II SA/Rz 1767/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Ewa Partyka WSA Marcin Kamiński /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2016 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego -skargę oddala- Przedmiotem skargi JW jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [.] z dnia [.] listopada 2015 r. nr [.], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [.] z dnia [.] września 2015 r. nr [.] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego. Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawia się następująco: Wnioskiem z dnia 1 września 2015 r. JW (skarżąca) zwróciła się do Prezydenta Miasta [.] o przyznanie jej na miesiąc wrzesień 2015 r. zasiłku celowego w kwocie 250 zł, "na pokrycie kosztów opłat takich jak: gaz, energia elektryczna, wywóz śmieci, woda oraz drobne remonty". Uzasadniając zgłoszone żądanie podniosła, że otrzymuje zasiłek okresowy, jednakże nie jest w stanie pokryć opłat, które na niej ciążą. Do czasu uzyskania mieszkania socjalnego jest bowiem zmuszona zamieszkiwać w mieszkaniu LW i z tego tytułu jest zobowiązana ponosić opłaty za media w wysokości 250 zł miesięcznie. Decyzją z dnia [.] września 2015 r. nr [.], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) oraz art. 106 ust. 1 i 4 w zw. z art. 39 ust. 1 i 2, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (u.p.s.), Prezydent Miasta [.] odmówił przyznania skarżącej zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie "kosztów opłat takich jak: gaz, energia elektryczna, wywóz śmieci, woda oraz drobne remonty". Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ pierwszej instancji podał, że na podstawie przeprowadzonego w dniu 9 września 2015 r. wywiadu rodzinnego (środowiskowego) oraz załączonych dokumentów ustalono, że skarżąca zamieszkuje u LW, jednak prowadzi względem niego osobne gospodarstwo domowe. Skarżąca jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, nie pracuje dorywczo i nie posiada żadnego dochodu. Skarżąca jest ponadto osobą przewlekle chorą – i jak sama podaje – pozostaje w stałym leczeniu z powodu osteoporozy, alergii, anemii i schorzeń kręgosłupa. W toku przeprowadzonego wywiadu ustalono również, że mieszkanie i sprzęt należą do LW, który jak podał, pokrywa opłaty mieszkaniowe osobiście. W dniu 30 grudnia 2013 r. LW i JW zawarli umowę, zgodnie z którą JW zobowiązała się do ponoszenia "połowy opłat związanych z opłatami jakie ponosi LW, tzn.: gaz, energia elektryczna, opłaty mieszkaniowe (wywóz śmieci, woda, drobne remonty)". Niemniej skarżąca nie przedstawiła informacji dotyczących faktycznych kosztów utrzymania mieszkania, zaś LW będący właścicielem mieszkania odmawił okazania rachunków za media pracownikowi socjalnemu. Organ podniósł, że w tych okolicznościach brak jest możliwości ustalenia faktycznych kosztów ponoszonych z tytułu comiesięcznego utrzymania mieszkania. Wskazując na uznaniowy charakter zasiłku celowego oraz określone w art. 2 u.p.s. cele pomocy społecznej organ podniósł, że potrzeby osoby i rodziny mogą zostać uwzględnione jeżeli odpowiadają zarówno celom, jak i możliwościom pomocy społecznej. Pomoc społeczna ma bowiem udzielać jedynie wsparcia w przezwyciężeniu trudnych sytuacji życiowych i zabezpieczać najpilniejsze potrzeby bytowe, a nie utrzymywać podopiecznych oraz zaspokajać ich wszystkie potrzeby i oczekiwania. Organ podał, że JW co miesiąc otrzymuje zasiłek okresowy, korzysta również z pomocy w formie zasiłków celowych i ma zabezpieczone przez MOPS wszystkie podstawowe potrzeby bytowe, a otrzymywaną pomoc traktuje jako formę comiesięcznego wynagrodzenia. To zaś w ocenie organu uprawnia do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego zasiłku celowego. W odwołaniu od powyższej decyzji JW wniosła o jej uchylenie w całości z powodu wydania jej na podstawie błędnie ustalonego stanu faktycznego sprawy. Błędem - w ocenie skarżącej - jest wskazanie, że uczestnikiem wywiadu środowiskowego jest LW, gdyż jest on osobą trzecią i rachunki dotyczące opłat mieszkania są jego wyłączną sprawą. Zdaniem skarżącej nieprawdą jest, że MOPS zabezpiecza jej wszystkie podstawowe i najpotrzebniejsze potrzeby bytowe. Pokrywanie opłat za media jest bowiem bardzo ważne w egzystencji człowieka, gdyż każdy człowiek jak żyje to musi mieć co jeść, mieć gdzie spać, musi się myć i załatwiać swoje potrzeby bytowe. Ponadto zdrowie i życie są w Polsce prawnie chronione, a brak higieny na pewno spowoduje utratę zdrowia, życia lub trwałe inwalidztwo. Zaskarżoną decyzją z dnia [.] listopada 2015 r. nr [.], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 3 i 4, art. 8 ust. 1 i art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [.] utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję Prezydenta Miasta [.]. Organ podał, że w świetle wyrażonych w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s. zasad ogólnych, świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz zaspokojenie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Celem pomocy społecznej nie jest natomiast obowiązek zaspokojenia wszystkich potrzeb, lecz tylko tych, które zaliczyć można do niezbędnych dla życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Kolegium wskazało, że w myśl art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzież, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Niemniej sformułowanie "może być przyznany" wskazuje, że zasiłek ten nie ma charakteru obligatoryjnego, a jego przyznanie pozostawione jest uznaniu organu, przy czym orzekając w przedmiocie takiego świadczenia organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy co do zasady udzielania pomocy osobom potrzebującym pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.) ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Zdaniem Kolegium, uznanie nie pozwala organowi na dowolność w rozstrzyganiu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Spełnienie ustawowych kryteriów do przyznania pomocy nie oznacza zatem automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości odpowiadającej jej oczekiwaniu. Organ odwoławczy podał, że zgodnie z przepisem art. 7 u.p.s., pomocy udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Przyznanie świadczenia z pomocy społecznej dla osoby znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej, nawet jeżeli jest ona związana, z którąkolwiek okolicznością określoną w art. 7 u.p.s. nie jest prawem bezwarunkowym i nie wiąże się z przerzucaniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej będące dysponentami środków publicznych, przeznaczonych na realizację zadań z pomocy społecznej. Kolegium uznało za ustalone, że skarżąca mieszka u LW, wobec którego prowadzi osobne gospodarstwo domowe. Mieszkanie i jego wyposażenie należy do LW i ponosi on opłaty związane z użytkowaniem mieszkania. Sposobu korzystania z mieszkania, w którym przebywa wnioskodawczyni oraz wydatków z nim związanych pracownik socjalny nie mógł ustalić, gdyż LW pozwolił mu podczas wywiadu przebywać w kuchni, nie udostępniając żadnych rachunków za wykorzystywane media. JW jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, zarejestrowaną w PUP w [.] od dnia 3 listopada 1999 r. i według jej oświadczenia nigdzie nie pracuje. Co miesiąc otrzymuje zasiłek okresowy, korzysta również z pomocy w formie zasiłków celowych na leki, zakup okularów, koszty związane z wyjazdem do sanatorium, odzież, obuwie, a także otrzymuje posiłki w kuchni dla ubogich. Skarżąca ma zatem zabezpieczone wszystkie podstawowe potrzeby bytowe, domaga się przyznania kwoty 250 zł na pokrycie opłat, których nie dokumentuje, ale przedkłada umowy systematycznie zawierane z LW, że będzie ponosić opłaty za wykorzystywane media od dnia 1 stycznia 2014 r. w kwocie 250 zł miesięcznie. Organ odwoławczy wskazał również, że małżeństwo skarżącej z LW zostało unieważnione przez Sąd Okręgowy w [.] prawomocnym wyrokiem z dnia 22 listopada 2013 r. sygn. akt I C 528/11, i wyrokiem tym Sąd odstąpił od orzeczenia w przedmiocie sposobu korzystania z mieszkania przez strony. Zdaniem Kolegium, w świetle ustaleń dokonanych przez organ I instancji stwierdzić należy, że skarżąca traktuje otrzymywane zasiłki celowe jako formę stałego wynagrodzenia, przy pomocy których pokrywa wydatki za użytkowany lokal mieszkalny. Co istotne, odwołująca się pozostając w niedostatku nie wykorzystuje własnych możliwości w pozyskiwaniu środków do życia, nawet poprzez wystąpienie o alimentację od córki, którą posiada. Tym samym za zasadne w ocenie organu odwoławczego uznać należało stanowisko organu I instancji, jako że każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje tego obowiązku, to zasadniczo nie jest uzasadnione udzielenie takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Pomoc przyznawana na podstawie przepisów u.p.s. - bez względu na jej rodzaj - ma bowiem charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o niej występujących. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Rzeszowie, JW wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ponadto o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zdaniem skarżącej rozstrzygające sprawę organy wydały kwestionowane decyzje na podstawie błędnie ustalonego stanu faktycznego sprawy. Skarżąca nie była bowiem właścicielem mieszkania, w którym obecnie zamieszkuje, gdyż stanowiło ono własność LW a zawierając z nim związek małżeński podpisała intercyzę. Sąd Okręgowy w [.] nie mógł zatem orzec o sposobie korzystania z mieszkania przez skarżącą i LW. Skarżąca podniosła, że nie powinno wymagać się od niej uzyskania alimentów od córki, lecz osobą zobowiązaną do alimentacji winien być MZ, który "uzyskał na córkę alimenty od powódki", w toczącej się wówczas sprawie o rozwód skarżącej z MZ. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia [.] lutego 2016 r. referendarz sądowy umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia wnioskodawczyni od kosztów sądowych i jednocześnie odmówił przyznania jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Postanowienie to, po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącej, zostało utrzymane w mocy postanowieniem WSA w Rzeszowie z dnia 29 lutego 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest oczywiście bezzasadna i jako taka podlega oddaleniu. W toku przeprowadzonej z urzędu (art. 134 § 1 p.p.s.a.) legalnościowej kontroli zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji Sąd nie stwierdził bowiem naruszeń prawa, które których rodzaj lub stopień uzasadniałyby wzruszenie mocy obowiązującej powyższych decyzji na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że kwestionowane decyzje nie naruszają prawa procesowego w stopniu mającym lub mogącym mieć istotny wpływ na treść kwestionowanych rozstrzygnięć. Organy orzekające w sprawie prawidłowo zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy w sprawie (art. 77 § 1 k.p.a.), jak również podjęły wszelkie niezbędne kroki w celu pełnego i wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.). Również przeprowadzona ocena materiału dowodowego jest pełna i całościowa, nie przekraczając granic swobody w świetle art. 80 k.p.a. Z kolei uzasadnienia zaskarżonych decyzji w zakresie stanu faktycznego i prawnego spełniają w stopniu wystarczającym wymogi prawidłowości, pozwalając Sądowi na dokonanie legalnościowej kontroli przesłanek prawnych i faktycznych, które znalazły się u podstaw kwestionowanych rozstrzygnięć (art. 107 § 3 k.p.a.). Podnoszone przez skarżącą zarzuty odnoszące się do błędnych ustaleń organów w zakresie określenia statusu własnościowego mieszkania, w którym zamieszkuje skarżąca, są pozbawione jakichkolwiek podstaw. Organy ustaliły bowiem prawidłowo, że powyższe mieszkanie stanowi wyłączną własność LW, natomiast kwestia faktycznej partycypacji skarżącej w ponoszeniu opłat mieszkaniowych nie mogła zostać przez organy wyjaśniona w sposób bezsporny, gdyż zarówno skarżąca, jak i LW, nie przedłożyli żadnych dokumentów, na podstawie których można by ustalić wysokość opłat ponoszonych przez skarżącą. Organy trafnie również przyjęły, że sam fakt zawarcia przez stronę skarżącą i LW umowy zobowiązaniowej dotyczącej obowiązku ponoszenia przez skarżącą połowy opłat mieszkaniowych (w tym za energię, gaz, wodę, wywóz śmieci) w wysokości 250 złotych nie przesądza, czy i w jakiej wysokości skarżąca uczestniczy w tego rodzaju wydatkach. W drugiej kolejności należy stwierdzić, że również legalność materialnoprawna kontrolowanych decyzji nie budzi wątpliwości co do zgodności z obiektywnym porządkiem prawnym. Kontrolując legalność treści decyzji wydanej na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., należy stwierdzić, że skarżone organy prawidłowo przyjęły, że ustawowa przesłanka "niezbędnej potrzeby bytowej" nie została wykazana. Rozważania w przedmiocie zasadności wykonania kompetencji uznaniowej były więc zbędne, gdyż brak spełnienia warunku hipotezy art. 39 ust. 1 u.p.s. skutkował automatycznie koniecznością wydania decyzji odmownej. Nie negując trudnej sytuacji życiowej oraz bytowej skarżącej, organy nie mogły nie uwzględnić faktu, że pobiera ona zasiłek okresowy, jak również korzysta z pomocy w formie zasiłków celowych, przez co jej podstawowe potrzeby bytowe są zaspokojone. Tym samym ubieganie się o przyznanie kolejnego zasiłku celowego, będącego – co trzeba wyraźnie podkreślić – formą pomocy doraźnej i ukierunkowanej na zaspokojenie konkretnych celów bytowych, nie może prowadzić do przekształcenia powyższego świadczenia w stałe źródło comiesięcznych dochodów. Taki kierunek interpretacji potwierdza również treść art. 39 ust. 2 u.p.s., z którego wynika, że zasiłek celowy jest świadczeniem zmierzającym do pokrycia doraźnych potrzeb bytowych związanych z konkretną i trudną sytuacją danego podmiotu (np. koniecznością zakupu leków, opału, odzieży, przeprowadzenia remontu, pokrycia kosztów pogrzebu). Jednocześnie brak wykazania powstania nowej "niezbędnej potrzeby bytowej" w rozumieniu art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. uniemożliwia przejście organu do rozważań co do zasadności wykonania kompetencji uznaniowej w sprawie o przyznanie zasiłku celowego. Wobec stwierdzenia, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszyły prawa w stopniu uzasadniającym ingerencję w ich moc obowiązującą, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.