II SA/Rz 177/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur-Selwa Sędziowie WSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi S. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 8 października 2024 r. nr SKO.405.SR.ZA.1193.40.2024 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania – skargę oddala – Przedmiotem skargi S.K. (dalej: "Skarżący") jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ II instancji" lub "organ odwoławczy") z 8 października 2024 r. nr SKO.405.SR.ZA.1193.40.2024 wydane w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm. - dalej: "k.p.a."). Z uzasadnienia skargi oraz nadesłanych akt sprawy wynika, że decyzją z 6 grudnia 2022 r. nr ŚS.III.540.126.2022/2023 Prezydent Miasta [...] (dalej: "Prezydent" lub "organ I instancji"), po rozpatrzeniu wniosku W.K. przyznał prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz W.K. w wysokości 490,32 zł na okres od 1 października 2022 r. do 19 października 2022 r. Wnioskiem z 14 sierpnia 2024 r. (data wpływu do organu), na podstawie art. 155 k.p.a. Skarżący zwrócił się do organu I instancji o zmianę ww. decyzji przez jej uchylenie i zobowiązanie W.K. do zwrotu świadczeń jako nienależnie pobranych. Postanowieniem z 4 września 2024 r. nr ŚS.III.540.126.2022/2023 Prezydent, działając na podstawie art. 61a § 1 i § 2 w zw. z art. 61 § 1 i art. 123 k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia decyzji Prezydenta Miasta [...] z 6 grudnia 2022 r. nr ŚS.III.540.126.2022/2023 przyznającej W.K. prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a także uznania świadczeń wypłaconych W.K. na podstawie ww. decyzji za nienależnie pobrane oraz zobowiązania do ich zwrotu. Organ wyjaśnił, że dłużnik alimentacyjny nie jest stroną postępowania w sprawie przyznania świadczeń alimentacyjnych. Posiada on wyłącznie interes faktyczny, nie zaś prawny. Stroną takiego postępowania jest wyłącznie osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. W okolicznościach sprawy żądanie zostało złożone przez osobę niebędącą stroną, co uzasadnia odmowę wszczęcia postępowania. S.K. nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem i złożył zażalenie. W jego ocenie postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 61a k.p.a. Podał, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów celowo pomija kwestie związane z uprawnieniami dłużnika alimentacyjnego. Przedkłada interes osób uprawnionych do alimentów ponad interes osoby zobowiązanej do alimentacji. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wywiódł, że interes dłużnika alimentacyjnego wymaga ochrony już w postępowaniu o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Dłużnik jest zatem stroną postępowania o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego i może kwestionować w drodze odwołania zasadę i rozmiar swego przyszłego zobowiązania kreowanego z mocy prawa przez art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Dłużnik alimentacyjny jest zatem stroną postępowania zmierzającego do ustalenia czy osoby uprawnione pobrały należnie czy też nienależnie zaliczkę alimentacyjną i może skutecznie wnioskować o wszczęcie takiego postępowania. Wnoszący zażalenie podał, że świadczenia alimentacyjne były wpłacane na rachunek bankowy, który uległ zmianie. W.K. mimo próśb nie odpowiada na pisma i nie wskazuje prawidłowego rachunku bankowego. Jego zdaniem posiada interes prawny w złożeniu wniosku o uchylenie decyzji przyznającej świadczenie alimentacyjne z funduszu alimentacyjnego. SKO w Rzeszowie wskazanym na wstępie postanowieniem z 8 października 2024 r. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Podało, że jedną z przesłanek do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną (art. 61a § 1 k.p.a.). Powołując się na brzmienie art. 28 k.p.a. oraz specyfikę postępowania o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego Kolegium wyjaśniło, że stroną takiego postępowania jest osoba uprawniona, bowiem to jej wniosek (jej przedstawiciela ustawowego albo opiekuna prawnego) inicjował postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego i to na niej spoczywał obowiązek wykazania uprawnienia do otrzymania świadczenia. Kolegium zwróciło uwagę, że kwestia statusu dłużnika alimentacyjnego jako strony postępowania w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie była jednolicie postrzegana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W najnowszym orzecznictwie dominuje pogląd, który SKO podzieliło, że dłużnik alimentacyjny nie jest stroną postępowania w sprawie zarówno przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak i zwrotu, w razie ich nienależnego pobrania przez osobę uprawnioną. Organ odwoławczy uznał stanowisko organu I instancji zawarte w zaskarżonym postanowieniu za prawidłowe. Końcowo SKO pouczyło składającego zażalenie o możliwości kwestionowania ustaleń organu egzekucyjnego stanowiących podstawę zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji zobowiązań alimentacyjnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, Skarżący wniósł o uchylenie decyzji Kolegium w całości, jako naruszającej przepisy postępowania i przepisy prawa materialnego a mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem zawartym w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Jego zdaniem dłużnik alimentacyjny jest stroną w postępowaniu zarówno w przedmiocie przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak również w sprawie ich zwrotu w razie nienależytego pobrania – co wynika z art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 438 ze zm.). Podtrzymał argumentację zawartą w zażaleniu. Podkreślił, że posiada interes prawny w sprawie uchylenia decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Wobec tej instytucji będzie posiadał duże zaległości. Dalsze istnienie decyzji przyznającej świadczenie spowoduje, że będzie zmuszony do uiszczenia zaległych odsetek. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga w rozpatrywanej sprawie nie jest zasadna, ponieważ w toku rozpoznania sprawy organ nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania administracyjnego. Przedmiotem rozpoznania jest wydane na podstawie m.in. art. 61a § 1 k.p.a. postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania z powodu braku po stronie Skarżącego – dłużnika alimentacyjnego – przymiotu strony w sprawie zgłoszonej w oparciu o art. 155 k.p.a. zmiany decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz przedstawiciela ustawowego osoby uprawnionej. Zgodnie z art. 155 k.p.a.: decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony; przepis art. 154 § 2 stosuje się odpowiednio. Postępowanie w tej sprawie wszczyna się na wniosek lub z urzędu. Po otrzymaniu wniosku w pierwszej kolejności organ bada czy wniosek pochodzi od strony postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W uchwale NSA z 30 czerwca 2022 r. o sygn. akt I OPS 1/22 ( wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdzono, że interes prawny należy charakteryzować przez pryzmat źródła, z którego on wynika, ponieważ determinuje ono kolejne cechy interesu prawnego wskazywane w doktrynie i orzecznictwie. Tak więc interes prawny oraz obowiązek jednostki są określane przez normę materialną będącą normą prawa powszechnie obowiązującego, przy czym nie ma znaczenia to, do jakiej gałęzi prawa norma ta należy. Stwierdzenie posiadania interesu prawnego jest wynikiem ustalenia przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Z kolei podstawę roszczenia, jako instrumentu urzeczywistniania interesu prawnego w określonym kształcie, może stanowić tylko normy prawa administracyjnego. Pojęcie interesu prawnego jest często definiowane poprzez wskazanie różnicy między interesem prawnym a interesem faktycznym. Czynnikiem różnicującym interes prawny i interes faktyczny jest istnienie lub brak normy prawnej przyznającej ochronę danemu podmiotowi. Z powyższego wynika, że konkretyzacja interesu prawnego danej osoby występuje w przepisach ustawy, które określają prawa i obowiązki danej osoby. Takim właśnie przepisem jest art. 15 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który wskazuje, iż ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. Przepis ten określa wyraźnie stronę tego postępowania. Osobą uprawnioną do świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica, nie zaś ustawowy przedstawiciel, pod opieką którego pozostaje. Wprawdzie ustawowy przedstawiciel małoletniego dziecka posiada legitymację do wnioskowania o ustalenie prawa do świadczeń alimentacyjnych oraz ich wypłatę, nie oznacza to wszakże, iż z chwilą złożenia takiego wniosku staje się osobą uprawnioną do tych świadczeń (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 27 września 2016 r. o sygn. II SA/Łd 465/16). W niniejszej sprawie osobą uprawnioną do przedmiotowych świadczeń była córka skarżącego, reprezentowana przez matkę. Skarżącemu będącemu dłużnikiem alimentacyjnym nie jest doręczana decyzja o prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, gdyż otrzymuje on wyłącznie informację o treści tej decyzji, co potwierdza stanowisko, że dłużnik alimentacyjny nie jest stroną postępowania w przedmiocie przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Gdyby bowiem ustawodawca uważał dłużnika alimentacyjnego za stronę postępowania w sprawie przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, to skoro stronie postępowania są doręczane wszystkie rozstrzygnięcia zapadające w sprawie, nie byłoby potrzeby przekazywania stronie postępowania odrębnej informacji o wydanym orzeczeniu, a przepis art. 27 ust. 7 pkt 1 u.f.a. byłby zbędny (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 30 czerwca 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 901/21; wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 2020 r. o sygn. akt I OSK 4202/18; wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2017 r. o sygn. akt I OSK 2027/16). Zdaniem Sądu, organy prawidłowo uznały, że Skarżący nie jest stroną postępowania o ustalenie prawa do przedmiotowych świadczeń, a zatem nie może złożyć w trybie art. 155 k.p.a. skutecznego wniosku o zmianę decyzji. Niewątpliwie Skarżący jako dłużnik alimentacyjny posiada interes faktyczny w się zmiany wydanej decyzji przez Organ, lecz żądanie od Organu podjęcia stosownych czynności nie jest oparte na przepisach prawa chroniących sferę interesów tego podmiotu. Żądanie Skarżącego może być podstawą do podjęcia czynności przez organ z urzędu, który potraktuje je jako otrzymanie informacji, które wymagają sprawdzenia. Jednakże kwestia ta pozostaje w gestii Organu. Skarżący nie jest pozbawiony ochrony swoich praw, może on np. wystąpić do prokuratora o zbadanie decyzji przyznającej ww. świadczenia. Podkreślić należy, że przyznanie przedmiotowych świadczeń wiąże się z bezskutecznością egzekucji orzeczonych alimentów, zatem w postępowaniu egzekucyjnym dłużnik może składać zarzuty co do prowadzonej egzekucji, w tym kwestionować istnienie zaległości. Dłużnik może też w sądzie rodzinnym wystąpić o zmianę obowiązku alimentacyjnego. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa materialnego, ani procesowego i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.