywiodło z powyższego faktu, że brak jest podstaw do wzruszenia zaskarżonej odwołaniem decyzji, albowiem nie zostały spełnione wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie stypendium. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Rzeszowie na powyższą decyzję wnieśli J. J. i T. J. wskazując, że nie ubiegali się o pomoc rzeczową dla dziecka, ale o opłacenie kosztów pobytu córki w internacie w K. Skarga zawiera szczegółowy opis trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej rodziny skarżących. Wskazano w niej, iż po potrąceniu ze świadczeń rentowych przez komornika na osobę w rodzinie zostaje ok. 317 zł, kwota ta nie wystarcza na wszystkie niezbędne wydatki rodziny. Skarżący wnoszą, aby Sąd dokonał oględzin ich sytuacji w miejscu zamieszkania, przyznają iż otrzymują od gminy zwrot kosztów przejazdu dla dzieci do szkoły w Krakowie, ale wywodzą iż pomoc ta jest niewystarczająca. Odpowiadając na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z 5.10.2007r. skarżący wnieśli o odroczenie rozprawy z uwagi na konieczność odebrania dzieci ze szkoły w K., co przypada w piątek, a zatem w dzień wyznaczonej rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W niniejszej sprawie skarga podlega rozpatrzeniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ustawa z dn.30.08.2002r., Dz.U. Nr 153, poz.1270, zwana dalej Ppsa). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Oceniając wniosek skarżących o odroczenie terminu rozprawy Sąd postanowił wniosku tego nie uwzględnić z uwagi na brak obowiązku osobistego stawiennictwa oraz brak przesłanek do odroczenia, ujętych w art.109 Ppsa. W myśl cyt. przepisu rozpraw ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. Zdaniem Sądu konieczność zapewnienia opieki dzieciom wynika ze zwykłych czynności rodziców, co nie stanowi nadzwyczajnego wydarzenia, nadto którykolwiek z rodziców mógłby uczestniczyć w rozprawie a drugi rodzic mógłby zapewnić stosowna opiekę dzieciom. W sprawie możliwym byłoby także ustanowienie pełnomocnika. Te względy oraz nakaz uwzględniania szybkości postępowania (art.7 Ppsa) nakazywały wniosek o odroczenie rozprawy oddalić. Nie będąc związanym zarzutami skargi Sąd doszedł do przekonania, iż zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, zapadły z naruszeniem prawa o postępowaniu administracyjnym, dającym podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji (art.145 § 1 pkt 2 Ppsa). Postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte na wniosek T. J.. Wniosek ten został złożony w formie wypełnienia wzoru urzędowego określonego jako "wniosek o przyznanie świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym". Z nadruku na tym wzorze wynika, iż stanowić ma załącznik Nr 1 do Regulaminu, domyślać się należy, iż chodzi tu o regulamin ustalony przez Radę Gminy uchwałą Nr [...] w sprawie ustalenia regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów. Organ I instancji nie wyjaśnił w podstawie prawnej czy powyższa uchwała podlegała promulgacji, co wywołuje wątpliwość w aspekcie prawidłowości konstruowania podstawy prawnej decyzji. W literaturze wskazuje się, iż art.90f Uos zawiera delegacje dla gminy do wydania aktu prawa miejscowego w rozumieniu Konstytucji RP. Regulamin taki jest więc źródłem prawa powszechnie obowiązującego na terenie danej jednostki samorządu terytorialnego i jako taki podlega publikacji w dzienniku urzędowym województwa (M.Pilich: Ustawa o systemie oświaty, Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, 2006). We wzorze wniosku pkt 5 poświęcony jest wyborowi rodzaju świadczenia, o które ubiega się wnioskodawca, znajduje się w nim sformułowanie "Wnioskuję o przyznanie¹: a) stypendium szkolnego, b) zasiłku szkolnego". Przypis "¹" wyjaśniony jest na dole strony 1 wniosku jako "należy podkreślić właściwe". Sąd stwierdza, że zalegający w aktach administracyjnych organu I instancji wzór wniosku zawiera w pkt 5 podkreślenie ppkt b, co oznacza iż wnioskujący ubiegał się o przyznanie "zasiłku szkolnego". W dacie wydania decyzji przez organ I instancji art.90d ust.1 Uos stanowił, iż uczniowi przysługuje prawo do pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa, budżecie właściwej jednostki samorządu terytorialnego oraz ze środków Funduszu imienia Komisji Edukacji Narodowej. Zgodnie z art.90 c ust.1 Uos pomoc materialna ma charakter socjalny albo motywacyjny, do środków pomocy materialnej o charakterze socjalnym ustawodawca zaliczył stypendium szkolne (art.90 c ust.2 pkt 1 Uos) oraz zasiłek szkolny (art.90 ust.2 pkt 2 Uos). Przesłanki przyznania stypendium szkolnego oraz zasady jego wypłacania określa art.90 d Uos, przesłanki zaś przyznania zasiłku szkolnego unormowane są odrębnie w art.90 e Uos. Nie ulega zatem wątpliwości, że oba rodzaje świadczeń pomocy materialnej są odrębne, a ustawa (Uos) odmiennie traktuje przesłanki do ich przyznania. Jest także bezspornym, że T. J., ojciec ucznia – M. J., wypełniając wniosek ubiegał się o przyznanie zasiłku szkolnego, nie zaś stypendium szkolnego. Wskazówki odnośnie rodzaju świadczenia nie daje także adnotacja w postaci opinii Dyrektora Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w K. Dla Dzieci Niesłyszących, gdzie dyrektor tego ośrodka ograniczył się do popierania prośby o przyznanie "pomocy finansowej". Organ I instancji wydając decyzję orzekł o odmowie przyznania stypendium szkolnego w formie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności zakupu podręczników. Orzekł więc o odmowie przyznania takiego świadczenia, które nie było objęte wnioskiem T. J.. Wyeksponować należy, że na druku wniosku o przyznanie pomocy materialnej nie wypełniono pkt 6 "Pożądana forma świadczenia pomocy materialnej". W realiach sprawy stan taki prowadzi do wniosku, iż Wójt Gminy przedmiotem swego rozstrzygnięcia uczynił sprawę "stypendium szkolnego", nie zaś "zasiłku szkolnego", mimo że tak został sformułowany wniosek. Z akt sprawy nie wynika, aby organ administracji publicznej udzielał stronie niezbędnych wskazówek i wyjaśnień, stosownie do dyrektywy z art.9 k.p.a. np. poprzez wyjaśnienie przesłanek przyznania i różnic między obydwoma rodzajami świadczeń. Wydanie decyzji niezgodnie z przedmiotem sprawy zakreślonej żądaniem wnioskodawcy prowadzi do wniosku, że doszło do rażącego naruszenia prawa, o jakim mowa w art.156 § 1 pkt 2 k.p.a., takiego samego naruszenia prawa dopuścił się organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję organu I instancji dotkniętej wadą kwalifikowaną. Prowadząc ponownie postępowanie organ I instancji wyjaśni przyczyny, dla których wnioskodawca uznaje, iż doszło do zdarzenia losowego, warunkującego przyznanie zasiłku szkolnego i wyda stosowną decyzję w tym zakresie. Powyższe względy legły u podstaw orzeczenia jak w sentencji wyroku. Sąd uznał za zbędne opatrywanie wyroku klauzulą ochrony tymczasowej z art.152 Ppsa wobec treści zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji.