II SA/Rz 185/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Zarębska-Kobak /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Joanna Zdrzałka Protokolant st. sekr. sąd. Maria Kołcz po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 28 października 2008 r. sprawy ze skargi J.H. na decyzję Wojewody z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania i jego wypłaty oraz przydzielenia nieruchomości zamiennej za nieruchomości wywłaszczone I. uchyla zaskarżoną decyzję Wojewody z dnia (...) (...) i poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia (...) Nr (...); II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej J.H. kwotę 340 zł /słownie: trzysta czterdzieści złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. III. zwraca skarżącej J.H. /kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego / 100 zł /słownie: sto złotych/ tytułem zwrotu nadpłaconego wpisu od skargi. II SA/Rz 185/08 U Z A S A D N I E N I E Przedmiotem skargi jest decyzja Wojewody z dnia [...].01.2008 r. nr [...] wydana po rozpatrzeniu odwołania A. H. od decyzji Starosty z dnia [...].11.2007 r., Nr [...] orzekająca o odmowie ustalenia odszkodowania i jego wypłaty oraz odmowie udzielenia nieruchomości zamiennej za nieruchomości oznaczone jako działki nr 1762/2, 1762/3 o łącznej powierzchni 0,2816 ha poł. w K. wywłaszczone na rzecz [...] Związku Spółdzielni Rolniczych w R. decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w K. z dnia [...].11.1979 r. nr [...] – utrzymująca w mocy w/w decyzję. W podstawie prawnej powołano przepis art. 127 § 2, 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W uzasadnieniu decyzji zostało wyjaśnione, że z wnioskiem o przydzielenie działki budowlanej oraz odszkodowania w zamian za wywłaszczone nieruchomości decyzją z dnia [...].11.1979 r. nr [...] wystąpiła J. H. wskazując, że została wywłaszczona ze swojej nieruchomości. Wniosek uzupełniła pismem z dnia 10.04.2007 r. dołączając kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 14.12.2000 r., sygn. [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po swoim mężu F. H. i wskazała adresy wszystkich spadkobierców. Z wymienionego postanowienia wynika, że spadkobiercami po w/w są: żona J. H. oraz dzieci: D. H., M. H., B. H., A. H., M. H., P.H., A. H. i M. H. Odmowa ustalenia odszkodowania i jego wypłaty oraz przydzielenia nieruchomości zamiennej została podyktowana faktem, że za wywłaszczone nieruchomości zostało ustalone odszkodowanie, a wobec nieprzyjęcia odszkodowania złożone zostało ono do depozytu sądowego, który to fakt potwierdził F. H. w swoim oświadczeniu złożonym w dniu 22.11.1992 r. W odwołaniu od opisanej decyzji A. H. zarzuciła, że decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu odszkodowania została podjęta bez zgody jej rodziców, dlatego odszkodowanie nie zostało przez nich przyjęte, nadto przedmiotowe działki nie zostały wykorzystane zgodnie z decyzją wywłaszczeniową, dlatego też wniosła o uchylenie lub zmianę decyzji wywłaszczeniowej i ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości. Rozpoznając odwołanie Wojewoda nie uwzględnił odwołania i stawianych w nim zarzutów i wyjaśnił, że niekwestionowany jest fakt, że została wydana decyzja przez Naczelnika Miasta i Gminy w dniu [...].11.1979 r. w której orzeczono wywłaszczenie działek nr 1762/2 i 1762/3 o łącznej powierzchni 2814 m2, stanowiących własność F. i J. H., za które to działki przyznano odszkodowanie w wys. 37741,- zł w tym za grunt 20260,- a za składniki roślinne 17 480,20 zł. W punkcie III tej decyzji orzeczono, że zobowiązany do wypłaty odszkodowania zarówno za grunt jak i za składniki roślinne został [...] Związek Spółdzielni Rolniczych w R. Również bezspornym jest fakt, że odszkodowania orzeczonego w tej decyzji nie podjęli F. i J. H., dlatego złożone zostało do depozytu sądowego. Wypłata odszkodowania ma ten skutek, że przyznanie powtórnego odszkodowania w oparciu o obecnie obowiązujące przepisy ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami jest nieuzasadnione. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca J. H. nie sprecyzowała kierunku weryfikacji zaskarżonej decyzji i wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy. Na rozprawie w dniu 28.10.2008 r. pełnomocnik skarżącej zweryfikował żądanie imieniem skarżącej i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania wg norm przepisanych. Zarzuciła, że decyzja wywłaszczeniowa została wydana z naruszeniem prawa i wbrew twierdzeniom organu, jest nieostateczna, bowiem nie została jej doręczona, co wynika z samej decyzji, w której brak jest adnotacji w o jej doręczeniu. Nadto zarzuca, że nie został zrealizowany cel wywłaszczenia, bowiem celem wywłaszczenia tych działek była budowa bazy Oddziału Budowlano Montażowego [...], gdy tymczasem działki te zostały sprzedane osobom prywatnym. Przyznała fakt, że przyznane pieniądze tytułem odszkodowania według niej nie zostały odebrane gdyż nie miały wartości realnej, dlatego też cały czas domagali się działki zamiennej, bądź innej formy zadośćuczynienia, lecz przez 29 lat starań w tej materii nie otrzymali satysfakcjonującej odpowiedzi. W tej sytuacji skarżąca domaga się wznowienia postępowania w sprawie decyzji wywłaszczeniowej i ponowne rozpoznanie sprawy poprzez zwrot wyłaszczonej nieruchomości lub przydzielenia jej działki zamiennej i wypłaty odszkodowania za składniki roślinne, które to żądanie sprecyzowała na rozprawie w dniu 28.10.2008 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wskazując na brak podstaw do ponownego ustalenia odszkodowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: skarga jest uzasadniona z przyczyn odmiennych niż zostało w niej zarzucone. Kontrola Sądu Administracyjnego sprowadza się do badania zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej /art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1269/, przy czym Sąd ten z mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 poz. 1270/ zwana dalej ustawą P.p.s.a. nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola zgodności z prawem decyzji przebiega w pewnej kolejności i punktem wyjęcia jest w pierwszej kolejności badanie czy zaskarżony akt nie jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art.156 § 1 k.p.a. i tego rodzaju wad w rozpatrywanej sprawie Sąd nie stwierdził. Sąd stwierdził natomiast, że zaskarżoną decyzja jak i decyzja organu I instancji zostały wydane z istotnym naruszeniem przepisów postępowania , których naruszeni mogło mieć wpływ na wynik sprawy i z tego powodu decyzje obu instancji zostały usunięte z obrotu prawnego /art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a./. Postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte na skutek wniosku z dnia 21 lutego 2007 roku J. H., w którym to wniosku w/w domagała się zwrotu wywłaszczonych działek nr ewid. 1762/2 i 1762/3 o pow. 0.2814 ha położonych w K. własności J. i F. H. albo zamianę tych działek na inne oraz odszkodowania za drzewka owocowe. W/w wniosku wyjaśniła ,że działki nr ewid. 1762/2 i 1762/3 o pow. 0.2814 ha położone w K. zostały wywłaszczone decyzją Naczelnika Miasta i Gminy z dnia [...] listopada 1979 roku Nr [...], zmarły jej mąż F. H. wielokrotnie zwracał się do organów o zwrot tych działek lub ich zamianę lecz otrzymywał decyzje negatywne, obecnie ona i jej dzieci jako spadkobiercy F. H. /postanowienie Sądu rejonowego w K. z dnia 14 grudnia 2000 r. sygn. akt [...] ponawiają ten wniosek. W ocenie Sądu, przede wszystkim stwierdzić należy, że organy orzekające w sprawie nie rozważyły należycie wniosku skarżącej, w którym to wniosku domagała się w pierwszej kolejności zwrotu wywłaszczonej nieruchomości a w następnej kolejności ewentualnej zamiany tych działek i odszkodowania za płody rolne. Tymczasem organy orzekły jedynie w sprawie odszkodowania pomijając zupełnie wniosek skarżącej w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Wyjaśnienia wymaga, że zasady odszkodowania i zwrot wywłaszczonych nieruchomości określa ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /art. 129 ust.1 zw. z art. 119, art. 136 ust.3 - Dz.U. z 2004 r. Nr 261 poz. 2603 ze zm./. Ustawodawca stanowiąc w/w przepisy pozwalające na realizację uprawnienia do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jak i odszkodowania wskazał wyraźnie na wnioskowy charakter tego postępowania. Oznacza to, że organ w tym postępowaniu nie był władny do swobodnego interpretowania żądania zawartego we wniosku skarżącej z dnia 21 lutego 2007r., gdyż przepisy prawa materialnego jak i procesowego na to nie zezwalają. Dalsze uchybienie procesowe to stwierdzenie przez Sąd, że umknęło uwadze organów obu instancji, że toczyło się postępowanie wznowieniowe w sprawie uchylenia decyzji Naczelnika Miasta i Gminy z dnia [...] listopada 1979 roku Nr [...] w sprawie wywłaszczenia w/w działek. Organ nie ustosunkował się do tego zasadniczego faktu, natomiast materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie pozwala Sądowi na ustalenie czy zostało ono zakończone ostatecznie i jakie zapadło w tej sprawie rozstrzygniecie. Po ponownym rozpoznaniu sprawy w pierwszej kolejności organ wezwie skarżącą o sprecyzowanie jej wniosku z dnia 21 lutego 2007 roku poprzez skonkretyzowanie żądania z jednoczesnym uwzględnieniem obowiązku ciążącego na organie wynikającym z art. 7, art.8, art. 9 oraz i 10 § 1 k.p.a. Następnie ustali czy zostało zakończone postępowanie o wznowienie postępowania w sprawie uchylenia decyzji Naczelnika Miasta i Gminy z dnia [...] listopada 1979 roku Nr [...] w sprawie wywłaszczenia w/w działek i jakie jest jego rozstrzygnięcie. W zależności od tych ustaleń w przypadku negatywnego orzeczenia dla skarżącej w sprawie wznowieniowej, wyjaśni skarżącej zasady dotyczące odszkodowania jak i zwrotu nieruchomości określone w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /art. 129 ust.1 zw. z art. 119, art. 136 ust.3 - Dz. U. z 2004 r. Nr 261 poz. 2603 ze zm./ w kwestii odszkodowania, czy też zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Sprecyzowany w sposób prawem przewidziany wniosek skarżącej zakreśli granice postępowania w ramach którego organ przeprowadzi postępowanie zgodnie z regułami procesowymi określonymi w kodeksie postępowania administracyjnego oraz przepisach ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r o gospodarce nieruchomościami i wyda stosowną decyzję. Ubocznie Sąd wyjaśnia skarżącej, że organ administracji publicznej, który wydał decyzję jest nią związany od chwili doręczenia lub ogłoszenia o ile kodeks nie stanowi inaczej /art. 110 k.p.a./, choćby w ocenie skarżącej decyzja ta była wadliwa. Wzruszenia decyzji ostatecznej przy uwzględnieniu zasady trwałości decyzji możliwe jest w trybie przewidzianym w kodeksie postępowania administracyjnego między innymi poprzez wznowienie postępowania. Dlatego też dopóki w trybie nadzwyczajnym nie zostanie uchylona decyzja Naczelnika Miasta i Gminy z dnia [...] listopada 1979 roku Nr [...] w sprawie wywłaszczenia działek nr ewid. 1762/2 i 1762/3 o pow. 0.2814 ha ma ona moc obowiązującą, ponieważ istnieje w obiegu prawnym. W decyzji tej zostało ustalone odszkodowanie na rzecz skarżącej i jej męża w łącznej w kwocie 37.741 zł. Odrębną sprawą natomiast jest roszczenie o wypłatę tego odszkodowania za wywłaszczone działki. Roszczenia to ma charakter sprawy cywilnej i nie podlega kognicji organów administracji państwowej. Kwestię natomiast zwrotu nieruchomości regulują przepisy art. 136-142 oraz art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. Nr 261 poz. 2603 z 2004 r./. Według art. 136 ust. 3 ustawy poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art.137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Mając na względzie powyższe rozważania Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ wyeliminował z obrotu prawnego decyzje obu instancji. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do art. 200 P.p.s.a.