II SA/Rz 175/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie postanawia I. Zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. J. S. wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF zwrócił się o przyznanie mu w sprawie z jego skargi na decyzję SKO z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...] zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu wskazał, że sytuacja materialno – finansowa nie pozwala zapłacić mu opłaty sądowej /wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 200 zł./. Jest chory na stwardnienie rozsiane, porusza się na wózku inwalidzkim i wymaga opieki innych osób (korzysta z pomocy opiekunki Miejskiego ośrodka Pomocy Społecznej); obecnie jego wózek został uszkodzony i brak mu środków finansowych na jego naprawę, co utrudnia mu przemieszczanie się. Jak wynika z zawartego we wniosku oświadczenia skarżącego, zamieszkuje on samotnie, utrzymując się z renty inwalidzkiej w wysokości 1000 zł. oraz dodatku pielęgnacyjnego w kwocie 180 zł. Zdarza się że po pokryciu opłat za mieszkanie (60 m²) stanowiące jedyny wartościowy składnik jego majątku, brakuje mu środków finansowych za zakup lekarstw. W wyniku rozpatrzenia założonego wniosku za zasadne uznano przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym koszty sądowe; przesłanką tego jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Uwzględnienie w tej części wniosku J. S. podyktowane jest przede wszystkim jego trudną sytuacją materialną, na co znaczący wpływ bez wątpienia ma jego stan zdrowia. W "normalnych" okolicznościach dochody którymi dysponuje skarżący (łącznie 1180 zł.) nie mogłyby być uznane za nieadekwatne do kosztów utrzymania jednej osoby i jednoczesnego partycypowania w kosztach postępowania w całości lub znaczącej części. Ich wysokość ma jednak zupełnie inny wymiar, zwłaszcza jeżeli przez pryzmat sytuacji osobistej i zdrowotnej skarżącego uwzględnić, że jako osobę samotnie gospodarującą obciąża go całość wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem siebie i mieszkania, tj. zakup żywności, opłaty, leczenie i rehabilitacja (okoliczność korzystania z niej – przynajmniej do momentu uszkodzenia samochodu – wynika z treści skargi). W przypadku skarżącego nie można też wykluczyć występowania zasygnalizowanych przez niego okresowych trudności finansowych związanych np. z zakupem leków, czy innymi doraźnymi wydatkami, jak naprawą wózka inwalidzkiego przy pomocy którego porusza się. W tym kontekście nie sposób również pominąć zawartego w treści skargi jego oświadczenia, że nie jest w stanie w krótkim okresie czasu zgromadzić kwoty 400 zł. by zapłacić za badania lekarskie związane z przedmiotem skargi (aby zaoszczędzić 100 zł. musi odkładać przez pół roku) oraz jego prośby o zwolnienie z opłat za te badania. Bez zniszczonego w kolizji drogowej samochodu nie jest w stanie normalnie funkcjonować (jest więźniem we własnym domu), a na jego remont lub zakup nowego go nie stać. Powyższe przemawia więc za zwolnieniem wnioskodawcy od związanych ze sprawą kosztów sądowych, których konieczność opłacenia bezsprzecznie rzutowałaby na możliwość zaspokojenia przez niego bieżących, podstawowych potrzeb życiowych (oprócz wspomnianego na wstępie wpisu od skargi do najbardziej prawdopodobnych kosztów sądowych które mogą wystąpić w sprawie należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi – 100 zł. i w takiej samej wysokości wpis od skargi kasacyjnej w przypadku kwestionowania orzeczenia Sądu I instancji). Uznając za uzasadnione zwolnienie J. S. od całości związanych ze sprawą kosztów sądowych nie stwierdzono jednocześnie podstaw do pozytywnego załatwienia na obecnym etapie postępowania wniosku o ustanowienie adwokata, mimo że jego wstępna analiza mogłaby na to wskazywać. Potrzeba taka bezpośrednio nie wynika z opisywanych przez niego trudności z poruszaniem się, gdyż osobiste stawiennictwo przed sądem administracyjnym co do zasady nie jest wymagane. W art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zawarta została zasada ponoszenia przez każdą stronę postępowania kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym (m.in. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04), zobowiązane są do tego wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. Jak to już zostało wyżej wspomniane, mimo że nie można wykluczyć doświadczania przez wnioskodawcę przejściowych trudności finansowych, należy zauważyć, że w skardze jako alternatywę do prośby o zwolnienie go z opłat za wykonanie badań lekarskich wskazał wyznaczenie mu takiego okresu czasu, aby zgromadził wymaganą na to kwotę. Pośrednio wyklucza to więc spełnienie przez niego ustawowej przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, a więc wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W sposób jednoznaczny przesądza to też o tym, że w dłuższym okresie czasu wnioskodawca jest w stanie jednak poczynić pewne oszczędności. Stąd też, wobec braku jakiegokolwiek uzasadnienia żądania ustanowienia adwokata - mając na uwadze źródło finansowania prawa pomocy jakim są środki publiczne oraz przyznane skarżącemu zwolnienie od kosztów sądowych - nie powinien on po stronie Skarbu Państwa generować dodatkowych wydatków tam, gdzie nie ma takiej rzeczywistej potrzeby. Przy braku wymogu reprezentowania stron w postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez fachowych pełnomocników, odmowa ustanowienia dla skarżącego fachowego pełnomocnika – odmiennie niż w przypadku kosztów sądowych - w żaden sposób nie będzie go ograniczała w dostępie do sądu (wymóg adwokacko – radcowski dotyczy jedynie sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia, co na obecnym etapie postępowania nie zachodzi). Sąd z urzędu bierze przy tym pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, z mocy przepisów prawa ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutków zaniedbań, co dodatkowo zabezpiecza prawa skarżącego jako strony postępowania. Powyższe wyłącza więc wnioskodawcę od skutecznego ubiegania się o przyznanie mu całkowitego prawa pomocy. Z tych przyczyn, wobec braku spełnienia przez J. S. przesłanki przemawiającej za pozytywnym załatwieniem jego wniosku w pełnym objętym nim zakresie, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.