II SA/Rz 185/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie Referendarz sądowy Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. H. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania i jego wypłaty oraz przydzielenia nieruchomości zamiennej za nieruchomości wywłaszczone postanawia I. Zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w 1/2 części, II. W pozostałej części odmówić przyznania prawa pomocy. J. H. w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2008 r. Nr [...] wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym w tym zakresie formularzu PPF wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu powołała się na swój wiek (72 lata), zły stan zdrowia, wymagający remontu stan techniczny domu i zabudowań gospodarczych, utrzymywanie syna prowadzącego gospodarstwo rolne i córki, która od 5 lat nie pracuje i leczy się (obecnie szpitalnie). W związku z tym sytuacja materialna nie pozwala jej na poniesienie dodatkowych kosztów. Skarżąca wskazała także na swoją bezradność wynikającą z faktu dysponowania przez Gminę w stosunku do której kieruje swoje roszczenia wsparciem prawnym, a co odzwierciedla dokumentacja jej 29-letnich bezowocnych starań w tym zakresie. Wg oświadczenia zawartego we wniosku PPF oraz złożonego w wyniku skierowanego do wnioskodawczyni wezwania: - pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z synem (35 lat) i córką (34 lata), - posiadany przez nich majątek obejmuje stary drewniany dom o pow. 50 m², nieruchomości rolne o pow. 7 ha, samochód osobowy Fiat Punto (rok prod. 2000) i ciągnik rolniczy m-ki Ursus (rok prod. 1997), - jedyne źródło dochodów stanowi emerytura skarżącej w wysokości 1500 zł., przeznaczana w całości na utrzymanie jej i dzieci, - gospodarstwo rolne prowadzone przez syna skarżącej oprócz dopłat do produkcji rolnej w wysokości ok. 4 tys. zł. rocznie nie przynosi dochodów, grunty rolne są wykorzystywane na uprawę zbóż, ziemniaków (4,59 ha) oraz jako użytki zielone (2,22 ha). Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, o czym stanowi art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata wchodzi w zakres całkowitego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej - stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy - uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Zestawienie wskazanych przepisów wskazuje na wyjątkowy charakter prawa pomocy, a dokonana pod tym względem analiza sytuacji materialno – bytowej J. H. nie daje wystarczających podstaw do uznania, iż wykazała ona w sposób dostateczny spełnienie przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania nie potwierdza chociażby opłacenie przez nią wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Ma ona także zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe oraz stałe źródło dochodów z pobieranej emerytury, która sama w sobie nie może być uznana za niską. Okoliczności te same w sobie nie dają podstaw do skutecznego ubiegania się o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Znajduje to również potwierdzenie w prezentowanym w piśmiennictwie stanowisku, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym może mieć zastosowanie w szczególności wobec osób charakteryzujących się ubóstwem, jak bezrobotni bez prawa do zasiłku lub osoby pozbawione całkowicie środków do życia (takie stanowisko prezentuje B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, s. 593). W tej sytuacji wniosek skarżącej może podlegać rozpatrzeniu jedynie pod względem przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, czego przesłanką zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. jest wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w jego trybie ocena możliwości płatniczych J. H. pozwala uznać, iż częściowo spełnia ona ten warunek w odniesieniu do kosztów sądowych. Wynika to z ograniczonej wielkości środków płatniczych będących w dyspozycji skarżącej i jej dzieci, których źródłem wg jej oświadczenia jest tylko pobierana przez nią emerytura. Koszt pokrycia niezbędnych wydatków związanych ze zwykłym utrzymaniem skarżącej (zakup żywności, opłaty) doznaje dodatkowego obciążenia wynikającego z konieczności partycypowania przez nią w utrzymaniu dzieci (nie posiadają one stałych dochodów), w tym zwłaszcza leczenia córki, co z pewnością wpływa na stan budżetu domowego. W tym stanie rzeczy za celowe uznano przyznanie skarżącej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w ½ części. Zgodnie z art. 245 § 4 częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej, przy czym należy wyraźnie zaznaczyć, iż zwolnienie to nie dotyczy kosztów już poniesionych i odnosi się wyłącznie do takich, które mogą wystąpić w przyszłości; w przypadku J. H. nie obejmuje więc ono wpisu od skargi i może dotyczyć opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi czy wpisu od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia. Przy ich pełnej wysokości po 100 zł., skarżąca (o ile zajdzie taka konieczność) zobowiązana byłaby do opłacenia z tego tytułu kwot po 50 zł. Wobec wygospodarowania środków na opłacenie wpisu od skargi, ich poniesienie w takiej wysokości nie narazi jej i domowników na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu, nie pozbawi jej też możliwości ustanowienia pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział w sprawie uważa za niezbędny. Nie może być przy tym w ogóle wzięty pod uwagę argument skarżącej mający przemawiać za ustanowieniem dla niej adwokata, wynikający z jej dotychczas bezowocnych działań związanych z wywłaszczoną nieruchomością i faktu dysponowania przez Gminę wsparciem prawnym; kryterium ekonomiczne jest jedynym, według którego ustala się zdolność strony do poniesienia kosztów postępowania. Podkreślenia w związku z tym wymaga, że przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ustanawiają wymogu reprezentowania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym etapie postępowania (wyjątek stanowi wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione określonych środków zaskarżenia, co skutkuje obniżeniem ponoszonych przez strony kosztów), sąd administracyjny bierze natomiast z urzędu pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przez organami administracji. Niezależnie od tego, przyznane skarżącej prawa pomocy należy także wiązać z niewykazaniem przez nią w dostatecznym stopniu spełnienia ustawowej przesłanki warunkującej uwzględnienie wniosku w pełnym wnioskowanym zakresie. Dotyczy to: - rozbieżności między zawartym w uzasadnieniu wniosku PPF stwierdzeniem skarżącej o samotnym zamieszkiwaniu, a jej oświadczeniem o pozostawaniu we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z synem i córką, - twierdzenia skarżącej o całkowitym braku dochodowości prowadzonego przez jej syna gospodarstwa rolnego; poddaje to w wątpliwość celowość jego prowadzenia na areale o powierzchni ponad 7 ha i dokonywania na niego jakichkolwiek nakładów na to gospodarstwo, co w zestawieniu z oświadczeniem o pozostawaniu syna na jej utrzymaniu wydaje się zupełnie nieracjonalne. Mając przy tym na uwadze źródło finansowania prawa pomocy (ze środków publicznych – przez Skarb Państwa), uzasadnianie potrzeby jego przyznania utrzymywaniem osoby posiadającej zdolność do wykonywania pracy zarobkowej wiązałoby się z naruszeniem ustawowych zasad jego przyznawania, - braku dokładnego wyjaśnienia przez skarżącą statusu zawodowego jej córki; jej pozostawanie od kilku lat w stałym leczeniu nie wyjaśnia, czy w związku z uprzednio wykonywaną pracą zarobkową przysługuje je obecnie np. status osoby bezrobotnej lub ze względu na stan zdrowia prawo do renty. Wątpliwości z tym związane nie mogą być interpretowane na korzyść skarżącej, skoro to ją jako osobę wnioskującą obciąża wykazanie zasadności wniosku. Stosownie do powyższego należy stwierdzić, że skarżąca bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu - z uwzględnieniem przyznanego zwolnienia – ma możliwość wygospodarowania środków na pokrycie związanych ze sprawą kosztów (mają one charakter jednorazowy). W związku z tym na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2, 3 i 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.