II SA/Rz 174/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur – Selwa Sędziowie WSA Maria Mikolik /spr./ WSA Piotr Godlewski Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi U. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 17 listopada 2023 r. nr SKO.405.ŚR.2446.1223.2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza [...] z dnia 20 października 2023 r. nr 34/XX/ZR-O/2023. Przedmiotem skargi U.J. (dalej: "Skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: "SKO", "Kolegium" lub "organ odwoławczy") z dnia 17 listopada 2023 r. nr SKO.405.ŚR.2446.1223.2023 utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza R. (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji") z dnia 16 października 2023 r. nr GOPS.ŚR.520.1468.2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami do zasiłku, wydana w następującym stanie. Wnioskiem z 30 sierpnia 2023 r. skarżąca zwróciła się do Burmistrza o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania oraz z tytułu samotnego wychowywania dziecka, na dziecko: K.J. W wyniku rozpoznania tego wniosku, Burmistrz, ww. decyzją z dnia 16 października 2023 r., działając na podstawie m.in. art. 1, art. 2 pkt 1, art. 3, art. 4, art. 5, art. 6, art. 8, art. 20 ust. 3, art. 23, art. 24, art. 26, art. 32 ust. 1d i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 390; dalej: "u.ś.r.") oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej: "k.p.a."), odmówił przyznania skarżącej prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego w okresie zasiłkowym 2023/2024, z powodu przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego. Organ ustalił, że miesięczny dochód rodziny, na który składa się renta rodzinna syna po zmarłym ojcu, w przeliczeniu na osobę wyniósł 1231,47 zł, podczas gdy kryterium dochodowe uprawniające do przyznania wnioskowanego świadczenia wynosi 674 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że sama wychowuje syna, ponieważ jego ojciec zmarł w 2021 r. Po jego śmierci starała się o przyznanie renty rodzinnej dla syna. Pomimo spełnienia wszystkich formalności, świadczenie to zostało przyznane i wypłacone dopiero w marcu 2022 r., tj. po ośmiu miesiącach od śmierci ojca dziecka. Skarżąca wyjaśniła, że w tym czasie nie pobierała żadnego innego świadczenia, a jedynie korzystała z pomocy bliskich osób. Podniosła, że syn posiada orzeczenie o niepełnosprawności ze względu na chorobę – [...], w związku z czym ponosi różnego rodzaju dodatkowe wydatki, których nie jest w stanie pokryć jedynie z otrzymywanej przez syna renty. W wyniku rozpoznania odwołania, Kolegium, opisaną na wstępie decyzją z dnia 17 listopada 2023 r., działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji, organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie podstawę do obliczenia dochodu stanową dochody rodziny za rok poprzedzający okres zasiłkowy, czyli za rok 2022. W toku postępowania ustalono, że rodzina jest dwuosobowa. W 2022 r. Skarżąca nie uzyskała żadnego dochodu, natomiast syn K.J. otrzymuje rentę rodzinną po zmarłym ojcu przyznaną na okres od 28 lipca 2021 r. do 30 kwietnia 2024 r. i w 2022 r. uzyskał dochód z tego tytułu w wysokości 24 629,29 zł, co wynika z zaświadczenia ZUS zalegającego w aktach oraz z informacji o dochodach zgodnie z PIT-37, z uwzględnieniem wysokości składki społecznej z roku 2022. Renta rodzinna została przyznana w oparciu o decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2022 r. nr [...], w wysokości 1338,34 zł i został wypłacona w marcu 2022 r., a więc była pobierana przez 10 miesięcy w roku 2022. SKO wyjaśniło, że od 1 lipca 2022 r. renty rodzinne dla małoletnich dzieci stanowią ich dochód. Dochód dziecka podlega opodatkowaniu i wykazywany jest w odrębnej deklaracji PIT na imię i nazwisko dziecka. Jeżeli osoba małoletnia, która jest uprawniona do renty rodzinnej, osiągnęła dochód nieprzekraczający 30 tys. zł, to nie zapłaci podatku dochodowego. Organ wskazał, że pomimo zastosowania ulgi od podatku dochodowego bez wątpienia rozliczeniu na zasadach określonych w art. 27 lub art. 30b ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2647 z późn. zm.; dalej: "u.p.d.o.f.") podlegają renty rodzinne wypłacane przez ZUS i KRUS. Kolegium, odwołując się do treści art. 5 ust. 4a u.ś.r., wskazało następnie, że ustalając dochód członka rodziny, osoby uczącej się lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dochód osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Organ podkreślił, że należy skupić się na fakcie osiągnięcia dochodu w roku bazowym i podzielić go na liczbę miesięcy, w których przysługiwał. Dochód nie jest analizowany pod kątem daty wypłaty czy fizycznego posiadania środków finansowych przez członków rodziny. SKO zaznaczyło również, że nie jest znana przyczyna opóźnienia wydania decyzji, o której mowa w odwołaniu. Organ nie może działać w takich przypadkach uznaniowo. Zdaniem SKO nie powinno się stosować art. 5 ust. 4a u.ś.r. w oderwaniu od legalnej definicji zawartej w art. 3 pkt 2a u.ś.r. wskazującej, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie członka rodziny - oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c. Zatem zgodnie z art. 5 ust. 4a u.ś.r. należy podzielić dochód na 10 miesiący zgodnie z liczbą miesięcy, w których przysługiwało w 2022 r. uprawnienie do renty rodzinnej, a następnie wliczyć ją do dochodu rodziny, ponieważ jest ona osiągana do chwili obecnej. Organ wskazał, że dochód K.J. wyniósł w roku bazowym 24 629,28 zł, co podzielone przez 10 miesięcy daje 2462,93 zł, a następnie podzielone przez liczbę osób w rodzinie daję kwotę 1231,47 zł, przekraczającą kryterium dochodowe uprawniające do przyznania wnioskowanego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżąca nie zgodziła się ze sposobem wyliczenia dochodu rodziny. Podniosła, że pomimo złożenia dokumentów o przyznanie synowi renty rodzinnej w sierpniu 2021 r., syn otrzymał to świadczenie dopiero od marca 2022 r. i wówczas otrzymał "wyrównanie" za pozostałe miesiące. Skarżąca podkreśliła, że syn otrzymuje rentę w wysokości 1338,34 zł miesięcznie, zaś uwzględnienie przy wyliczaniu dochodu "wyrównania" za poprzednie miesiące zawyżyło dochód rodziny i doprowadziło do odmowy przyznania świadczenia. Wyjaśniła również, że ze względu na zły stan zdrowia nie może podjąć pracy, a wnioskowany zasiłek stanowi dla niej dużą pomoc finansową. Wraz z synem żyją skromnie i często zmuszona jest korzystać z pomocy finansowej rodziny. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). O uwzględnieniu skargi w niniejszej sprawie zadecydowało naruszenie przez Organy I oraz II instancji przepisów materialnoprawnych, w sposób który miał wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim Organy błędnie ustaliły przeciętny miesięczny dochód rodziny oraz członka rodziny w roku kalendarzowym 2022 – tj. roku poprzedzającym okres zasiłkowy 2023/2024. Zgodnie z art. 5 ust. 1 i ust. 2 u.ś.r., zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty co do zasady 674,00 zł lub też 764,00 zł – w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2 u.ś.r.). Z kolei dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c (art. 3 pkt 2a u.ś.r.). Jak stanowi art. 5 ust. 4a u.ś.r.: w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny, osoby uczącej się lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Powyższy przepis został w sprawie zastosowany z uwagi na fakt, iż dziecku Skarżącej w roku 2022r. zostało przyznane prawo do renty rodzinnej na mocy decyzji ZUS z [...] marca 2022r. nr [...] w wysokości 1338,44 zł na miesiąc w okresie od 1 marca 2022r. Organy przyjęły, że renta wypłacona została w marcu 2022 roku czyli pobierana była przez 10 miesięcy w roku 2022 w łącznej wysokości 24.629,28 zł co wynika z zaświadczenia ZUS zalegającego w aktach oraz z informacji o dochodach zgodnie z PIT 37. Powyższe zdaniem organów powoduje, że przeciętny miesięczny dochód rodziny wynosi 2.462,93 zł (w przeliczeniu na osobę w rodzinie - 1231,47 zł) i w konsekwencji przekracza kryterium dochodowe. Z treści ww. decyzji ZUS z [...] marca 2022r. w sposób bezsporny wynika, że renta rodzinna została przyznana na rzecz K.J. od 28 lipca 2021r. w wysokości miesięcznej – 1250,88 zł. W okresie od 1 marca 2022r. wysokość renty uległa zwiększeniu do kwoty 1338,44 zł. Z pkt IV. decyzji wynika bezspornie, że należność za okres od 28 lica 2021r. do 28 lutego 2022r. wraz z świadczeniem za marzec 2022r. została przekazana tytułem wyrównania w kwocie 9975,88 zł. Z decyzji Organów wynika więc, że do przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny za rok 2022r. została wliczona w całości kwota, jaka w marcu 2022r. została wypłacona Skarżącej tytułem wyrównania za okres od 28 lipca 2021r. do 28 lutego 2022r. Doprowadziło to do zawyżenia przeciętnego miesięcznego dochodu członka rodziny. Mimo bowiem niekwestionowanej miesięcznej wysokości renty rodzinnej, która w roku 2022r. wynosiła najpierw 1250,88 zł a od 1 marca 2022r. – 1338,44 zł Organy przyjęły, że przeciętny miesięczny dochód rodziny wynosi 2462,93 zł. Organy zakładając, że renta rodzinna przysługiwała Stronie przez okres 10 miesięcy w 2022r. podzieliły kwotę uzyskaną w 2022r. przez 10 pomijając fakt, że renta wypłacona Skarżącej w 2022r. była należna łącznie za okres od 28 lipca 2021r. do 31 grudnia 2022r. W marcu 2022r. nastąpił przekaz środków pieniężnych na rzecz Skarżącej, lecz dotyczył on nie tylko renty rodzinnej za marzec 2022r., ale został wypłacony również tytułem wyrównania za okres od 28 lipca 2021r. do 28 lutego 2022r. Zatem kwota jaką przekazano stronie w marcu 2022 r. nie stanowiła rzeczywistego przeciętnego miesięcznego dochodu, lecz kumulację środków za okres od 28 lipca 2021r. do 31 marca 2022r. Zatem przyjęty przez Organy przeciętny miesięczny dochód rodziny nie był realnym miesięcznym dochodem rodziny Skarżącej. Ustalając więc przeciętny miesięczny dochód członka rodziny w roku 2022r. – jako roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy - należało uwzględnić łączny dochód z tytułu renty rodzinnej, należnej za okres od 1 stycznia 2022r. do 31 grudnia 2022r., podzielony przez liczbę 12 miesięcy a następnie podzielony na dwie osoby. Do dochodu uzyskanego w roku 2022r. nie należy wliczać dochodu, jaki został Skarżącej wypłacony tytułem wyrównania za okres od 28 lipca 2021r. do 31 grudnia 2021r. Tylko taki sposób obliczenia dochodu uwzględnienia ustawową definicję dochodu rodziny i członka rodziny, o której mowa w art. 3 pkt 2 i 2a u.ś.r. i prowadzi do ustalenia faktycznego obrazu dochodów rodziny skarżącej, zdecydowanie bliższy ustawowym założeniom definicji dochodu z art. 3 pkt 2a u.ś.r., w postaci przeciętnego miesięcznego dochodu członka rodziny. Pominięcie faktu wypłaty skumulowanych środków rentowych przez ZUS a więc tego, że przysporzenie w marcu 2022 r. było wyłącznie konsekwencją wyrównawczego działania organu rentowego, stanowiło zdaniem Sądu istotne naruszenie przepisów o postępowaniu wyjaśniającym w administracji w postaci art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. Doprowadziło to bowiem do niewłaściwego zastosowania art. 5 ust. 1 i art. 5 ust. 4a u.ś.r., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W istocie syn Skarżącej zaczął uzyskiwać dochód z tytułu renty począwszy od lipca 2021 r., natomiast marzec 2022 r. był miesiącem, w którym nastąpiła tylko wypłata wcześniej uzyskanego dochodu z tytułu renty. Przyjęty w zaskarżonej decyzji SKO oraz poprzedzającej decyzji Organu I instancji sposób oceny przedłożonych przez Stronę dowodów doprowadził zdaniem Sądu do zatarcia realnego obrazu sytuacji majątkowej rodziny Skarżącej i wypaczenia intencji ustawodawcy wyrażonej w przepisach u.ś.r. o ustalaniu dochodów rodzin ubiegających się o świadczenia rodzinne. Intepretując art. 5 ust. 4a u.ś.r. należało mieć na względzie ogólną definicję dochodu członka rodziny z art. 3 pkt 2a u.ś.r., który to przepis jako dochód członka rodziny traktuje przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Niewątpliwie kwota 2462,93 zł nie była przeciętnym miesięcznym dochodem rodziny Skarżącej zarówno w okresie bazowym jak i w okresie zasiłkowym (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 23 listopada 2022r., II SA/Rz 911/22 dost. baza CBOSA). O uwzględnieniu skargi zadecydowało błędne zastosowanie przepisów prawa materialnego – tj. art. 5 ust. 4a w zw. z art. 3 pkt 2 i pkt 2a u.ś.r. W ponownie prowadzonym postępowaniu Organy będą zobowiązane kierować się oceną prawną przedstawioną w uzasadnieniu niniejszego wyroku, co powinno przekładać się na ponowne prawidłowe ustalenie dochodów rodziny skarżącej strony i odniesienie ich do przepisów u.ś.r. Z tych powodów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza R. z 20 października 2023r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. O kosztach postępowania przed WSA nie orzekano z uwagi na ich brak wynikający z ustawowego zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych (art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.).