II SA/Rz 1749/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 27 lipca 2023 r. nr SKO.409.RÓ.1525.259.2023 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku elektrycznego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza [...] z dnia 19 czerwca 2023 r. nr OPS.5961.DE.6a.2023. Przedmiotem skargi M. M. (dalej: "Skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "Kolegium", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z [...] lipca 2023 r. nr [...] dotycząca dodatku elektrycznego. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, Skarżąca [...] grudnia 2022 r. złożyła wniosek o wypłatę dodatku elektrycznego dla gospodarstwa wieloosobowego (3 osoby). Burmistrz [...] (dalej: "Burmistrz" lub "Organ I instancji") decyzją z [...] czerwca 2023 r. nr [...] orzekł o odmowie przyznania M. M. ( dalej: "Skarżąca") prawa do dodatku elektrycznego. W odwołaniu od decyzji Burmistrza, Skarżąca zarzuciła, iż jest ona niezgodna z aktualnie obowiązującym prawem. SKO wskazaną na wstępie decyzją z 27 lipca 2023 r. – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) - utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z 19 czerwca 2023 r. Wyjaśniło, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 r. w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1704 z późn. zm.– zwana dalej: "ustawa") dodatek elektryczny przysługuje odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowy w rozumieniu art. 3 pkt 13b ustawy - Prawo energetyczne, w przypadku gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego jest zasilane energią elektryczną, i źródło to zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania zgłoszonych lub wpisanych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. W świetle natomiast art. 27g ustawy z 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2023 r. poz. 2496) właściciel lub zarządca budynku lub lokalu składa do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta deklarację o źródłach ciepła lub źródłach spalania paliw, o których mowa odpowiednio w art. 27a ust. 2 pkt 1 lit. a i c, zwaną dalej "deklaracją", w terminie 14 dni od dnia pierwszego uruchomienia tego źródła ciepła lub źródła spalania paliw. Organ II instancji wskazał, że z analizy deklaracji dotyczącej źródeł ciepła lub źródłach spalania paliw złożonej przez Skarżącą, wynika że nie jest ona odbiorcą energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w rozumieniu art. 3 pkt 13 ustawy prawo energetyczne, a co za tym idzie w świetle brzmienia art. 27 ust. 1 ustawy, dodatek elektryczny jej nie przysługuje. W ocenie Kolegium w niniejszej sprawie osobą dokonującą zakupy energii elektrycznej jest inna osoba tj. W. M. – mąż Skarżącej M. M. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie M. M. zaskarżyła w całości decyzję Kolegium z [...] lipca 2023 r., zarzucając, iż została wprowadzona w błąd przez Organ I instancji. W oparciu o powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej odrzucenie ewentualnie oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazało, że Skarżąca uchybiła terminowi do wniesienia skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej p.p.s.a.) wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Przedmiotem skargi jest odmowa przyznania Skarżącej dodatku elektrycznego z uwagi na niespełnienie przez nią przesłanki podmiotowej związanej z posiadaniem statusu odbiorcy energii elektrycznej w rozumieniu art. 3 pkt 13 Prawa energetycznego. Świadczenie, którego dotyczy przedmiot sprawy, tj. dodatek elektryczny wprowadzony został na mocy ustawy z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 r. w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej. Przepisy tej ustawy stanowią zatem podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy dodatek elektryczny przysługuje odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w rozumieniu art. 3 pkt 13 Prawa energetycznego. Na podstawie art. 3 pkt 13 Prawa energetycznego odbiorcą jest każdy, kto otrzymuje lub pobiera paliwa lub energię na podstawie umowy z przedsiębiorstwem energetycznym. Z uwagi na okoliczności sprawy przywołać należy również przepis art. 32 ustawy, w którym ustawodawca wskazał, że organ pierwszej instancji dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (ust. 1). Przy czym jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy organ ten może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 27 ust. 3 odpowiednio pkt 1 i 2 (ust. 2). Jednocześnie, stosownie do art. 34 ustawy do postępowania w sprawie wypłaty dodatku elektrycznego stosuje się odpowiednio m.in. przepisy art. 24a ust. 1 i 2, ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, 1265 i 2140), gdzie wskazano, w szczególności, że w przypadku gdy osoba złoży wniosek bez wymaganych dokumentów, podmiot realizujący świadczenia przyjmuje wniosek i wyznacza termin nie krótszy niż 14 dni i nie dłuższy niż 30 dni na uzupełnienie brakujących dokumentów. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia (art. 24a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Ponadto w sprawach nieuregulowanych w rozdziale dotyczącym dodatku elektrycznego przedmiotowej ustawy stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 34 ust. 2 ustawy). Ponadto zgodnie z art. 32a: 1. W przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do tego dodatku. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji, dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepisy art. 34 stosuje się. 2. Dodatek elektryczny przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także w przypadku, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 27 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 27 ust. 1. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków dokonywany jest przez ten organ z urzędu bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji. W świetle przedstawionych przepisów, organ rozpatrując wniosek o ustalenie prawa do świadczenia takiego jak dodatek elektryczny, zobligowany jest do podjęcia stosownych czynności w celu ustalenia przesłanek istotnych z punktu widzenia sprawy oraz aktualnych na dzień wydania decyzji. Organ przed rozstrzygnięciem sprawy powinien zatem przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, aby prawidłowo ustalić stan faktyczny. W kontrolowanej sprawie bezspornym było, że źródłem ogrzewania objętego wnioskiem gospodarstwa domowego jest pompa ciepła. We wniosku o przyznanie dodatku elektrycznego Skarżąca podała adres [...], wskazując, że dotyczy to gospodarstwa wieloosobowego, liczba osób z uwzględnieniem wnioskodawcy - 3, w tym mąż i córka. Do wniosku dołączyła faktury za energię elektryczną wystawione na W. M., męża wnioskodawczyni. Z wyjaśnień udzielonych na wezwanie Organu wynika, że przedłożone faktury dotyczą rozliczenia energii z tytułu prowadzenia gospodarstwa domowego. W dołączonej do wniosku deklaracji dotyczącej źródła ciepła i źródeł spalania paliw M. M. figuruje jako wypełniająca formularz oraz właściciel lokalu. Odmawiając przyznania wnioskowanego dodatku Organy stanęły na zgodnym stanowisku, że Skarżąca nie może zostać uznana za odbiorcę energii elektrycznej, a tylko takiemu podmiotowi przysługuje ten dodatek. Skarżąca podnosi, że została wprowadzona w błąd odnośnie prawidłowości złożonego wniosku o czym świadczy chociażby pierwotne przyznanie jej dodatku decyzją z [...] lutego 2023 r., która została uchylona decyzją Kolegium z [...] kwietnia 2023 r. Ponadto podnosi, że nawet w sytuacji, gdy wniosek został złożony przez nieuprawnioną osobę to Organ mając możliwość przyznania dodatku z urzędu na podstawie art. 32 a ustawy powinien zweryfikować wszystkie podane we wniosku okoliczności. Sąd przychyla się do stanowiska Skarżącej. Argumentacja Organu sprzeciwia się celowi jakiemu przyświecało wprowadzenie przepisów dotyczących dodatku, i stanowi przejaw zbyt formalistycznej interpretacji, użytej przez ustawodawcę w art. 3 pkt 13 ustawy Prawo energetyczne, definicji odbiorcy energii. Interpretacja Organów prowadzi bowiem do wniosków, że tylko osoba figurująca na fakturze jako nabywca energii może być uznana za odbiorcę w rozumieniu ustawy Prawo energetyczne, a co za tym idzie może wystąpić z wnioskiem o przyznanie dodatku energetycznego. Już w uzasadnieniu projektu ustawy (druk 2630) wskazano że "projektowana regulacja pozwoli na uruchomienie nadzwyczajnego instrumentu zwiększającego bezpieczeństwo energetyczne gospodarstw domowych, w szczególności obywateli w największym stopniu narażonych na ubóstwo energetyczne i zapewni im ceny energii elektrycznej na poziomie umożliwiającym opłacenie rachunków. (...) Projekt ustawy ma na celu zapewnienie wsparcia dla odbiorców energii elektrycznej w gospodarstwach domowych, w tym zużywanej na potrzeby pomieszczeń gospodarczych związanych z prowadzeniem gospodarstw domowych, lokali o charakterze zbiorowego mieszkania, węzłów cieplnych i hydroforni, oświetlenia budynków mieszkalnych, garaży, domów letniskowych w ogródkach działkowych – o ile nie jest w tych pomieszczeniach prowadzona działalność gospodarcza. (...). W art. 3 ust. 13 Prawa energetycznego za odbiorcę energii uznano każdego, kto otrzymuje lub pobiera paliwa lub energię na podstawie umowy z przedsiębiorstwem energetycznym. W związku z powyższym przyjęcie, że tylko figurujący na fakturze jako nabywca energii elektrycznej jest odbiorcą jest całkowicie nieuzasadnione. Jak słusznie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 8 lutego 2024 r. III SA/Kr 1391/23: nie można identyfikować odbiorcy energii elektrycznej wyłącznie przez wzgląd na samą formalną okoliczność podpisania umowy z dostawcą energii elektrycznej, niezależnie od tego z czyich środków pieniężnych będzie opłacana energia elektryczna, kto jest rzeczywistym jej odbiorcą i kto faktycznie będzie ją zużywał w gospodarstwie domowym. Prawo energetyczne, nie definiuje odbiorcy energii przez wzgląd na fakt uwidocznienia go na fakturze zakupu energii elektrycznej, ale z uwagi na następujące okoliczności: otrzymywanie lub pobieranie energii, na podstawie umowy z przedsiębiorstwem energetycznym. Zaprezentowane przez organy stricte formalistyczne podejście do pojęcia odbiorcy energii elektrycznej, poprzez jedynie pryzmat wskazanej na fakturze osoby nabywcy energii, nie daje się obronić w kontekście wyżej wskazanych celów ustawy. Ratio legis świadczenia wprowadzonego przedmiotową ustawą koncentruje się na udzieleniu pomocy w postaci dodatku elektrycznego jak największej liczbie gospodarstw domowych, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe. Potwierdza to również treść art. 32a ustawy, zgodnie z którymi dodatek przyznaje się, w opisanych tam okolicznościach, nawet w sytuacji niezłożenia wniosku przez stronę. Projektowana regulacja miała co do zasady zapewnić bezpieczeństwo energetyczne gospodarstwom domowym i zapewnić im ceny energii elektrycznej na poziomie umożliwiającym opłacenie rachunków. Niewątpliwie Skarżąca jako właścicielka domu, w którym znajduje się źródło ciepła, jak również zamieszkując w nim pobiera energię. Wystawiane faktury wskakują na to, że pobór odbywa się na podstawie umowy z przedsiębiorcą energetycznym, którym jest A. S.A. Bez znaczenia przy tym jest fakt, że na fakturze jako nabywca figuruje mąż Skarżącej, w sytuacji gdy Skarżąca wraz z mężem i córką zamieszkują pod tym samym adresem. Sąd zgadza się ze stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu wyroku WSA w Gliwicach z 26 września 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 563/23, w którym Sąd stwierdził, że organy dokonały zbyt formalistycznej i rygorystycznej wykładni przepisów art. 27 ust. 1 ustawy w zw. z art. 3 pkt 13b Prawa energetycznego ograniczając pojęcie odbiorcy energii elektrycznej jedynie do formalnego aspektu podpisania przez dany podmiot umowy z dostawcą energii elektrycznej, niezależnie od okoliczności faktycznych związanych z zakupem i zużyciem energii elektrycznej, których to nie zbadały w sprawie, pomijając przy tym zasady ustroju małżeńskiego i wspólności majątkowej małżeńskiej oraz wspólnego gospodarstwa domowego małżonków. Organy arbitralnie przyjęły, że Skarżąca nie będąc odbiorcą końcowym tj. osobą, która podpisała (zawarła) umowę o dostawę energii elektrycznej nie spełnia ustawowego warunku przyznania dodatku elektrycznego. Takie stanowisko organów jest w ocenie Sądu wadliwe, bowiem organy pominęły cele mającej zastosowanie w sprawie ustawy, nie zbadały wszystkich okoliczności mających znacznie w sprawie, do czego obligują przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Mając to wszystko na uwadze Sąd stwierdził, że rozpoznanie sprawy przez Organy obu instancji nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 1 ustawy w zw. z art. 3 pkt 13b Prawa energetycznego oraz przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1, 79a § 1 i 80 k.p.a., mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co stanowi podstawę do uchylenia decyzji obu instancji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. Rozpoznając ponownie sprawę Organ uwzględni ocenę prawną i wskazania Sądu wyrażone w niniejszym uzasadnieniu. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z motywów uzasadnienia wyroku. Ponownie rozstrzygając sprawę należy przede wszystkim wziąć pod uwagę cele mającej zastosowanie w sprawie ustawy oraz zweryfikować i ocenić okoliczności związane z faktycznym stanem rzeczy, jako determinujące status rzeczywistego odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym.