II SA/Rz 1768/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2016 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2015 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego - postanawia - I. umorzyć postępowanie w zakresie zwolnienia wnioskodawczyni od kosztów sądowych, II. odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. J. W. w skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2015 r. Nr [...] wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata; wniosek ten podtrzymała w złożonym urzędowym formularzu PPF, obowiązującym osoby fizyczne ubiegające się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wg udzielonych informacji, jest osobą samotnie gospodarującą, bezrobotną – bez prawa do zasiłku, utrzymującą się z pomocy MOPS w formie zasiłku okresowego w wysokości 317 zł (doraźnie otrzymuje też zasiłki celowe na pokrycie kosztów leczenia i rehabilitacji). Nie posiada żadnych wartościowych przedmiotów majątkowych (jej majątkiem dorobkowym, wg oświadczenia, dysponuje były mąż M. Z.). Obciąża ją zadłużenie w wysokości ok. 20 tys. zł z tytułu należnych córce alimentów, alimenty bieżące na rzecz L. W. w kwocie 200 zł/m-c oraz wynikające z umowy między nimi z dnia 30 grudnia 2013 r. zobowiązanie wnioskodawczyni do płatności na jego rzecz za tzw. media kwoty 250 zł /m-c. Skarżąca wyjaśniła, że bez pomocy fachowego pełnomocnika nie da sobie rady, gdyż sprawa jest skomplikowana. Ponadto w razie niekorzystnego wyroku ma zamiar wnieść skargę kasacyjną, którą musi sporządzić osoba uprawniona. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia wskazała, że obecnie nie podejmuje żadnych starań w kierunku podjęcia pracy z uwagi na stan zdrowia (w okresie listopad – grudzień 2015 r. była dwukrotnie hospitalizowana). L. W., z którym od stycznia 1995 r. zamieszkuje, na razie nie egzekwuje od niej należnych alimentów i opłat za media. W stanowiącym jego wyłączną własność mieszkaniu nie ma także wydzielonych tylko do swojego użytku pomieszczeń. Od poniedziałku do piątku korzysta z posiłków w kuchni dla ubogich, w pozostałych dniach dokonuje zakupów po możliwie najtańszych cenach. Rachunków i faktur potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania nie posiada, gdyż nie stanowi ono jej własności. Jako załącznik została przedstawiona m.in. kserokopia decyzji z dnia [...] grudnia 2015 r. o odmowie przyznania skarżącej zasiłku celowego w kwocie 39,50 zł na zakup leków. Rozpoznając złożony wniosek zważono, co następuje: Ze względu na to, że wnioskodawczyni z uwagi na przedmiot sprawy, tj. z zakresu pomocy i opieki społecznej, korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych (art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."), skutkuje to umorzeniem postępowania o przyznanie jej w tym zakresie prawa pomocy (zgodnie z art. 249a tej ustawy, jeżeli rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się). Z tej przyczyny wniosek skarżącej podlega merytorycznemu rozpoznaniu wyłącznie w części odnoszącej się do żądania ustanowienia adwokata; dotyczy to przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, czego warunkiem jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Mimo że wstępna ocena powyższych informacji mogłaby przemawiać za uwzględnieniem wniosku, jego wnikliwa analiza nie daje jednak ku temu uzasadnionych podstaw. W sprawie co do zasady nie budzi zastrzeżeń trudna sytuacja materialno – bytowa skarżącej, która jako osoba długotrwale bezrobotna (wg akt administracyjnych sprawy od 3 listopada 1999 r.), nie posiadająca własnych dochodów i żadnego wartościowego majątku, utrzymuje się wyłącznie ze świadczeń pomocy społecznej (zasiłku okresowego w kwocie 317 zł i doraźnie przyznawanych zasiłków celowych), korzystając także ze wsparcia w zakresie dożywiania. Sytuacja ta w kontekście ustawowych przesłanek warunkujących przyznawanie prawa pomocy nie zwalnia jej jednak od należytego uzasadnienia wniosku, co do którego wszystkie ważne dla jego rozpoznania okoliczności powinny jawić się jako wiarygodne i wzajemnie spójne. Informacje udzielone przez skarżącą wymogów tych nie spełniają. W kontekście nie budzących wątpliwości okoliczności, że deklarowane przez nią na utrzymanie środki są niewystarczające do pokrycia jej podstawowych potrzeb życiowych oraz deklarowanych wydatków związanych z partycypacją w kosztach utrzymania mieszkania, nie licząc zobowiązań alimentacyjnych, zastrzeżenia budzi wiarygodność oświadczenia co do prowadzenia przez wnioskodawczynię odrębnego względem L. W. gospodarstwa domowego. Wobec wspólnego zamieszkiwania od 1995 r., mimo unieważnienia ich małżeństwa wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 22 listopada 2013 r., finansowanie przez niego – mimo rzekomej umowy ze skarżącą - całości kosztów utrzymania mieszkania oraz brak dochodzenia należnych mu od niej alimentów, należy w tej sytuacji interpretować jako świadczące o prowadzeniu przez nich wspólnego gospodarstwa domowego. Znajduje to dodatkowe potwierdzenie w braku wydzielenia pomieszczeń przeznaczonych wyłącznie do odrębnego użytku poszczególnych osób (w szczególności wnioskodawczyni). W ewidentny sposób przeczy to oświadczeniu skarżącej, które w tych okolicznościach należy uznać za nie odpowiadające prawdzie i powołane wyłącznie na potrzeby złożonego wniosku, celem uzyskania korzystnego rozstrzygnięcia. Konsekwencją tego jest wymóg ujawnienia dochodów i wydatków oraz stanu majątkowego wszystkich osób wspólnie gospodarujących, co było już skarżącej sygnalizowane przy rozpoznawaniu jej wniosków o prawo pomocy we wcześniej inicjowanych sprawach z jej skarg (m.in. II SA/Rz 1406/15, II SA/Rz 1552/15, II SA/Rz 1633/14). Nie bez znaczenia pozostaje przy tym brak możliwości jakiegokolwiek porównania rzeczywistych kosztów utrzymania mieszkania z rzekomo obciążającymi skarżącą z tego tytułu wydatkami (określonymi umową między nią a L. W. jako właścicielem mieszkania). W kontekście ciążącego na stronach ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.) prawo pomocy ma charakter wyjątkowy i nie może być nadużywane. Niezależnie od powyższego, okoliczność ta nabiera dodatkowo szczególnego znaczenia, jeżeli wziąć pod uwagę, że skarżąca jako osoba długotrwale bezrobotna nie przejawia żadnych działań w kierunku podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (chociażby dorywczej, uwzględniającej stan zdrowia). Wobec deklaracji o pozostawaniu majątku dorobkowego w dyspozycji byłego męża M. Z., nie podejmuje też działań w kierunku jego odzyskania, wykazując tym samym całkowicie bierną postawę w dążeniu do poprawy swojej sytuacji materialnej i finansowej. W okolicznościach sprawy nie można pominąć także faktu inicjowania przez nią przed WSA w Rzeszowie licznych i tożsamych przedmiotowo postępowań sądowych (na podstawie jednobrzmiących skarg) oraz ubiegania się w nich o przyznanie prawa pomocy; postępowania te są rezultatem regularnego wnioskowania o przyznanie zasiłków celowych i wnoszenia skarg na wydawane w tym przedmiocie decyzje, zarówno przyznające te zasiłki (z kwestionowaniem ich wysokości), jak i odmawiające wsparcia. Stosownie do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2009 r. I OZ 304/09, skarżący wszczynając dużą liczbę postępowań musi liczyć się z tym, że prowadzona przez niego działalność będzie wymagała ponoszenia związanych z tym wydatków. Ich przerzucanie na ogół społeczeństwa (Skarb Państwa), chociażby z uwagi na ograniczoność przeznaczanych na to środków finansowych, jest możliwe tylko w szczególnie uzasadnionych okolicznościach, których z przedstawionych względów w niniejszej sprawie obecnie nie stwierdzono. Poza tym niniejsza sprawa jest kolejną z prawie 20 już wniesionych przez skarżącą do WSA w Rzeszowie skarg w przedmiocie przyznania zasiłku celowego, trudno zatem odmówić jej niezbędnego rozeznania w procedurze sądowej, w tym co do zrozumienia kierowanej do niej korespondencji i wymogu terminowego podejmowania adekwatnych do etapu postępowania działań. W tej sytuacji, nawet przyjmując występowanie po stronie wnioskodawczyni pewnych trudności finansowych, brak jest podstaw do stwierdzenia, że wykazała ona spełnienie warunków do przyznania prawa pomocy obejmującego ustanowienie fachowego pełnomocnika. W tym zakresie całkowicie pozbawiona znaczenia dla merytorycznego rozpoznania wniosku jest argumentacja skarżącej wskazująca na znaczny stopień skomplikowania sprawy czy sygnalizująca ewentualny zamiar wniesienia skargi kasacyjnej w przypadku "niekorzystnego wyroku". W związku z tym należy wyjaśnić wnioskodawczyni, że Sąd z urzędu bierze pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji (nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną), a w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań (art. 134 § 1 i art. 6 P.p.s.a.). Z podanych przyczyn, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. 249a i art. 239 § 1 pkt 1 lit. a oraz w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.