II SA/Rz 173/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący - Sędzia WSA Magdalena Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2016 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu JW od postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 marca 2016 r. sygn. akt II SA/Rz 173/16 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi JW na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [.] z dnia [.] grudnia 2015 r. nr [.] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego - p o s t a n a w i a - utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Skarżąca JW zgłosiła żądanie przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wyjaśniła, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie uzyskuje od nikogo żadnego wsparcia i musi korzystać z pomocy społecznej. Nie posiada majątku, a jej "majątkiem dorobkowym" dysponuje osoba trzecia - MZ. LW, z którym mieszka, jest dla niej osobą trzecią. Posiada zadłużenie alimentacyjne na rzecz córki w kwocie ok. 20 000 zł. Jest także zobowiązana do płacenia alimentów na rzecz byłego męża LW w kwocie 200 zł oraz przekazywania mu co miesiąc kwoty 250 zł na pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, zgodnie z zawartą z nim umową. Potrzebuje pomocy adwokata w sprawie, gdyż wobec mataczenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [.] nie będzie w stanie poradzić sobie samodzielnie. Postanowieniem z dnia 10 marca 2016 r. referendarz sądowy w punkcie I umorzył postępowanie w sprawie zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych z uwagi na dyspozycję art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) dalej: "Ppsa", a w punkcie II odmówił ustanowienia adwokata z powodu niewykazania przesłanek określonych w art. 246 § 1 Ppsa. Wiarygodność złożonego oświadczenia budziła w ocenie referendarza wątpliwość, w szczególności w zakresie odnoszącym się do relacji z LW, który, jak wynika z informacji składanych do innych akt spraw sądowych inicjowanych przez skarżącą (przeszło dwadzieścia, w których ubiegała się o prawo pomocy w zakresie całkowitym), towarzyszy jej podczas wizyt m.in. w organach pomocy społecznej. Nie jest zatem dla niej osobą trzecią, która prowadziłaby odrębne gospodarstwo domowe. Ponadto jest ona bierna zawodowo od 1999 r., a nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, które wskazywałoby na trudności w podjęciu zatrudnienia. Nie uregulowała ponadto swych spraw majątkowych z byłym mężem MZ. Podkreślono przy tym, że prawo pomocy ma wspierać osoby, które z przyczyn obiektywnych, nie zaś przez siebie zawinionych, nie są w stanie zapewnić sobie rzeczywistej ochrony swych praw na drodze sądowej. Nie wykazując zaś starań w kierunku poprawy swojego poziomu życia nie można w ocenie referendarza sądowego zaliczyć skarżącej do kręgu takich podmiotów. W sprzeciwie od powyższego orzeczenia JW zarzuciła, że odmowa przyznania jej prawa pomocy to "rozgrywki" i "manipulacje" referendarza sądowego "bazującego na jej nieznajomości prawa administracyjnego". Podkreśliła, że jej miesięczny dochód wynosi 317 zł, a od 1995 r. LW udziela jej schronienia, ponieważ nie posiada własnego mieszkania i nie miałaby gdzie mieszkać. Prowadzi jednak odrębne gospodarstwo domowe. Na tej podstawie domaga się zmiany punktu II zaskarżonego postanowienia poprzez ustanowienie dla niej adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 Ppsa, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Skarżąca ubiegała się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (art. 245 § 2 Ppsa). W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa jej obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z uwagi na przedmiot sprawy z zakresu pomocy społecznej z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) Ppsa korzysta ona z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych i dlatego rozpoznanie wniosku w tym zakresie było zbędne w rozumieniu art. 249a Ppsa. Postępowanie podlegało zatem umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Jeżeli chodzi natomiast o kwestie ustanowienia adwokata to zasadnie referendarz sądowy przyjął, że skarżąca nie wykazała przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa. Pomimo oświadczania o braku środków finansowych i konieczności korzystania z pomocy społecznej, co Sądowi wiadome jest z urzędu także z innych inicjowanych przez nią postępowań sądowych, nie podejmuje ona starań w podjęciu zatrudnienia, a nie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy. Pozbawia się zatem, nie wykorzystując własnych możliwości, zdobycia środków finansowych na poprawę sytuacji materialnej i zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, w tym także pokrycia chociażby części koniecznych wydatków związanych z inicjowanym postępowaniem sądowym. Skoro w sprawach z zakresu pomocy społecznej strona korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych i dzięki temu ma zapewnione prawo do sądu i możliwość dochodzenia (ochrony) swoich praw, ponieważ skardze można nadać prawidłowy bieg, a pomimo tego uznaje potrzebę reprezentowania swoich interesów przed Sądem, który z urzędu bada legalność zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze, przez adwokata, to powinna wykazać konieczność potraktowania takich wydatków za konieczne i niemożność ich wygospodarowania we własnym zakresie przy wykorzystaniu wszystkich jej możliwości, w tym także poprzez dochodzenie części majątku dorobkowego z poprzedniego związku małżeńskiego, czego w dalszym ciągu nie czyni. Jest to tym bardzie istotne, że skarżąca jest inicjatorką wielu postępowań przed tut. Sądem i jak dotychczas nie wykazała, aby podjęła osobiste starania w celu poprawy swej sytuacji bytowej. Sam fakt braku dostatecznych środków, a nawet korzystanie z pomocy społecznej, nie są wystarczającymi powodami mogącymi "z automatu" prowadzić do uwzględnienia wniosku, jeżeli strona nie wykazuje, że w jakikolwiek sposób stara się poprawić tę sytuację, jeżeli ma obiektywnie taką możliwość. Słusznie referendarz sądowy podał też w wątpliwość wiarygodność oświadczenia o samodzielnym prowadzeniu przez nią gospodarstwa domowego, skoro skarżąca załatwia swoje sprawy przy pomocy i uczestnictwie LW, mieszkając z nim i nie ponosząc kosztów swego pobytu w tym mieszkaniu. Tenże nie egzekwuje zaś rzekomych wierzytelności alimentacyjnych i z tytułu udostępniania jej mieszkania pomimo, że stan taki trwa od wielu lat. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy także w zakresie ustanowienia adwokata. Nie wykazano bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 Ppsa, orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.