II SA/Rz 1763/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 16 sierpnia 2017 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego z dnia [...] lipca 2016 r. nr [ ] znak: [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy. M. B. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej. Wezwany do uiszczenia wpisu od tej skargi w wysokości 200 zł wymieniony złożył zażalenie na zarządzenie wzywające do uiszczenia tej opłaty. Po oddaleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) – postanowieniem z dnia 17 lutego 2017 r. sygn. akt I OZ 260/17 – przedmiotowego środka zaskarżenia, wezwano M. B. ponownie do uiszczenia kwoty 200 zł. W związku z powyższym, skarżący złożył wniosek o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podał w nim, że został oszukany przez żonę i teściów. Wszystkie bowiem oszczędności, jaki posiadał przekazał w 2011 r. żonie, która zadysponowała nimi bez jego zgody. W wyniku działań żony został pozbawiony dachu nad głową i wszelkich rzeczy osobistych, jak też możliwości korzystania z mieszkania (zostały w nim wymienione zamki w drzwiach). Dochody, które uzyskuje z prowadzonej działalności gospodarczej (383 zł) oraz sędziowania zawodów sportowych (599 zł) wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych i bytowych. Skarżący podkreślił, że nieregularność dochodów sprawia, że zmuszany jest do zaciągania pożyczek u rodziny celem bieżącego pokrywania wszystkich należności publicznych (podatki, składki do ZUS) oraz innych stałych kosztów działalności gospodarczej. Strona podkreśliła, że tym samym nie jest w stanie poczynić jakichkolwiek oszczędności. Jako swój majątek wnioskodawca wskazał papiery wartościowe o wartości 0 zł. Podkreślił, że nie stać go na wykup potrzebnych lekarstw. Następnie, M. B. wniósł o wyłączenie od rozpoznania złożonego wniosku sędziów i referendarzy tut. Sądu. Postanowieniem z dnia 2 czerwca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił żądanie wyłączenia. Na rozstrzygnięcie to strona złożyła zażalenie. Z uwagi na powyższe, referendarz sądowy wezwał M. B. do uzupełnienia jego wniosku o prawo pomocy poprzez podanie szczegółowo wymienionych danych, a dotyczących średnich miesięcznych wydatków za okres od 1 stycznia do 31 czerwca 2017 r. na wyżywienie, środki higieniczne, środki czystości, leczenie, opłaty za mieszkanie (dom), z tytułu korzystania z telefonów i Internetu, z tytułu posiadania ewentualnych pojazdów mechanicznych. Wezwanie dotyczyło także wskazania, czy strona korzysta z pomocy społecznej, wysokości pożyczek zaciągniętych u członków rodziny oraz podania, czy są one spłacane. Ponadto, referendarz sądowy wezwał o nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych za okres od 1 kwietnia 2017 r. do dnia wykonania wezwania, kserokopii dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych opłat za prąd i gaz za trzy ostatnie okresy rozliczeniowe, kserokopii deklaracji na podatek od towarów i usług za ostatnie trzy okresy rozliczeniowe w związku z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą, kserokopii zeznania podatkowego za 2016 rok (podatek dochodowy od osób fizycznych) i dokumentów potwierdzających fakt aktualnego korzystania z pomocy społecznej (kserokopie stosownych decyzji), jeśli pomoc taka ma miejsce. W odpowiedzi na powyższe, M. B. zwrócił uwagę, że przedmiotowe wezwanie budzi jego wątpliwości co do sposobu jego wypełnienia. Skarżący w dwudziestu sześciu pozycjach szczegółowo podał, na czym te wątpliwości polegają. Zakwestionował mianowicie m. in. brak podania przez referendarza metody, jaką wyliczyć ma stosowne wydatki, niewskazanie, jakiego okresu dotyczy wezwanie tj. korzystania z mediów czy też jedynie opłacania rachunków za mieszkanie, zakupionej czy wykorzystanej żywności (to samo dotyczy środków higienicznych i środków czystości). Wnioskodawca podkreślił także, iż nie wie, czy określone wydatki wskazać ma razem czy też osobno, czy podać sumę spłacanych pożyczek, czy też tylko potwierdzić fakt ich spłacania. Zaznaczył, że nie wie, jakie zeznanie podatkowe ma przedłożyć oraz, za jaki okres ma wykazać korzystanie z pomocy społecznej. Następnie podkreślił, że odpowie na powyższe wezwanie jeśli wcześniej zostanie mu udzielona odpowiedź na jego wątpliwości. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Żądanie strony skarżącej nie podlega uwzględnieniu. Składający je nie wyjaśnił bowiem należycie swojej sytuacji materialnej, przez co uniemożliwił dokonanie rzetelnej analizy tej sytuacji w kontekście brzmienia regulacji prawnych ustanawiających przesłanki przyznania prawa pomocy. W świetle art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej następnie "P.p.s.a.", wnioskujący o prawo pomocy powinien podać dokładne dane o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach. Informacje te służą sprawdzeniu, czy żądanie strony ubiegającej się o dofinansowanie ze środków publicznych rzeczywiście zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., który dotyczy częściowego prawa pomocy, a więc np. zwolnienia od kosztów sądowych, o co ubiega się skarżący, wsparcie takie przeznaczone jest dla osoby, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść tego unormowania nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na wnioskującym o pomoc spoczywa ciężar dowodu co do okoliczności pomoc tę uzasadniających. Wynika to zresztą pośrednio także z brzmienia art. 199 P.p.s.a., który ustanawia zasadę, iż to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zamierzając zatem bronić swych praw w drodze postępowania sądowego, dany podmiot musi mieć świadomość powyższego i zgromadzić na ten cel stosowne środki. Tylko wówczas, gdy z obiektywnych przyczyn nie jest w stanie poczynić wymaganych w danej sprawie oszczędności, może zwrócić się o dofinansowanie przez Skarb Państwa. Jednak wówczas zobowiązany jest do szczegółowego przedstawienia swojej sytuacji rodzinnej i finansowej, by w oparciu o to możliwe było podjęcie właściwego rozstrzygnięcia w przedmiocie jego żądania. To, jakie dane wymagane są do przekazania na potrzeby wniosku o prawo pomocy wskazuje treść obowiązującego formularza wniosku o prawo pomocy, wynikająca z rozporządzenia Rady Ministrów z 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. poz. 1257). Dodatkowo, akt ten wskazuje rodzaj dokumentów, o które wnioskodawca może zostać wezwany w trybie art. 255 P.p.s.a. Ten ostatni przepis stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dokumentami tymi są więc, zgodnie z § 4 wymienionego rozporządzenia: odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe (pkt 1); wyciągi z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy (pkt 2); odpisy lub wypisy z rejestrów urzędowych (pkt 3); odpisy dwóch ostatnich bilansów (pkt 4); zaświadczenia o wysokości osiągniętego dochodu, uzyskanych wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwóch lat (pkt 5); zaświadczenie o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawcy wydawane przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej (pkt 6). Zaznaczenia wymaga, że wskazany katalog ma charakter otwarty, a zatem są tam wymienione tylko niektóre dokumenty, o które stronę można wezwać w trybie powołanego art. 255 P.p.s.a. Przesądza o tym użyty w cytowanym § 4 rozporządzenia zwrot "w szczególności". O rodzaju dokumentów, o które wzywany jest wnioskodawca przesądza rozpoznający jego żądanie. To samo dotyczy danych potrzebnych do rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy, a o które wzywany jest wnioskodawca na podstawie art. 255 P.p.s.a. W obydwu przypadkach bierze się pod uwagę ustanowione w ustawie procesowej (P.p.s.a.) przesłanki przyznania przedmiotowego wsparcia. Strona, do której skierowane zostanie takie wezwanie winna w pełni zastosować się do jego treści, będąc świadomym, że służy ono należytej ocenie jej faktycznych możliwości płatniczych. Uchylając się więc od pełnej odpowiedzi na powyższe musi liczyć się z tym, że rozpoznający wniosek nie będzie mógł takiej należytej analizy przeprowadzić i tym samym pozytywnie załatwić wniosku. Stanowisko tego rodzaju jest ugruntowane w orzecznictwie sądowym. Podkreśla się w nim, że konstrukcja art. 255 P.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy strony z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego strony. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie strony pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dlań rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (tak np. postanowienie NSA z 8.08.2013 r. II FZ 628/13, publ.:http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący M. B. wezwany został w trybie art. 255 P.p.s.a. do wskazania konkretnie wyszczególnionych informacji. Jego dotychczasowe oświadczenie uznano bowiem za niewystarczające do oceny jego możliwości płatniczych. Wezwano więc do wskazania wszystkich dochodów strony oraz jej wydatków. Potwierdzeniem powyższego miała być wskazana w wezwaniu dokumentacja. W odpowiedzi skarżący zaznaczył jednak, że skierowane do niego wezwanie było niejasne i budzi jego wątpliwości. W związku z powyższym skarżący wniósł o sprecyzowanie tego wezwania poprzez udzielenie odpowiedzi na podane przez niego pytania dotyczące metod wyliczenia wydatków, podania określonych wydatków razem bądź osobno, wskazania do jakich okresów rozliczeniowych mają się odnosić rachunki za media i innych wymienionych już wyżej kwestii. M. B. podkreślił, że odpowie na wysłane do niego wezwanie dopiero, gdy uzyska pismo Sądu odpowiadające na jego wątpliwości. Oceniając powyższe należy stwierdzić, że trudno wnioskodawcy nie przypisać złej woli w zakresie prawidłowego ustosunkowania się do treści kierowanego do niego wezwania. Wbrew bowiem twierdzeniom strony, było ono zrozumiałe i jednoznacznie wskazywało informacje, które należy uzupełnić. W zakresie np. zeznania podatkowego za 2016 r. podawało ono, że chodzi o podatek dochodowy od osób fizycznych, natomiast w odniesieniu do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej wskazywało potrzebę nadesłania aktualnych decyzji w tym przedmiocie. Zwrócenia uwagi wymaga, że M. B. zainicjował przed tut. Sądem wiele spraw, w których po otrzymaniu wezwania do uzupełnienia pierwotnie złożonego oświadczenia o stanie majątkowych odmawiał powyższego, zasłaniając się niejasnością tegoż wezwania. Świadczy to więc niewątpliwie o braku rzeczywistej chęci należytego ustosunkowania się do takiego wezwania w sprawie niniejszej. Gdyby bowiem strona faktycznie miała zamiar wykazać szczegółowo swoje możliwości płatnicze, to podjęłaby chociaż próbę udzielenia referendarzowi żądanych przez niego informacji. Tymczasem skarżący uchylił się od tego w całości, zarzucając – co już zaznaczono – że wezwanie referendarza było nieprecyzyjne. W związku więc z faktem, iż M. B. nie wykazał, że spełnia ustawową przesłankę przyznania częściowego prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, orzeczono o odmowie uwzględnienia jego żądania. Podstawę powyższego stanowiły art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.