II SA/Rz 177/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 20 września 2018 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku T. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi T. S. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zastępczego wykonania obowiązku - postanawia - odmówić zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 177/18. Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę T. S. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie zastępczego wykonania obowiązku. Otrzymawszy odpis powyższego wyroku wraz z jego uzasadnieniem T. S. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Podała, że jest emerytką uzyskującą świadczenie w wysokości 1150 zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z pozostającym na jej utrzymaniu synem, który jest alkoholikiem i w ogóle jej nie pomaga. Może liczyć tylko na pomoc córki, bez której "byłoby bardzo źle". Skarżąca podkreśliła, że żyje bardzo skromnie, kupuje najtańsze rzeczy. Chciałaby złożyć skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego od zapadłego w jej sprawie wyroku. Jako majątek wnioskodawczyni wskazała tylko dom o pow. 110 m.kw. z 1965 r., wymagający remontu, na który jej nie stać oraz nieruchomość rolną o pow. 93 ar. Stałe wydatki strony to: żywność – 300 zł, lekarstwa – 150 zł, gaz – 50 zł, prąd – 50 zł, utrzymanie domu – 100 zł, woda – 50 zł. W odpowiedzi na wezwanie o dokładniejsze wyjaśnienie sytuacji materialnej T. S. podała, że jej syn pracuje nieregularnie z uwagi na swoją chorobę alkoholową. Zatrudniony jest na 1/6 etatu. Skarżąca wskazała, że obecnie nie otrzymuje wsparcia finansowego od córki. Za korzystanie z telefonu płaci miesięcznie 19,90 zł. Nie posiada natomiast dostępu do Internetu. Jest właścicielką około dwudziestoletniego samochodu osobowego (o wartości 3000 zł), którym nikt nie jeździ. Wnioskodawczyni zaznaczyła, że nie prowadzi działalności rolniczej. Spłaca kredyt za syna w kwocie 532 zł miesięcznie. Kredyt ten zaciągnięty był na spłatę poprzedniego zadłużenia syna. Strona podała, że kwotę 200 zł tytułem kosztów sądowych w niniejszej sprawie pokryła z oszczędności, które zgromadziła "na gorsze czasy", jednak "nic więcej nie ma". Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: T. S. ubiegała się już w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy i to w takim samym jak obecnie zakresie. Mianowicie w lutym tego roku wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Natomiast aktualnie również domaga się przyznania prawa pomocy w całkowitym zakresie, tyle, że zmieniła zawodowy podmiot jako pełnomocnika i chciałaby, aby w tym charakterze został ustanowiony adwokat. Biorąc powyższe pod uwagę, pomimo opisanej modyfikacji podmiotowej, uznano, że uzasadnionym jest orzekanie w trybie art. 165 w zw. z art. 167a § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), zwanej w dalszej części "P.p.s.a.". Przepisy te pozwalają referendarzowi sądowemu na zmianę bądź uchylenie jego wcześniejszego orzeczenia dotyczącego prawa pomocy, choćby było zaskarżone, a nawet prawomocne. Warunkiem powyższego jest jednak zaistnienie "zmiany okoliczności sprawy". Nie chodzi zatem o ponowną ocenę przedstawionych już wcześniej przez stronę danych o jej sytuacji materialnej pod kątem zasadności poprzedniego postanowienia, a o ocenę, czy od daty jego wydania nastąpiła zmiana, o której mowa w powołanym art. 165 P.p.s.a., uzasadniająca odmienne rozstrzygnięcie. Podmiot wnioskujący zatem o wsparcie w ramach instytucji prawa pomocy winien przedstawić takie informacje – inne niż poprzednio podane, które będą wskazywać, że aktualnie właściwa jest odmienna decyzja w tym przedmiocie. Chodzi więc o sytuację, gdy pogorszyły się możliwości finansowe strony. Mając powyższe na uwadze oraz okoliczności złożonego wniosku o prawo pomocy w całkowitym zakresie uznano, że tak jak poprzednio brak jest podstaw do jego uwzględnienia. Nadal bowiem T. S. nie wyjaśniła dostatecznie swojej sytuacji w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W przypadku najszerszych granic tego wsparcia przesłanką tą jest niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.), natomiast częściowe prawo pomocy przyznawane jest osobie, która nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Mianowicie, strona w złożonym wniosku podała, że syn nie pracuje. Z kolei już w odpowiedzi na wezwanie podniosła, że syn jest zatrudniony na 1/6 etatu, a dołączone zaświadczenie od pracodawcy wskazuje, że jego wynagrodzenie za pracę wynosi 420 zł brutto. Wprawdzie z wniosku wynika, że skarżąca nie może liczyć na syna – alkoholika, jednak w sytuacji gdy tworzy z nim gospodarstwo domowe, to jego dochody również podlegają wliczeniu do łącznego dochodu rodziny nawet wtedy, gdy faktycznie nie przekazuje matce uzyskiwanych środków do wydatkowania na wspólne cele. Również w przypadku pierwszego z wniosków o prawo pomocy, sytuacja syna nie była dostatecznie wyjaśniona. Nie jest także do końca jasna kwestia wsparcia uzyskiwanego przez skarżącą od córki. Wniosek podaje bowiem, że córka udziela stronie pomocy i bez tej pomocy "byłoby bardzo źle". Następnie, w odpowiedzi na wezwanie skarżąca podniosła, że nie otrzymuje aktualnie wsparcia finansowego od córki, co może budzić wątpliwości, skoro bez takiej pomocy wcześniej nie mogła się obejść. Poza tym, odpowiadając na wezwanie strona wskazała tylko swoje wydatki na telefon. Nie podała zaś tego rodzaju wydatku na telefon syna. Nie zaznaczyła też, czy z posiadanym samochodem nie wiążą się jakieś wydatki. W toku postępowania dotyczącego prawa pomocy skarżąca zmieniała też zdanie odnośnie do kwestii tego, kto zaciągnął pożyczkę, której comiesięczna rata to 532 zł. Najpierw twierdziła, że jest to pożyczka syna, a potem zadeklarowała, że sama ją zaciągnęła. Z przedstawionych obecnie harmonogramów spłaty wynika, że są to dwie pożyczki o łącznej racie comiesięcznej 532 zł. Skarżąca podała, że zostały one zaciągnięte na spłatę poprzedniego zadłużenia syna. Nie wyjaśniła jednakże, jakiego celu dotyczyło to ostatnie. Ma to zaś istotne znaczenie w kontekście przesłanek prawa pomocy. Wynika z nich bowiem jednoznacznie, że tylko wydatki, które związane są z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych korzystają z pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Zwrócono już stronie na to uwagę w uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 marca 2018 r. oraz postanowienia utrzymującego je w mocy (z dnia 6 kwietnia 2018r.) Ponadto, podkreślenia wymaga, że wnioskodawczyni uiściła kwotę 200 zł tytułem kosztów sądowych w niniejszej sprawie pomimo wcześniejszej deklaracji o nieposiadaniu jakichkolwiek oszczędności. Tłumacząc tę kwestię w związku ze stosownym wezwaniem skarżąca podniosła, że wskazane środki to były jej oszczędności "na gorsze czasy", ale więcej już nie posiada. Wreszcie, wnioskodawczyni nie nadesłała wyciągów z rachunków bankowych swoich i syna, pomimo wezwania o nie, nie podając jednocześnie przyczyny powyższego. Uwzględniając powyższe okoliczności uznano, że tak jak przy okazji pierwszego z wniosków, tak i obecnie skarżąca nie przedstawiła swojej sytuacji materialnej w sposób dostatecznie klarowny. Tymczasem, prawo pomocy to instytucja o wyjątkowym charakterze, której adresatami mogą być wyłącznie osoby, które nie tylko wskażą na brak możliwości finansowych po ich stronie, lecz wykażą, że tak faktycznie jest. Istnienie więc jakichkolwiek wątpliwości co do tego, czy strona istotnie spełnia którąś z ustawowych przesłanek prawa pomocy musi skutkować odmową przyznania powyższego. Takie zaś wątpliwości, jak już wyżej wskazano, występują w odniesieniu do sytuacji T. S. Ponadto, skarżąca ujawniła fakt uzyskiwania przez syna wynagrodzenia za pracę, co wskazuje na poprawę możliwości finansowych rodziny. Dlatego też podjęto decyzję o odmowie zmiany zapadłego uprzednio postanowienia o odmowie zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych i odmowie ustanowienia na jej rzecz zawodowego pełnomocnika. To rolą strony było bowiem udowodnienie, że rzeczywiście żądane przez nią wsparcie znajduje uzasadnienie w jej sytuacji materialnej. Tymczasem ta ostatnia nie została w wystarczający sposób przedstawiona, przez co niemożliwym stało się przychylenie się do wniosku skarżącej. Podstawę powyższego stanowi art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 165, art. 167a § 1 oraz art. 245 § 2, § 3, art. 246 § 1 pkt 1, pkt 2 P.p.s.a.