II SA/Rz 1770/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. W. od pkt II postanowienia referendarza sądowego z dnia 2 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 1770/15 dotyczącego odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika w sprawie z jej skargi na niewykonanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt II SAB/Rz 64/11 zapadłego w sprawie ze skargi M. W. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie nierozpoznania odwołania - postanawia - utrzymać w mocy pkt II postanowienia referendarza sądowego dotyczący odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Postanowieniem z dnia 2 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 1770/15 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, po rozpoznaniu wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy, w pkt I) zwolnił skarżącą od kosztów sądowych; w pkt II) odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. W zakreślonym terminie do wniesienia środka zaskarżenia M. W. złożyła sprzeciw zaskarżając ww. postanowienie referendarza sądowego w części dotyczącej jego pkt II) o odmowie przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W ocenie skarżącej wydane orzeczenie jest niesłuszne i niesprawiedliwe, gdyż uzasadniła i udokumentowała, że nie jest w stanie bez uszczerbku koniecznego dla siebie i męża ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych oraz kosztów pomocy prawnej adwokata z wyboru. Podniosła, że ze względu na trudną sytuację finansową, nie może zatrudnić adwokata z wyboru, którego to pomoc w przedmiotowej sprawie jest niezbędna. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie zaznaczenia wymaga, że w niniejszej sprawie wniosek M. W. o udzielenie pomocy prawnej dotyczył zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., prawo pomocy w częściowym zakresie, w tym, obejmującym ustanowienie fachowego pełnomocnika (art. 245 § 3 P.p.s.a.) przyznawane jest osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana przez Sąd analiza złożonego wniosku pozwala uznać, że stanowisko referendarza sądowego w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i odmowy ustanowienia pełnomocnika jest zasadne. Z akt sprawy wynika, że M. W. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem. Ich dochód stanowi renta w wysokości odpowiednio 1455 zł i 1664 zł. Ich zobowiązania i stałe wydatki to opłaty za: energię elektryczną - 138,47 zł, gaz - 388,95 zł, wodę - 150 zł, kanalizację - 117,50 zł, koszty wykupu leków - 1.122 zł, koszty dojazdów - 436 zł, koszty wyżywienia 871 zł. Jako majątek skarżąca wskazała dom o pow. 64 m² na działce siedliskowej o pow. 0,21 ha. W ocenie Sądu niewątpliwie ustalona sytuacja materialna skarżącej uzasadniała przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, co znalazło odzwierciedlenie w orzeczeniu wydanym przez referendarza sądowego. Poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, zrealizowany został cel instytucji prawa pomocy a mianowicie umożliwienie skorzystania z prawa do sądu przez osobę nieposiadającą dostatecznych środków finansowych. Co wypada podkreślić przedmiotowa pomoc finansowana jest ze środków Skarbu Państwa, których ilość jest ograniczona. Dlatego też rozpoznając wniosek w ramach prawa pomocy należy mieć na uwadze celowość wydatkowania środków publicznych i przerzucania konieczności ich finansowania na ogół społeczeństwa. Sąd podzielił także stanowisko referendarza sądowego w zakresie w jakim uznał, że kompleksowa ocena możliwości finansowych nie wskazuje na niewydolność rodziny, w stopniu kwalifikującym do ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Mimo ponoszonych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem o możliwości wygospodarowania przez skarżącą środków finansowych, które mogą być przeznaczone na ustanowienie przez nią pełnomocnika z wyboru (w przypadku stwierdzenia przez nią takiej potrzeby) świadczą już poniesione w sprawie koszty sądowe w postaci wpisu od skargi (200 zł), wpisu od zażalenia na postanowienie z dnia 11 maja 2017 r. (100 zł), a także wykazane koszty doradztwa prawnego na kwotę 400 zł. Ubocznie Sąd zaznacza, że odmowa ustanowienia adwokata – inaczej niż w przypadku odmowy zwolnienia od kosztów sądowych - w żaden sposób nie ograniczy skarżącej w dostępie do sądu i nie zamknie jej drogi do merytorycznego rozpoznania skargi. Otóż zgodnie z art. 175 § 1 P.p.s.a. oraz art. 194 § 4 P.p.s.a. - wymóg posiadania profesjonalnego pełnomocnika staje się niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej od orzeczenia sądu kończącego postępowanie lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 P.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Sąd bierze także z urzędu pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, z mocy przepisów prawa ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutków zaniedbań, co dodatkowo zabezpiecza ich prawa. Z akt sprawy wynika, że na obecnym etapie postępowania udział zawodowego pełnomocnika nie jest konieczny. Także podnoszona w sprzeciwie argumentacja o "dokonanym podziale działek z rażącym naruszenie prawa, czym pozbawiono jej dotychczasowego dostępu do działek", nie stanowi okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Biorąc zatem powyższe pod uwagę zasadnie referendarz sądowy odmówił ustanowienia na rzecz skarżącej adwokata. Z tych względów na mocy art. 260 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.