II SA/Rz 1722/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 26 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 sierpnia 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 1722/16 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy - postanawia - utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 7 sierpnia 2018 r. Postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2018 r. referendarz sądowy odmówił S. B. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że zbędnym było zwracanie się o jakiekolwiek dodatkowe informacje i wyjaśnienia w sprawie sytuacji materialnej skarżącego (wnioskodawca podał dochód żony pozostającej tylko z nim we wspólnym gospodarstwie), ponieważ z treści formularza jednoznacznie wynikało, że jest on w stanie ponieść ciężar ewentualnych pełnych kosztów sądowych. Wskazano także, że fakt uzyskiwania bardzo wysokich dochodów i posiadanie znacznego majątku jest wystarczającą podstawą do odmownego załatwienia wniosku. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył S. B. wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018 r., poz. 1302 ze zm. - powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W uzasadnieniu wskazał, że koszty związane z inwestycją przekroczyły kwotę kilkudziesięciu tysięcy złotych. W związku z toczącym się postępowaniem sądowym poniósł znaczną stratę, co skutkuje niemożnością uiszczenia kosztów sądowych zainicjowanych złożoną skargą kasacyjną. Zdaniem wnoszącego sprzeciw referendarz dokonał analizy sprawy w sposób wybiórczy. Prawidłowa analiza podanych informacji pozwoliłaby w prawidłowy sposób ocenić realną zdolność do uiszczenia kosztów. Dodatkowo zaznaczono, że skarżący nie został wezwany do przedłożenia jakichkolwiek dokumentów. Wskazano także, że strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy nie ma obowiązku zabezpieczenia środków na poczet ewentualnie prowadzonych postępowań. Także fakt reprezentowania strony przez zawodowego pełnomocnika nie stanowi przesłanki możliwości poniesienia bądź nie kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 - 8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie wniosek o udzielenie pomocy prawnej dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych (art. 245 § 3 P.p.s.a.). W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., obowiązkiem skarżącego było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Co do zasady, to osoba wnioskująca winna już na etapie składania wniosku poczynić starania w celu wykazania, m. in. na podstawie stosownych dokumentów, istnienia przesłanek do przyznania jej prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Stanowi o tym art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, że mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Sąd rozpoznający taki wniosek obowiązany jest interpretować ściśle przesłanki zastosowania omawianej instytucji. Podkreślić również należy, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli strona wykaże, że zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego wyrażone w postanowieniu z 7 sierpnia 2018 r., że sytuacja skarżącego nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Jako składniki majątkowe wskazał dom o wartości 220 000 zł, dwa mieszkania w K. (wartość 240 000 zł oraz 560 000 zł), mieszkanie w W. (wartość 600 000 zł), gospodarstwo rolne w K. (pow. 13,56 ha), działki w S. o wartości 170 000 zł, działki w W. o wartości 273 000 zł, działki w S. o wartości 629 000 zł. Jako przedmioty wartościowe wskazał: samochód osobowy Porsche, trzy samochody osobowe BMW, dwa samochody osobowe Volvo, dwa ciągniki siodłowe MAN, samochód ciężarowy MAN, naczepa Reisch, naczepa LDS, cysterna. Miesięczne dochody wnioskodawcy to kwota 13 238 zł z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, zaś dochody żony to kwota 2 780 zł z tytułu umowy o pracę. Jako zobowiązania wskazał zaciągnięte kredyty, z pozostałymi do spłaty na dzień 30 czerwca 2018 r. kwotami: 1 892 017,62 zł oraz 8 686 206,01 zł. Z kolei pozostałe do spłaty raty leasingowe to kwota 124 434,52 zł. Pozostałe średnie miesięczne wydatki to: 16 626,80 zł (energia elektryczna), 2 693,40 zł (gaz), 4 711,79 zł (woda i wywóz odpadów), 921,67 zł (koszty dzierżawy). Dokonując oceny powyższych informacji wnioskodawca zarówno wypełniając formularz PPF, jak i wnosząc sprzeciw nie podjął próby wyjawienia swojej rzeczywistej sytuacji materialno-bytowej. Co również istotne, we wniesionym sprzeciwie nie przedstawił żadnych informacji, które podważałyby zasadność stanowiska referendarza sądowego. Wręcz przeciwnie z podanych informacji wynika, że wnioskodawca ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, potrzeby żywieniowe, a uzyskiwany comiesięczny dochód nie pozwala na zaliczenie skarżącego do osób ubogich. Raz jeszcze wypada podkreślić, że to na osobie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek przedłożenia stosownych dokumentów dla wykazania przesłanek uzasadniających pozytywne rozpoznanie wniosku. Sąd zwraca także uwagę, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych, z uwagi na to, że stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienia NSA z 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12 i z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Przedstawione powyżej okoliczności dawały referendarzowi sądowemu podstawę do odmowy przyznania wnioskodawcy prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wyciągnięcie przez referendarza wniosku co do możliwości sfinansowania przez skarżącego kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, w której aktualnie wpis sądowy od skargi kasacyjnej wynosi 250 zł, nie budzi wątpliwości. Wykazywana wartość majątku, fakt prowadzenia tylko z żoną wspólnego gospodarstwa domowego (brak innych osób na utrzymaniu), dysponowanie stałym dochodem, zaspokojone potrzeby mieszkania i wyżywienia, nie pozwalają uznać, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stanowisko zawarte w orzeczeniu referendarza sądowego z dnia 7 sierpnia 2018 r. Sąd w pełni podziela. Z tych względów, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.