II SA/Rz 1791/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 31 marca 2022 r. sprawy ze skargi E. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...]. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia 14 września 2021 r. nr SKO.4116.54.2021, utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji") z dnia 4 sierpnia 2021 r. nr KA.5026.3.1.1.2019 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej (dalej: DPS). Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Decyzją z dnia 4 sierpnia 2021 r. nr KA.5026.3.1.1.2019 Burmistrz Miasta [...]: 1. ustalił ER (dalej: "skarżącej") kwotę opłaty za pobyt jej ojca – RD w Domu Pomocy Społecznej w [...]: – za czerwiec 2020 r. w wysokości 282,90 zł; – od lipca 2020 r. do stycznia 2021 r. w wysokości 332,72 zł miesięcznie; – od lutego 2021 r. do marca 2021 r. w wysokości 420,60 zł miesięcznie; – od kwietnia 2021 r. w wysokości 413,42 zł miesięcznie. 2. zwolnił skarżącą częściowo z odpłatności za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w [...] i ustalił odpłatność w wysokości 200 zł miesięcznie, począwszy od czerwca 2020 r. 3. Ustalił niedopłatę należności za pobyt ojca skarżącej w Domu Pomocy Społecznej w [...] od czerwca 2020 r. do lipca 2021 r. w łącznej wysokości 2 800 zł. Organ I instancji podał, że w dniu 10 czerwca 2020 r. RD został umieszczony w DPS w [...]. Miesięczny koszt utrzymania mieszkania ww. DPS w 2020 r. wyniósł 3 543,62 zł, a od 1 lutego 2021 r. wynosi 4 158,80 zł. Do uiszczania opłaty za pobyt RD w DPS, stosownie do art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm.) – dalej: "u.p.s.", obowiązanych jest siedem osób – jego żona oraz sześcioro dzieci. W toku postępowania ustalono, że skarżąca tworzy gospodarstwo domowe w mężem oraz synem. Skarżąca i jej mąż pracują zawodowe, a miesięczny dochód rodziny stanowią wynagrodzenia za pracę oraz zasiłek pielęgnacyjny w łącznej wysokości 7 480,31 zł. Dochód na osobę w rodzinie wynosi zatem 2 493,44 zł i przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, określonego na kwotę 1 584 zł. Ustalono również, że skarżąca nie zawarła umowy w przedmiocie uregulowania odpłatności za pobyt ojca w DPS. Wobec powyższego skarżąca ww. decyzją zobowiązano do odpłatności za pobyt jej ojca w DPS w wysokościach ustalonych zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2f u.p.s. Jednocześnie organ I instancji podał, że mając na uwadze sytuację materialno – bytową oraz zdrowotną skarżącej, w tym ustalony znaczny stopień niepełnosprawności skarżącej oraz ponoszone wydatki uznał, że nie zachodzą przesłanki do całkowitego zwolnienia skarżącej z odpłatności. Za zasadne uznano częściowe zwolnienie skarżącej z obowiązku ponoszenia kosztów pobytu jej ojca w DPS i końcowo ustalono odpłatność w wysokości 200 zł miesięcznie, począwszy od czerwca 2020 r. Skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji argumentując, że znaczny stopień niepełnosprawności oraz koszty leczenia uniemożliwiają ponoszenie kosztów pobytu ojca w DPS i dlatego organ I instancji winien uwzględnić jej wniosek i orzec o całkowitym zwolnieniu skarżącej z obowiązku ponoszenia opłaty. Decyzją z dnia 14 września 2021 r. nr SKO.4116.54.2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu utrzymało w mocy opisaną na wstępie decyzję Burmistrza Miasta [...]. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji w całości. Podało, że w przypadku kilku zstępnych, każdy z nich ma taki sam obowiązek ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w DPS, a różnicować może ich jedynie kryterium dochodowe. Zdaniem organu odwoławczego, Burmistrz prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, w tym sytuację materialną, zdrowotną skarżącej a w konsekwencji odpłatność za pobyt jej ojca w DPS. Za zasadne organ odwoławczy uznał częściowe zwolnienie skarżącej z obowiązku uiszczania opłaty, przy jednoczesnym braku podstaw do zastosowania całkowitego zwolnienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, ER wniosła uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji. Zdaniem skarżącej, zaskarżona decyzję wydano z naruszeniem art. 2, art. 8, art.10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 Konstytucji RP oraz art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 oraz art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.) – dalej: "k.p.a." poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy i nieuprawnione uznanie, że skarżąca obiektywnie jest w stanie uiszczać opłatę za pobyt jej ojca w DPS. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, zwana dalej "p.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 §1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Poddawszy ocenie legalności zaskarżoną decyzję w granicach wyznaczonych wyżej powołanymi przepisami, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie z przyczyn, które Sąd wskazał z urzędu. Zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Zgodnie z ust. 2 średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca: 1) w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym - ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta) i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku; 2) w domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym - ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku; 3) w regionalnym domu pomocy społecznej - ustala marszałek województwa i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku. 4.Ogłoszenie, o którym mowa w ust. 2, stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Do tego czasu odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej ustala się na podstawie ogłoszenia z roku poprzedniego. Zgodnie z art. 61 ust. 1u.p.s. zobowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. W świetle art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Z treści zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji wynika, że do uiszczenia opłaty za pobyt w DPS obowiązanych jest siedem osób – żona i sześcioro dzieci. Zaskarżona decyzja ustala opłatę tylko w stosunku do skarżącej, czyli jednego ze zobowiązanych dzieci, czego dowodzi sentencja decyzji organu I instancji. Akta sprawy wskazują, że postępowanie wyjaśniające w zakresie ustalenia wysokości dochodu rodziny skarżącej zostało przeprowadzone i skarżąca nie podważa poczynionych ustaleń, kwestionuje ponoszenia odpłatności w ogóle , gdyż sama ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Z uzasadnienia decyzji wynika też wysokość odpłatności za pobyt w DPS, jaką ponosi sam RD począwszy od czerwca 2020 r. z uwzględnieniem wzrostu miesięcznego kosztu utrzymania w DPS za dany okres. W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek ustaleń co do pozostałych dzieci RD i jego żony i aktualnej ich sytuacji majątkowej istotnej dla stwierdzenia obowiązku ponoszenia odpłatności i ustalenia wysokości tej odpłatności. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że organ ustalając w drodze decyzji opłatę za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej ma powinność zarówno określenia kręgu osób zobowiązanych do pokrycia pozostałej części opłaty, jak i ustalenia warunków finansowo-majątkowych tychże osób, pozwalających na stwierdzenie, czy w świetle ww. wymogów, są one wystarczające do obciążenia tych osób stosownymi opłatami. W przypadku, gdy osób zobowiązanych jest więcej, organ winien objąć sprawę ustalenia wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jednym postępowaniem i w jego toku poczynić ustalenia dotyczące ich sytuacji dochodowej i możliwości ponoszenia kosztów z tego tytułu. Rzeczą organu jest wówczas ustalenie wysokości kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca i wnoszoną przez niego opłatą, stanowiącą nie więcej niż 70% jego dochodów. Następnie organ winien ustalić krąg osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej i podjąć działania zmierzające do ustalenia ich sytuacji dochodowej i w konsekwencji wysokości opłaty (por. wyrok NSA z 23.07.2021 r., I OSK 3039/19; wyrok NSA z 18.01.2022 r., I OSK 323/19 wyrok WSA w Rzeszowie z 13.03.2019 r., IISA/Rz 1343/18, CBOSA). Podkreślić należy, że organ nie może arbitralnie dokonać wyboru spośród zstępnych osoby, którą stać na uiszczenie wymaganej części opłaty, bez należytego rozważenia możliwości finansowych pozostały zstępnych. Ponownie rozpatrując sprawę organ ustali krąg osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt RD w DPS zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. przy zastosowaniu reguł postępowania wynikających z art. 7 i 77 K.p.a. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.