II SA/Rz 1791/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2017 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. M. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki komina - postanawia - cofnąć prawo pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych, przyznane skarżącemu postanowieniem referendarza sądowego z dnia 26 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 1791/16. Postanowieniem z dnia 26 stycznia 2017 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie przyznał skarżącemu S. M. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, natomiast odmówił ustanowienia na jego rzecz adwokata. Referendarz ustalił, że wnioskodawca mieszka sam w drewnianym domu o pow. 70 m.kw. (wspólność majątkowa z żoną; w toku sprawa o podział majątku). Pobiera zasiłek okresowy w kwocie 317 zł. Z energii elektrycznej i wody nie korzysta, bowiem nie ma środków na pokrycie opłat z tym związanych. Na utrzymanie domu wydaje miesięcznie 40 zł, zaś na lekarstwa również wydatkuje tę samą kwotę. Wnioskodawca przedłożył zaświadczenie, z którego wynika, że na dzień 18 stycznia 2017 r. posiada zadłużenie alimentacyjne na kwotę 14 412,25 zł. Po rozpoznaniu sprzeciwu od powyższego orzeczenia tut. Sąd utrzymał je w mocy postanowieniem z dnia 2 marca 2017 r. W dniu 14 marca 2017 r., S. M., wezwany do opłacenia skargi, uiścił odpowiadającą wpisowi od skargi kwotę 500 zł. W świetle art. 249 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy może zostać cofnięte w całości lub w części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano nie istniały lub przestały istnieć. Pomimo tego, że w powołanym przepisie zostało użyte sformułowanie, że prawo pomocy "może być cofnięte", zasadne wydaje się stanowisko, że cofnięcie przyznanego prawa pomocy jest obowiązkiem, ilekroć zostanie wykazane, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Należy bowiem pamiętać o celu instytucji prawa pomocy – ma ono umożliwić dostęp do sądu osobom, które z powodu ubóstwa nie mogłyby wziąć udziału w postępowaniu sądowym z uwagi na brak środków finansowych pozwalających na uiszczenie opłat sądowych czy pokrycie wydatków (tak np. T. Woś Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, Lex) Brak podstawy przyznania prawa pomocy występuje wówczas, kiedy okaże się, że stan faktyczny, który przyznanie prawa pomocy uzasadniał nigdy w rzeczywistości nie miał miejsca. Natomiast ustanie podstawy przyznania prawa pomocy oznacza sytuację, gdy wprawdzie okoliczności faktyczne przemawiające za uwzględnieniem wniosku strony istniały, ale następnie zmieniły się. W niniejszej sprawie za zasadnością zastosowania konstrukcji przewidzianej w art. 249 P.p.s.a. przemawia to, że skarżący w swoim wniosku powoływał się na swoją trudną sytuację materialną wskazując, że nie uzyskuje żadnych dochodów, a następnie (tj. w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego w zakresie uzupełnienia danych wniosku) nadesłał decyzję o przyznaniu mu zasiłku okresowego z powodu bezrobocia w kwocie 317 zł miesięcznie. Potem zaś, na skutek wezwania do uiszczenia kwoty 500 zł tytułem wpisu od jego skargi, uiścił tę opłatę. Powyższe oznacza, że właściwym jest w niniejszej sprawie cofnięcie przyznanego stronie prawa pomocy. Skoro bowiem bez jakichkolwiek trudności, opłaciła ona wniesioną przez siebie skargę, to oznacza to, że albo wcześniej nie przedstawiła swojej sytuacji majątkowej w sposób rzetelny i prawdziwy albo też uzyskała dodatkowe dochody, które pozwoliły jej na opłacenie skargi. Trzeba bowiem wskazać, że gdyby faktycznie skarżący utrzymywał się jedynie z uzyskiwanego zasiłku okresowego w wysokości 317 zł, to wówczas niemożliwym byłoby uiszczenie przez niego wpisu od skargi, którego wysokość tj. 500 zł przewyższa ten dochód i to znacznie. Wskazuje to na możliwość wprowadzenie referendarza sądowego w błąd odnośnie do okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o prawo pomocy. Jeśli zaś skarżący pozyskał jakieś dodatkowe środki pieniężne już po wydaniu rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia go od kosztów sądowych, to także wskazuje to na zasadność cofnięcia prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, które strona bez trudu była w stanie pokryć. Mając więc powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 249 P.p.s.a.