II SA/Rz 175/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Małgorzata Wolska Sędziowie NSA Stanisław Śliwa WSA Marcin Kamiński /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 listopada 2016 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w [...] i Prokuratora Okręgowego w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...]. Przedmiotem skargi Prokuratora Rejonowego w [...] i Prokuratora Okręgowego w [...] (który poparł skargę prokuratora rejonowego) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] utrzymująca w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Starosty [...] z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] o uchyleniu w trybie wznowienia własnej decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] o rejestracji pojazdu oraz o odmowie jego rejestracji. Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawia się następująco: Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] Starosta [...] zarejestrował na wniosek JW pojazd marki Mercedes-Benz ML 320 CDI, nr nadwozia [...], i wydał mu dowód rejestracyjny ([...]), tablice rejestracyjne ([...]) i znak legalizacyjny ([...]). W piśmie z dnia 26 stycznia 2015 r. prokurator (asesor Prokuratury Rejonowej w [...]) wniósł sprzeciw od decyzji Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2011 r., domagając się wznowienia postępowania i uchylenia powyższej decyzji w związku z zaistnieniem przesłanki z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. W uzasadnieniu sprzeciwu prokurator wskazał, że umowa sprzedaży, którą przedstawiono w wydziale komunikacji podczas rejestracji pojazdu, została podrobiona (sfałszowana w zakresie podpisu sprzedającego), a zatem istotny w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. dowód okazał się fałszywy. Z akt sprawy wynika, że prokurator Prokuratury Rejonowej w [...] postanowieniem z dnia [...] grudnia 2013 roku, działając na podstawie art. 17 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 322 §1 k.p.k. umorzył postępowanie w sprawie przestępstwo z art. 270 § 1 k.k. (sygn. akt [...]). W punkcie I powyższego postanowienia prokurator postanowił umorzyć postępowania w sprawie podrobienia w celu użycia za autentyczny dokumentu z dnia 21 maja 2011 r. w postaci umowy sprzedaży samochodu marki Mercedes-Benz ML 320 CDI, która była podstawą rejestracji dokonanej na podstawie wyżej wskazanej decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r., wobec niewykrycia sprawcy przestępstwa. W uzasadnieniu postanowienia prokurator stwierdził, że nie ulega wątpliwości, że powyższa umowa jest dokumentem podrobionym w rozumieniu art. 270 § 1 k.k., albowiem zawiera podrobiony podpis sprzedającego pojazd – obywatela niemieckiego [...]. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] Starosta [...] wznowił postępowanie rejestracyjne. Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. Starosta [...] uchylił swoją decyzję z dnia [...] grudnia 2011 r. w całości i orzekając ponownie co do istoty sprawy – odmówił rejestracji pojazdu. Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] z urzędu, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stwierdziło nieważność decyzji Starosty [...] z dnia [...] lutego 2015 r. Kolegium uznało, że fałszerstwo dowodu, na którym oparto decyzję, powinno być wykazane w sposób bezsporny. Tymczasem postępowanie karne o przestępstwo z art. 270 § 1 k.k. zostało umorzone przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej w [...]postanowieniem z dnia 31 grudnia 2013 r. w sprawie o sygn. [...] wobec niewykrycia sprawcy. Umorzono także postępowanie w sprawie posłużenia się sfałszowanym dokumentem przy rejestracji pojazdu wobec braku danych uzasadniających podejrzenie popełnienia czynu zabronionego oraz braku znamion czynu zabronionego. Brak było zatem podstaw do uchylenia decyzji w trybie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., skoro kwestia fałszu dokumentu nie została wykazana w inny dopuszczalny w art. 145 § 2 i § 3 k.p.a. sposób. Prokurator Prokuratury Rejonowej w [...] w piśmie z dnia 1 grudnia 2015 r. wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2015 r. Zrzucił, że wydano ją z naruszeniem przepisów art. 6, 7 i 156 § 1 pkt 2 K.p.a. polegającym na błędnym przyjęciu, że decyzja Starosty z dnia [...] 2015 r. uchylająca decyzję z dnia [...] listopada 2011 r. i odmawiająca rejestracji pojazdu, została wydana z rażącym naruszeniem prawa i dotknięta jest wadą nieważności, podczas gdy prawidłowa ocena stanu faktycznego i prawnego sprawy prowadzi do wniosku, że decyzja z dnia [...] lutego 2015 r., stanowiąca reakcję na uprzedni sprzeciw prokuratora, jest decyzją słuszną oraz wydaną w granicach i na podstawie przepisów prawa, a tym samym nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia jej nieważności. Decyzja Kolegium z dnia [...] listopada 2015 r. jest zatem wadliwa. W ocenie Prokuratora SKO w [...] błędnie oceniło postanowienie o umorzeniu dochodzenia. W toku postępowania przygotowawczego ponad wszelką wątpliwość ustalono, że doszło do sfałszowania umowy z dnia 21 maja 2011 r. sprzedaży samochodu marki Mercedes-Benz 320 ML CDI w zakresie podpisu sprzedającego, o czym wskazano w uzasadnieniu tego postanowienia. Nie wykryto tylko sprawy przestępstwa. Kolegium błędnie zinterpretowało także II i III punkt sentencji postanowienia z dnia [...] grudnia 2013 r. Jako powody umorzenia podano: brak danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia czynu zabronionego (art. 17 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania karnego, dalej: "K.p.k.") oraz brak znamion czynu zabronionego (art. 17 § 1 pkt 2 K.p.k.). U podstaw obu tych rozstrzygnięć legła analiza znamion strony podmiotowej (a nie przedmiotowej) występku z art. 270 § 1 Kodeksu karnego (dalej: "K.k."). Przestępstwo posłużenia się podrobionym dokumentem należy bowiem do kategorii przestępstw umyślnych w obu postaciach zamiaru, której nie wykazano. Brak możliwości przypisania umyślności działania wyklucza pociągnięcie do odpowiedzialności karnej za przestępstwo posłużenia się podrobionym dokumentem, gdyż w przypadku takiego zachowania nie są zrealizowane wszystkie niezbędne znamiona przestępstwa. Taki stan rzeczy powoduje tylko niekaralność ujawnionego zachowania na płaszczyźnie prawa karnego nabywcy pojazdu JW. Nie ma to jednak żadnego wpływu na fakt, że w toku procedury rejestracji ww. pojazdu nabywca przedłożył podrobiony dokument umowy sprzedaży pojazdu. Nie miał jednak świadomości fałszerstwa umowy i stąd nie mógł ponieść odpowiedzialności karnej za umyślny występek z art. 270 § 1 K.k. Umowa sprzedaży była jednak dokumentem podrobionym. Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało swoją decyzję z dnia [...] listopada 2015 r. w mocy, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie. Podkreślono, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. W art. 145 § 2 K.p.a. postanowiono, że z powyższej przyczyny można wznowić postępowanie również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu orzeczeniem sądu lub innego organu, jeżeli sfałszowanie dowodu jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Celem wznowionego postępowania jest wykazanie związku pomiędzy fałszywym dowodem a istotnymi dla sprawy okolicznościami faktycznymi. W ocenie Kolegium, ustalenie w toku dochodzenia, w oparciu o opinię biegłego, że dokument jest sfałszowany, nie jest potwierdzeniem braku jego autentyczności w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a. Jest jest to bowiem stanowisko "innego organ". Wobec zaś umorzenia dochodzenia wszelkie przeprowadzone w sprawie czynności nie wywierają skutku. Orzeczeniem mogącym mieć znaczenie w sprawie byłoby np. orzeczenie sądu ustające w myśl art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego, że umowa sprzedaży z dnia 21 maja 2011 r. została sfałszowana. Jednak orzeczenie takie nie zostało dotychczas wydane. W niniejszej sprawie nie mógł znaleźć zastosowania art. 145 § 2 K.p.a., ponieważ do oceny fałszu dokumentu konieczne było w toku dochodzenia powołanie biegłego. Brak było zatem podstaw do uchylenia na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. decyzji rejestrującej pojazd decyzji i orzeczenia o odmowie rejestracji. Decyzja Starosty z dnia [....] lutego 2015 r. dotknięta była więc wadą nieważności w postaci rażącego naruszenia prawa przy jej wydawaniu. Dodatkowo z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] Starosta [...] działając ponownie – po stwierdzeniu nieważności własnej decyzji z dnia [...] lutego 2015 r. – w trybie wznowienia odmówił na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. uchylenia swojej decyzji z dnia [....] grudnia 2011 r., uznając, że nie zachodzi podstawa wznowienia z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. Odwołanie od powyższej decyzji Starosty wniósł Prokurator Prokuratury Rejonowej w [...]. W skardze Prokurator Prokuratury Rejonowej w [...] zarzucił, że zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem przepisów art. 6, 7 i 156 § 1 pkt 2 k.p.a. polegającym na błędnym przyjęciu, że decyzja Starosty z dnia [...] lutego 2015 r. uchylająca decyzję z dnia 28 listopada 2011 r. i odmawiająca rejestracji pojazdu, została wydana z rażącym naruszeniem prawa i dotknięta jest wadą nieważności, podczas gdy prawidłowa ocena stanu faktycznego i prawnego sprawy prowadzi do wniosku, że decyzja z dnia [...] lutego 2015 r., stanowiąca reakcję na uprzedni sprzeciw prokuratora, jest decyzją słuszną oraz wydaną w granicach i na podstawie przepisów prawa, a tym samym nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia jej nieważności. Prokurator podtrzymał stanowisko co do tego, że umarzając dochodzenie stwierdzono fałsz materialny dokumentu umowy sprzedaży pojazdu, a w uzasadnieniu wyjaśniono powody podjętej decyzji procesowej. Stwierdzone okoliczności winny stanowić podstawę wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie rejestracji samochodu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. Tymczasem SKO w [...] błędnie uznało, że decyzja Starosty z dnia [...] lutego 2015 r. obarczona jest wadą nieważności, gdyż w sprawie nie wykazano jednoznacznie, że dokumenty będące podstawą rejestracji zostały sfałszowane. Na tej podstawie Prokurator zażądał uchylenia obu wydanych przez SKO w [...] decyzji w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Starosty Powiatu [...] z dnia [...] lutego 2015 r. W odpowiedzi na skargę SKO w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest oczywiście uzasadniona i jako taka podlega uwzględnieniu. W sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania regulujących nadzwyczajne tryby weryfikacji orzeczeń administracyjnych w stopniu, który miał istotny wpływ na treść kwestionowanych rozstrzygnięć. Sformułowana ocena prawna jest konsekwencją następujących przesłanek: Po pierwsze, postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem jest tzw. sprawa weryfikacyjna (sprawa o stwierdzenie nieważności), która wiąże się z oceną istnienia i zakresu występowania podstaw stwierdzenia nieważności w orzeczeniu poddawanym weryfikacji. Sąd – działając z urzędu i nie będąc związany granicami skargi – nie stwierdził istnienia wad nieważności w kontestowanych decyzjach. W szczególności Sąd nie stwierdził, aby unieważniona przez skarżony organ decyzja Starosty [...] z dnia [...] lutego 2015 r. o uchyleniu w trybie wznowienia postępowania własnej decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. w przedmiocie rejestracji pojazdu była dotknięta wadą nieważności. W szczególności nie jest uzasadniona ocena skarżonego organu, że weryfikowana decyzja została wydana z rażącym naruszeniem (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) przepisów art. 145 § 1 pkt 1, 145 § 2, 151 § 1 pkt 2 k.p.a. z tego względu, że w sprawie nie doszło do wiążącego stwierdzenia przez sąd lub inny organ sfałszowania dowodu (umowy sprzedaży samochodu), na podstawie którego dokonano ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych oraz wydano pierwotną decyzję w przedmiocie rejestracji pojazdu (decyzja z dnia 28 grudnia 2011 r.). Po drugie, należy stwierdzić, że unieważniona przez skarżony organ decyzja Starosty [...] z dnia [...] lutego 2015 r. o uchyleniu w trybie wznowienia postępowania własnej decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. nie naruszyła w żaden sposób przepisów art. 145 § 1 pkt 1, 145 § 2, 151 § 1 pkt 2 k.p.a. Podstawą jej wydania było ustalenie, że właściwy prokurator postanowieniem z dnia [...] grudnia 2013 roku umorzył postępowanie w sprawie przestępstwo z art. 270 § 1 k.k. polegające na podrobieniu w celu użycia za autentyczny dokumentu z dnia 21 maja 2011 r. w postaci umowy sprzedaży samochodu marki Mercedes-Benz ML 320 CDI, która była podstawą rejestracji dokonanej na podstawie decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r., wobec niewykrycia sprawcy przestępstwa. Fakt fałszu materialnego powyższego dowodu został expressis verbis stwierdzony przez prokuratora w uzasadnieniu postanowienia o umorzeniu postępowania. Tym samym warunek stwierdzenia przez właściwy organ (organ ścigania przestępstw) sfałszowania dowodu, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., został spełniony, a zatem wyjątkowa możliwość wznowienia postępowania przewidziana w art. 145 § 2 k.p.a. nie ma zastosowania. Natomiast umorzenie przez prokuratora postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 322 §1 k.p.k. wobec niewykrycia sprawcy niewątpliwie nie spełnia dyspozycji art. 145 § 3 k.p.a., a zatem również ten wyjątek nie ma w sprawie zastosowania. Wobec stwierdzenia naruszenia przez skarżony organ przepisów art. 156 § 1 pkt 2 i art. 158 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1, art. 145 § 2, art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 12 listopada 2015 r. o stwierdzeniu nieważności.