II SA/Rz 186/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2016 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.M. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 9 maja 2016 r. sygn. akt II SA/Rz 186/16 w pkt I umarzające postępowanie w przedmiocie zwolnienia M.M. od kosztów sądowych i w pkt II odmawiające ustanowienia na jego rzecz adwokata sprawy ze skargi M.M. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 czerwca 2012 r. sygn. akt II SA/Rz 328/12 zapadłego w sprawie ze skargi M.M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2012r. nr [...] w przedmiocie utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 16 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił skargę M.M. o wznowienie postępowania sądowego w sprawie oznaczonej sygn. akt II SA/Rz 328/12. W dniu 17 marca 2016 r. M.M. złożył w tut. Sądzie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazał w nim, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z córką (18 lat), a którą mieszka w domu o pow. 35 m.kw., położonym na siedmioarowej działce. Nie ma żadnego majątku, uzyskiwane przez nich dochody to alimenty, zasiłek rodzinny i zasiłek stały w łącznej kwocie 793 zł. Na utrzymanie mieszkania przeznaczają ok. 500 zł. Postanowieniem z dnia 9 maja 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie w pkt I umorzył postępowanie w przedmiocie zwolnienia M.M. od kosztów sądowych i w pkt II odmówił ustanowienia na jego rzecz adwokata. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w pkt I wyjaśnił, że z uwagi przedmiot sprawy w myśl art. 239 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718), zwanej dalej "P.p.s.a.", skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, zaś w zakresie pkt II mimo trudnej sytuacji materialnej która w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. mogłaby uzasadniać przyznanie prawa pomocy w części stronie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W warunkach niniejszej sprawy uznano jednak, że ustanowienie na rzecz skarżącego zawodowego zastępcy prawnego stanowiłoby nadużycie instytucji prawa pomocy. Referendarz zwrócił uwagę na okoliczności, w których zapadło w niniejszej sprawie postanowienie o odrzuceniu skargi strony wskazując, że jest to już piąte z kolei orzeczenie o tożsamej treści. Pierwsze postanowienie o odrzuceniu skargi M.M. także dotyczącej wznowienia postępowania sądowego w sprawie sygn. akt II SA/Rz 328/12 zapadło w dniu 23 listopada 2012 r. (sygn. akt II SA/Rz 843/12) z uwagi na brak wskazania przez stronę podstaw takiego wznowienia. Następnie w dniach: 13 stycznia 2014 r (sygn. akt II SA/Rz 1225/13), 22 października 2014 r. (sygn. akt II SA/Rz 1234/14) oraz 28 stycznia 2015 r. (II SA/Rz 5/15) również wydano postanowienia o odrzuceniu skarg M.M., których przedmiotem także było wznowienie postępowania sądowego w sprawie sygn. akt II SA/Rz 328/12. Jako podstawę trzech ostatnio wskazanych rozstrzygnięć Sąd wskazywał niedopuszczalność dalszego wznowienia postępowania wobec brzmienia art. 285 P.p.s.a. W takiej więc sytuacji, skoro M.M. po raz kolejny wniósł skargę dotyczącą wznowienia określonego postępowania sądowego (zakończonego pod sygn. akt II SA/Rz 328/12), a dotychczas zapadały już wobec strony orzeczenia o odrzuceniu tego rodzaju skarg, to zupełnie niezasadnym byłoby uwzględnienie aktualnego żądania wnioskodawcy i ustanowienie dla niego adwokata. W sprzeciwię od wskazanego wyżej postanowienia M.M. wniósł o jego uchylenie powołując się na zagwarantowane w Konstytucji prawo do obrony Ocenił działania WSA jako bezprawne i wskazał na dwukrotne uprawomocnienie orzeczeń przed możliwości zaskarżenia ich do NSA. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Skarżący, korzystający z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, jakie przysługuje mu z uwagi na regulację zawartą w art. 239 § 1 pkt 1 lit. b ubiegając się o ustanowienia adwokata z urzędu domaga się w istocie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 P.p.s.a.). W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z uwagi na powyższe należało więc zweryfikować stanowisko referendarza sądowego w zakresie w jakim uznał, że wobec ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu należy potraktować jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które warunkowane jest wykazaniem braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Okoliczność ta pozostawała jednak bez wpływu na treść wydanego w sprawie rozstrzygnięcia w sprawie pomocy. Oceniając zasadność przyznania skarżącemu wnioskowanego prawa pomocy należy odwołać się do instytucji nadużycia prawa pomocy, do której słusznie odwołał się referendarz sądowy odmawiając uwzględnienia żądania wnioskodawcy. Otóż koncepcja zakazu nadużycia prawa do sądu jest przyjmowana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, głównie w sprawach właśnie z zakresu prawa pomocy. Zaznaczyć należy, że skoro zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, to korzystanie z instytucji prawa pomocy powinno mieć miejsce wyłącznie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy strona nie nadużywa swych uprawnień procesowych, czyli nie inicjuje szeregu postępowań sądowych w celu innym niż ochrona swych praw i gdy zgromadzenie przez nią funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu jest obiektywnie niemożliwe. Podmiot występujący na drogę postępowania sądowego powinien mieć również świadomość, że to on w pierwszej kolejności zobowiązany jest do ponoszenia kosztów swojego udziału postępowaniu sądowym. Zatem decydując się na wszczęcie każdej sprawy sądowej, powinien poprzez swoje działanie zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków, prowadząc działalność skargową i przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien wykazać się niezbędną zapobiegliwością i przezornością oraz zapewnić sobie środki na ten cel. Skoro skarżący środków tych nie zabezpieczył, nawet jeżeli w jego ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie może automatycznie powodować, że należy stronie bezwzględnie przyznać prawo pomocy. Konieczność ponoszenia kosztów sądowych powinna sprzyjać rozwadze przy podejmowaniu decyzji o skorzystaniu z możliwości wniesienia skarg, od których uiszcza się wpis sądowy. Domaganie się przez skarżącego, by koszty każdego zainicjowanego przez niego postępowania zostały przerzucone na Państwo, którego budżet wypracowany jest przez ogół obywateli, jest sprzeczny z ratio legis instytucji prawa pomocy oraz może być kwalifikowane jako przejaw dążeń do nadużywania tego prawa (por. postanowienie NSA z dnia 26 listopada 2015 r. I OZ 1537/15, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę. Tak samo należy ocenić działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych w celu innym, niż ochrona swych praw – w ten sposób wpływając na obniżenie poziomu ochrony innych podmiotów, które nie mogą w dostatecznie szybki sposób uzyskać ochronę prawną. Prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Tak zaś należy oceniać np. działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie (por. postanowienie NSA z dnia 25 listopada 2015 r. I OZ 1521/15, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie referendarz sądowy przeprowadził wnikliwą analizę skrupulatnie opisując praktykę inicjowania przez skarżącego postępowań, które obiektywnie nie służą ochronie konkretnych jego praw czy wolności. Zasadnie uznał, że żądanie przyznania prawa pomocy przez skarżącego stanowi nadużycie prawa do sądu z uwagi na ilość i charakter spraw wszczętych z jego skargi i podlegających kontroli sądowoadministracyjnej. Skarżący mimo świadomości, że wniesienie kolejnej skargi o wznowienia postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 czerwca 2012 r. [...] z dnia [...] lutego 2012r. nr [...] w przedmiocie utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych, skutkować będzie odrzuceniem skargi a podstawie art. 285 P.p.s.a., na który powoływano się w treści uzasadnień postanowień w przytoczonych przez referendarza sprawach, nadal wnosi kolejne skargi o wznowienia postępowania w tej samej sprawie. Taka praktyka jednoznacznie dowodzi, że celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swoich praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym, lecz inicjowanie postępowań sądowych, które stanowią cel sam w sobie. Przyznanie prawa pomocy w takiej sytuacji stanowiłoby nadużycie instytucji prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.